به گزارش ایرنا با هدف جلب توجه دولت‌ها و جوامع به تغییرات جمعیتی، حقوق سالمندان و مسائل این دوره از زندگی از سال ۱۹۹۰ تاکنون روز یکم اکتبر برابر با ۹ مهرماه در ایران بعنوان روز جهانی سالمندان شناخته می‌شود و هر ساله با رویکردهای مرتبط و متفاوت متناسب با علم روز دنیا معرفی می‌شود که امسال نیز با شعار "عصر زندگی طولانی‌تر، بازاندیشی در نظام‌ها برای زندگی بهتر" با برنامه‌های مختلف از سوی دستگاه‌ها و موسسات مختلف برگزار شد.
در ادبیات جمعیت‌شناسی و سلامت، افراد بالاتر از ۶۰ سال را بعنوان سالمند می‌شناسند. در سال‌های اخیر، جمعیت این گروه در کشور و به‌ویژه استان بوشهر به دلایل مختلف رو به افزایش است؛ موضوعی که ضرورت توجه به ملاحظات اجتماعی، ایجاد زیرساخت‌های متناسب و تقویت مراقبت‌های فردی و خانوادگی را برای حفظ کرامت و استقلال سالمندان بیش از پیش آشکار می‌کند در این میان توجه به افزایش طول عمربعنوان دستاورد متناسب با کیفیت زندگی، استقلال، دسترسی به خدمات و حضور مؤثر سالمندان در خانواده و جامعه امری ضروری و حائز اهمیت است.
سالمندی سالم از جوانی برنامه‌ریزی می‌شود
نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا در بوشهر اظهار کرد: سالمندی مرحله‌ای طبیعی از زندگی است و نباید آن را فقط با بیماری، ناتوانی و وابستگی تعریف کرد، بلکه باید با برنامه‌ریزی از دوران جوانی و میانسالی، زمینه سالمندی فعال، مستقل و همراه با مشارکت اجتماعی را فراهم کرد.
لیدا حسن‌زاده،افزود: همزمان با هفته ملی سالمندان و در آستانه روز جهانی سالمند، توجه به مفهوم "سالمندی فعال" اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ مفهومی که سالمندی را نه پایان فعالیت و مشارکت اجتماعی، بلکه مرحله‌ای از زندگی می‌داند که می‌تواند با یادگیری، ارتباط، استقلال و نقش‌آفرینی همراه باشد.
نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی بیان کرد: افزایش طول عمر زمانی یک موفقیت واقعی محسوب می‌شود که سال‌های بیشتری از زندگی با سلامت، استقلال، مشارکت اجتماعی و کیفیت زندگی همراه باشد؛ بنابراین در کنار توجه به طول عمر، باید به کیفیت سال‌های زندگی نیز توجه کرد.
حسن‌زاده ادامه داد: سالمندی فعال از سال‌های سالمندی آغاز نمی‌شود و لازم است افراد از دوران جوانی و میانسالی برای آن برنامه‌ریزی کنند. سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، خواب کافی، ارتباطات اجتماعی، یادگیری مستمر و مراقبت از سلامت جسم و مغز، سرمایه‌گذاری برای سال‌های سالمندی است.
وی گفت: حتی اگر فرد وارد دوران سالمندی شده باشد، برای آغاز فعالیت دیر نیست و سالمندان می‌توانند متناسب با توانایی‌ها و شرایط خود، فعالیت‌های تازه‌ای را از یادگیری مهارت‌های جدید گرفته تا فعالیت‌های هنری، ورزشی، اجتماعی و داوطلبانه آغاز کنند.
سالمندان؛ سرمایه اجتماعی و حافظه تاریخی جامعه
سالمندان بعنوان بخشی از سرمایه اجتماعی و حافظه تاریخی جامعه شناخته می‌شوندآنها در انتقال تجربه‌های ارزشمند به نسل‌های بعد،حفظ سنت‌ها، هویت محلی و پیوندهای خانوادگی نقش برجسته و غیر قابل انکاری دارند.
یک کارشناس بهداشت در این‌باره به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: امروزه مراقبت از نوه‌ها، فعالیت‌های داوطلبانه و مشارکت در امور خیریه، سهم سالمندان در اقتصاد و زندگی اجتماعی را به وضوح نشان می‌دهد اما از سوی دیگر نحوه حمایت از سالمندان، معیاری برای سنجش توجه جامعه به کرامت انسانی و گروه‌های آسیب‌پذیر است.
عهدیه محمدی نیازهای سالمندان را زمینه ساز توسعه خدمات سلامت دانست و افزود: رسیدگی به مسائلی مانند بیمه و بازنشستگی، هزینه‌های درمان و مناسب‌سازی فضای شهری نشان می‌دهد کشور تا چه اندازه برای افزایش جمعیت سالمند در سال‌های آینده آمادگی دارد.
وی بیان کرد:شتاب سالمند شدن جمعیت در ایران، اهمیت این موضوع را دوچندان کرده است. آینده صندوق‌های بازنشستگی، پوشش بیمه‌ای و درمانی، مراقبت از سالمندان و توسعه خدمات تسکینی از جمله موضوعاتی است که در هفته ملی سالمند مورد توجه قرار می‌گیرد.
محمدی تصریح کرد:مناسب‌سازی معابر، وسایل حمل‌ونقل عمومی و فضاهای شهری برای سالمندان و افراد کم‌توان نیز از دیگر محورهای این مناسبت است. حمایت‌های معیشتی و اجتماعی، دسترسی به بیمه تکمیلی، درمان بیماری‌های مزمنی مانند فشار خون، دیابت و آلزایمر و کاهش تنهایی و انزوای اجتماعی سالمندان، از موضوعاتی است که در برنامه‌های هفته ملی سالمند دنبال می‌شود.
وی ادامه داد:همچنین بر مفهوم "سالمندی فعال و پویا" تأکید می‌شود؛ به این معنا که سالمندان تنها دریافت‌کننده خدمات نیستند، بلکه با تجربه و دانش خود می‌توانند همچنان در جامعه نقش‌آفرین باشند.
خاطره‌گویی؛ پلی میان گذشته و آینده
کارشناسان معتقدند مرور خاطرات و گفت‌وگو درباره تجربه‌های گذشته، به سالمندان کمک می‌کند سلامت روان خود را حفظ کنند، اعتمادبه نفس بیشتری داشته باشند و احساس تنهایی کمتری کنند زیرا یادآوری خاطرات می‌تواند حافظه و تمرکز سالمندان را تقویت کند و یکی از روش‌های ساده و کم‌هزینه برای حمایت روانی و اجتماعی از آنان باشد.
سارا عزتی، مشاور توانبخشی، گوش دادن به خاطرات سالمندان را فرصتی برای پیوند دادن گذشته، حال و آینده دانست و افزود: برای آغاز گفت‌وگو می‌توان با دقت و بدون قضاوت به صحبت‌های سالمندان گوش داد، از عکس‌ها و وسایل قدیمی یا مکان‌های آشنا کمک گرفت و پرسش‌های باز مطرح کرد؛ برای نمونه می‌توان پرسید: «از کدام دوره زندگی‌تان خاطرات بیشتری دارید؟»
وی ادامه داد: باید به سالمندان فرصت داد با آرامش صحبت کنند و احساس کنند تجربه‌ها و خاطراتشان ارزشمند است.
عزتی تصریح کرد: یادآوری خاطرات می‌تواند به تقویت حافظه و تمرکز، افزایش اعتمادبه نفس، کاهش احساس تنهایی و بهبود سلامت روان و اجتماعی سالمندان کمک کند و توجه به این موضوع، گامی برای داشتن سالمندی باکیفیت‌تر است.
مراقبت از مغز و حفظ ارتباطات اجتماعی
نماینده انجمن علمی گفتار درمانی ایران در حوزه سالمندی با اشاره به اهمیت فعال نگه داشتن مغز گفت: همان‌طور که بدن برای حفظ عملکرد خود به فعالیت نیاز دارد، مغز نیز به تحریک و استفاده مداوم نیازمند است.
وی افزود: گفت‌وگو با دیگران، مطالعه، یادگیری موضوعات جدید، بازی‌های فکری، خاطره‌گویی، حل مسئله، انجام فعالیت‌های روزمره و حضور در جمع‌های اجتماعی می‌تواند به حفظ عملکردهای شناختی و زبانی کمک کند.
این متخصص حوزه سالمندی ادامه داد: نباید هر فراموشی را بیماری تلقی کرد و از سوی دیگر، تغییرات قابل توجه و پیشرونده در عملکرد شناختی را نیز نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داد.
وی گفت: در صورت مشاهده تغییرات قابل توجه در حافظه، زبان، توجه، شناخت یا عملکرد روزمره، ارزیابی تخصصی اهمیت دارد.
حسن‌زاده حفظ ارتباط با دیگران را یکی از مؤلفه‌های مهم سالمندی فعال دانست و اظهار کرد: سالمندی که با خانواده، دوستان و جامعه در ارتباط است، فرصت بیشتری برای مشارکت، یادگیری و احساس تعلق دارد.
وی گفت: حمایت از سالمندان همیشه به معنای انجام دادن همه کارها به جای آنان نیست، بلکه باید متناسب با توانایی فرد، فرصت انتخاب، تصمیم‌گیری و انجام فعالیت‌های شخصی و اجتماعی را برای او فراهم کرد تا استقلال و احساس توانمندی وی حفظ شود.
نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی با تأکید بر اینکه سالمندان فقط دریافت‌کنندگان خدمات نیستند، افزود: سالمندان می‌توانند منبع ارزشمندی از تجربه، دانش و سرمایه اجتماعی باشند و خانواده‌ها باید فرصت انتقال دانش و مهارت را برای آنان فراهم کنند.
وی ادامه داد: ارتباط بین‌نسلی نیز می‌تواند برای سالمندان و نسل جوان ارزشمند باشد و زمانی که سالمند احساس کند همچنان در خانواده و جامعه نقش دارد، مشارکت اجتماعی او نیز معنا و اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
حسن‌زاده با بیان اینکه سالمندی فعال تنها مسئولیت خود سالمند نیست، اظهار کرد: خانواده، نظام سلامت، شهرداری‌ها، مراکز فرهنگی و اجتماعی و سیاست‌گذاران نیز در ایجاد محیط مناسب برای سالمندی فعال نقش دارند.
وی افزود: دسترسی مناسب به خدمات، فضاهای عمومی قابل استفاده، فرصت‌های آموزشی و اجتماعی، برنامه‌های ورزشی و فرهنگی و خدمات توانبخشی می‌تواند به سالمندان کمک کند تا استقلال و مشارکت خود را برای مدت طولانی‌تری حفظ کنند.
نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی گفت: سالمندی الزاماً به معنای کنار کشیدن از زندگی نیست و افراد می‌توانند در این دوره همچنان یاد بگیرند، ارتباط برقرار کنند، تجربه‌های جدید داشته باشند، نقش‌آفرینی کنند و برای خانواده و جامعه مفید باشند.
حسن‌زاده بیان کرد: اگر قرار است طول عمر انسان‌ها بیشتر شود، باید به بهتر زندگی کردن در این سال‌های بیشتر نیز توجه کنیم؛ سالمندی فعال یعنی فرصت ادامه زندگی، نه توقف زندگی.
وی افزود: روز جهانی سالمند فرصتی است تا به جای تمرکز صرف بر محدودیت‌های سالمندی، توانمندی‌های سالمندان دیده شود و جامعه‌ای شکل گیرد که هر فرد بتواند در هر سنی، تا حد امکان فعال، مستقل، پویا و دارای نقش باقی بماند.
برنامه‌های بهزیستی بوشهر برای حمایت از سالمندان
مدیرکل بهزیستی استان بوشهر گفت: بیش از ۱۱۷ هزار نفر از جمعیت استان را سالمندان تشکیل می‌دهند که ۱۳.۵ درصد از آنها تحت پوشش بهزیستی بوده و از مستمری ماهانه، کمک‌هزینه درمان و بسته‌های معیشتی نیز استفاده کنند. تأمین وسایل کمک‌توانبخشی مانند واکر، عصا و سمعک،کاردرمانی و فیزیوتراپی متناسب با نیاز هر فرد، گفتاردرمانی در موارد ضروری و مشاوره و آموزش به سالمند و خانواده از دیگر حمایت‌های این سازمان به شمار می‌رود.
مهرناز اسکندری ادامه داد:خدمات دیگری نیز در مراکز روزانه و اقامتی شبانه روزی برای سالمندان نیازمند مراقبت یا افرادی که توانایی زندگی مستقل ندارند با محوریت توانبخشی، پرستاری، فیزیوتراپی، کاردرمانی، روان‌شناسی و برنامه‌های تفریحی کلاس‌های هنری، آموزشی و ورزشی برگزار می‌شود.
وی اضافه کرد: ویزیت پزشک، پرستار، فیزیوتراپیست و مددکار و همچنین پرداخت حق پرستاری به خانواده‌هایی که از سالمند دارای معلولیت مراقبت می‌کنند، از مهم‌ترین خدمات حمایتی سازمان بهزیستی در راستای حفظ و صیانت از سالمندان است.
اسکندری افزود: این جلسات با هدف هماهنگی بین‌بخشی، بررسی مسائل سالمندان و پیگیری مصوبات تشکیل شده و در همین چارچوب، سند ملی سالمندی متناسب با شرایط و ظرفیت‌های استان بومی‌سازی و برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی تدوین شده است.
به گفته وی، بوشهر با پیگیری دبیرخانه شورای سالمندان، در جمع ۱۰ استان نخست کشور در اجرای طرح "محیط دوستدار سالمند" قرار گرفته است.
اسکندری بیان کرد: در مرحله نخست، مطالعات و نیازسنجی این طرح در محله‌های سنگی، نیدی، دواس و مخبلند و محدوده میدان تشریفات تا پارک باسیدون شهر بوشهر انجام شده و استان برای ورود به مرحله اجرای اقدامات عملی آماده می‌شود.
وی ادامه داد: مناسب‌سازی محیط، ارتقای خدمات اجتماعی و فرهنگی و بهبود کیفیت زندگی سالمندان از اهداف این مرحله است و شهرداری بوشهر مسئولیت دبیری اجرای آن را بر عهده دارد.
مدیرکل بهزیستی استان بوشهر تأکید کرد: سیاست‌گذاری در حوزه سالمندی باید از حمایت صرف فراتر برود و بر حفظ استقلال، افزایش مشارکت اجتماعی، ارتقای سلامت، مناسب‌سازی محیط زندگی و استفاده از تجربه سالمندان تمرکز کند.
وی افزود: تحقق این هدف به همکاری دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها، مراکز خدماتی، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیران، خانواده‌ها و خود سالمندان نیاز دارد.
اسکندری همچنین از شناسایی و نیازسنجی ۵۰۰ بانوی سالمند در قالب طرح توانمندسازی زنان سالمند خبر داد و گفت: استان در انتظار آغاز مرحله دوم این طرح است.
وی ادامه داد: اجرای طرح "پیوستن رود به دریا"و پویش رز مهربانی با حضور پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها در مدارس و همکاری آموزش و پرورش و بنیاد فرزانگان جهاندیده نیز با هدف انتقال تجربه و خاطرات سالمندان به نسل جوان و کاهش گسست بین‌نسلی دنبال می‌شود.
ایستگاه‌های سلامت و میز خدمت در بوشهر
مژگان آل‌بهبهانی، مسئول دبیرخانه شورای سالمندی بهزیستی استان با اشاره به برگزاری برنامه های مرتبط با ارتقای سواد سلامت، ترویج پیشگیری، توجه به سلامت جسم و روان سالمندان و تقویت مشارکت اجتماعی تاز سوی این دستگاه اجرایی افزود:در نخستین روز از هفته سالمندان در بوشهر ۳۶ نفر از پزشکان، روان‌شناسان، مشاوران، پرستاران، کارشناسان تغذیه و مربیان در دو گروه تخصصی به نمازگزاران خدماتی مانند اندازه‌گیری فشارخون، ارزیابی سلامت قلب و مشاوره درباره سبک زندگی سالم و سلامت روان ارائه کردند و هم چنین میز خدمتی نیز با همکاری بنیاد فرزانگان، انجمن خیریه آلزایمر، مؤسسه امین‌یار و مرکز مرهم، نیازها و مطالبات سالمندان بررسی و تجهیزات پزشکی مورد نیاز برای جلب مشارکت خیران به نمایش گذاشته شد.
درخشش جام زندگی، از جوانی با سالمندی، زمانی معنا پیدا می‌کند که مراقبت از سلامت، حفظ کرامت و همراهی با سالمندان به مسئولیتی مشترک میان فرد، خانواده و جامعه تبدیل شود.