این وضعیت، که به نام بیماری کلیوی ناشی از فعالیت فیزیکی شدید شناخته میشود، ممکن است به شکل موقتی یا حتی آسیب دائمی به بافت کلیه بروز کند.
آگاهی از علائم، عوامل خطر و راههای پیشگیری از این عارضه برای افراد فعال، ورزشکاران حرفهای و مربیان ورزشی ضروری است.
علت اصلی بیماری کلیوی ناشی از ورزش سنگین
در حین انجام ورزشهای شدید، بدن مایعات، الکترولیتها و انرژی زیادی مصرف میکند. اگر این روند با کمآبی، از دست دادن نمکهای بدن و تخریب بافت عضلانی همراه شود، کلیهها در معرض آسیب قرار میگیرند.
مهمترین سازوکارهای آسیب کلیوی در ورزش سنگین:
– رابدومیولیز (Rhabdomyolysis): تخریب سریع سلولهای عضلانی در اثر فعالیت شدید.
مادهای به نام میوگلوبین از عضلات آزاد شده و از طریق خون وارد کلیه میشود و میتواند مجاری کلیوی را مسدود کند.
– افزایش شدید دمای بدن (Hyperthermia): گرمای زیاد موجب کمآبی و اختلال در جریان خون کلیوی میشود.
– کاهش خونرسانی به کلیهها (Ischemia): در فعالیتهای طولانی مانند ماراتن یا دوچرخهسواری کوهستان، جریان خون به سمت عضلات فعال افزایش یافته و ممکن است خون کافی به کلیهها نرسد.
– مصرف دارو یا مکملهای غیرمجاز: مصرف همزمان داروهای ضدالتهاب مانند NSAIDs با تمرین شدید میتواند باعث آسیب سمی به کلیه شود.
عاملهای خطر اصلی
– کمآبی بدن یا تعریق بیش از حد بدون جایگزینی مناسب آب و نمک
– ورزشهای شدید در آبوهوای گرم و مرطوب
– استفاده از مکملهای حاوی کراتین یا پروتئین با دوز بالا
– مصرف همزمان داروهای ضد درد، مدر (ادرارآور) یا داروهای گیاهی ناشناخته
– زمینه بیماری کلیوی قبلی یا فشار خون بالا
علائم بیماری کلیوی پس از ورزش سنگین
علائم این بیماری اغلب چند ساعت تا چند روز پس از فعالیت شدید ظاهر میشوند و باید جدی گرفته شوند.
نشانههای هشداردهنده:
– تیره یا قرمز شدن رنگ ادرار (به دلیل وجود میوگلوبین یا خون)
– کاهش حجم ادرار یا قطع کامل آن
– درد شدید عضلات، بهویژه در پاها و کمر
– احساس خستگی شدید، تهوع یا استفراغ
– تورم در اطراف چشم یا پاها
– افزایش قابلتوجه کراتینین در آزمایش خون
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است، زیرا در برخی موارد ممکن است نیاز به بستری و تزریق مایعات داخل وریدی وجود داشته باشد.
درمان بیماری کلیوی ناشی از ورزش سنگین
درمان بر پایهی کاهش فشار بر کلیه و پاکسازی مواد سمی از بدن انجام میشود.
روشهای درمانی معمول:
– تزریق مایعات وریدی (سرم) برای افزایش حجم ادرار و خروج میوگلوبین از کلیه
– کنترل سطح الکترولیتها و پیشگیری از آریتمی قلبی
– توقف داروهای آسیبرسان مانند NSAIDs یا مکملهای سنگین پروتئینی
– در موارد شدید، استفاده موقت از دیالیز تا پاکسازی کامل بدن