داوود گودرزی؛   معاون خدمات شهری و محیط‌زیست شهردار تهران


شهر فقط مجموعه‌ای از خیابان و ساختمان و بزرگراه و بوستان نیست؛ شهر، پیش از همه، محل زندگی مردم است. اگر قرار باشد از حق شهروند سخن بگوییم، این حق تنها به دسترسی به خدمات شهری محدود نمی‌شود؛ شهروند باید بتواند در شهری که زندگی می‌کند، از حداقل‌های یک زندگی باثبات و قابل پیش‌بینی نیز برخوردار باشد. از همین منظر است که امروز موضوع معیشت شهروندان به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های مدیریت شهری تهران تبدیل شده است.
تهران امروز با یک واقعیت جدی روبه‌روست؛ فشار نسبی هزینه‌های زندگی قدرت خرید خانوار را تحت‌تأثیر قرار داده و افزایش قیمت کالاهای اساسی، بیش از آنکه یک عدد در جدول‌های اقتصادی باشد، مستقیماً بر سفره مردم اثر می‌گذارد. در چنین شرایطی مدیریت شهری نمی‌تواند نسبت به این واقعیت اجتماعی بی‌تفاوت باشد. درست است که سیاستگذاری کلان اقتصادی در اختیار دولت و مجموعه حاکمیت است، اما شهرداری تهران نیز ظرفیت‌هایی در اختیار دارد که می‌تواند از آنها برای کاهش هزینه‌های زندگی و تسهیل دسترسی مردم به کالاهای ضروری استفاده کند.
طرح «تورم صفر» از همین نگاه شکل گرفته است؛ تلاشی برای آنکه مدیریت شهری بخشی از ظرفیت خود را مستقیماً در خدمت معیشت مردم قرار دهد. به همین‌منظور در مرحله نخست، ۱۲قلم کالای اساسی در این طرح قرار گرفته‌اند و قیمت آنها برای 6ماه ثابت خواهد ماند. برنج، گوشت، حبوبات، ماکارونی، سویا، خرما، شکر، روغن و سایر اقلام تعیین‌شده در بسته معیشتی، کالاهایی هستند که مستقیماً با نیاز روزمره خانوار ارتباط دارند. در ادامه نیز 3کالای مرغ، رب و پنیر به این سبد اضافه خواهد شد.
اهمیت این اقدام فقط در «ثابت‌ماندن قیمت» نیست. بخش مهم‌تر ماجرا ایجاد قابلیت برنامه‌ریزی برای خانوار است. خانواده‌ای که می‌داند بخشی از نیازهای اساسی خود را در یک‌دوره شش‌ماهه با قیمت مشخص تأمین می‌کند، می‌تواند بهتر برای درآمد و هزینه‌های خود برنامه‌ریزی کند. در شرایطی که نوسان قیمت‌ها یکی از عوامل ایجاد فشار روانی و اقتصادی بر خانوارهاست، ایجاد ثبات حتی در بخشی از سبد مصرفی می‌تواند اهمیت قابل توجهی داشته باشد.
در طراحی این طرح، یک اصل مهم نیز مورد توجه قرار گرفته است: عدالت در دسترسی. سهم هر خانوار براساس تعداد اعضای آن تعیین می‌شود و میزان خرید کالاهای مشمول، با استفاده از اطلاعات مربوط به خانوار و کد ملی مدیریت خواهد شد. به‌این‌ترتیب قرار نیست منابع طرح به شکل یکسان و بدون توجه به اندازه خانوار توزیع شود؛ بلکه هر خانواده متناسب با بعد خود از سهم مشخصی برخوردار خواهد بود.
اما اگر بخواهیم از تورم صفر نتیجه‌ای پایدار بگیریم، باید فراتر از تثبیت قیمت چند قلم کالا حرکت کنیم. مسئله اصلی اقتصاد کالا قیمت نهایی نیست؛ زنجیره‌ای است که کالا طی می‌کند تا به‌دست مصرف‌کننده برسد.  هرجا واسطه‌ای بدون ایجاد ارزش واقعی وارد این زنجیره شود، بخشی از هزینه آن درنهایت به مصرف‌کننده منتقل می‌شود. بنابراین حذف واسطه‌های غیرضروری و حرکت به سمت خرید مستقیم از تولیدکننده بخش جدایی‌ناپذیر این طرح است.
شهرداری تهران از ظرفیت میادین میوه‌وتره‌بار و فروشگاه‌های شهروند برای همین منظور استفاده می‌کند. تجربه این مجموعه‌ها نشان داده است که می‌توان کالا را با فاصله قابل‌توجهی نسبت به بازار در اختیار شهروندان قرار داد. اکنون تلاش بر این است که با خرید مستقیم‌تر، قرارداد با تولیدکنندگان و کاهش حلقه‌های زائد، این فاصله بیش از گذشته افزایش پیدا کند.
این یعنی شهرداری قرار نیست جای بازار را بگیرد؛ قرار است از ظرفیت‌های خود برای کارآمدترشدن مسیر بازار تا سفره مردم استفاده کند.
محور دیگر طرح، کاهش ۵۰درصدی سود بازرگانی بیش از ۱۸هزار قلم کالا در فروشگاه‌های شهروند است. این بخش، برخلاف سهمیه کالاهای طرح «تورم صفر»، محدودیت خانواری ندارد و عموم شهروندان می‌توانند از آن استفاده کنند. بازگشت مبلغ مربوط به ۵۰درصد سود بازرگانی به کیف پول شهروند نیز سازوکاری است که تلاش می‌کند منفعت این سیاست مستقیماً به خریدار برسد. این رویکرد یک پیام روشن دارد، یعنی اینکه مدیریت شهری می‌تواند از ظرفیت اقتصادی خود برای کاهش هزینه‌های مردم استفاده کند.
در کنار این اقدامات، ایجاد مراکز عرضه مستقیم کالا در 7منطقه تهران نیز گام دیگری برای کوتاه‌کردن فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده است. قرار است تولیدکنندگان از نقاط مختلف کشور بتوانند محصولات خود را بدون واسطه در این مراکز عرضه کنند.
اگر این مدل با نظارت و برنامه‌ریزی مناسب توسعه پیدا کند، می‌تواند هم برای تولیدکننده فرصت دسترسی مستقیم به بازار ایجاد کند و هم برای مصرف‌کننده مسیر کوتاه‌تر و شفاف‌تری برای خرید فراهم آورد. البته باید به‌طور صریح گفت که هیچ طرح اقتصادی‌ای با اعلام عمومی به موفقیت نمی‌رسد. ملاک موفقیت، نتیجه‌ای است که مردم در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند.
از این رو نظارت بر تأمین کالا، میزان توزیع، قیمت عرضه، سهم خانوار، موجودی مراکز و میزان خرید مردم اهمیت ویژه‌ای دارد. استفاده از ظرفیت سامانه شهرزاد در این بخش، امکان ثبت و رصد فرایند را فراهم می‌کند و می‌تواند به شفافیت بیشتر اجرای طرح کمک کند. هرچه اطلاعات این زنجیره دقیق‌تر ثبت و پایش شود، امکان اصلاح سریع‌تر مشکلات و جلوگیری از انحراف نیز بیشتر خواهد شد.
افزایش تعداد مراکز عرضه از ۱۰۸میدان فعلی به بیش از ۲۰۰مرکز نیز باید از همین منظر دیده شود. وقتی قرار است طرحی با جمعیت میلیونی تهران اجرا شود، دسترسی آسان مردم یکی از الزامات موفقیت آن است. توسعه مراکز میادین، فروشگاه‌های شهروند و امکان خرید غیرحضوری و تحویل در منزل، این دسترسی را برای گروه‌های مختلف شهروندان تسهیل ‌می‌کند.
در مدیریت شهری تهران بر این باوریم که ارزان‌سازی زندگی در پایتخت یک‌پروژه تک‌بعدی نیست و باید همزمان در چند جبهه حرکت کرد: کاهش هزینه دسترسی به کالا، حذف واسطه‌های غیرضروری، حمایت از تولیدکننده، توسعه عرضه مستقیم، استفاده از ابزارهای هوشمند و ایجاد امکان خرید آسان و شفاف. 
«تورم صفر» در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. این طرح قرار نیست مشکلات ساختاری اقتصاد کشور را یک‌شبه حل کند و اساساً چنین ادعایی نیز منطقی نیست، اما مدیریت شهری می‌تواند در حوزه اختیارات و ظرفیت‌های خود بخشی از فشار هزینه‌های زندگی را کاهش دهد و تجربه‌ای عملی از همراهی مدیریت شهری با مردم ارائه کند.
امروز سفره مردم یکی از مهم‌ترین عرصه‌های سنجش کارآمدی مدیریت عمومی است. هر کیلو برنج، هر بسته روغن، هر مقدار گوشت و هر کالایی که با قیمت مناسب‌تر و مسیر کوتاه‌تر به‌دست خانواده برسد، درنهایت بخشی از فشار اقتصادی را از دوش یک‌شهروند کم می‌کند. «تورم صفر» از همین نقطه آغاز می‌شود؛ از تلاش برای اینکه مدیریت شهری تهران، در کنار ساختن شهر، در ساختن شرایط بهتر برای زندگی مردم نیز سهم خود را ایفا کند.
این مسیر ادامه خواهد داشت؛ با توسعه مراکز عرضه، افزایش ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان، تقویت زیرساخت‌های هوشمند، استفاده از ظرفیت میادین و فروشگاه‌های شهروند و مهم‌تر از همه، با سنجش مستمر نتیجه‌ای که این اقدامات در زندگی واقعی مردم ایجاد می‌کند.