به گزارش ایرنا، بجنورد در آستانه پاییزی قرار گرفته است که هشدارهای هواشناسی، احتمال بارشهای فراتر از نرمال و پیشبینی وقوع یک النینوی قوی، ضرورت آمادگی در برابر سیلاب را جدیتر از همیشه کرده است؛ شهری که دامنههای جنوبی آن شیبی مستقیم به سمت مناطق شهری دارد و در صورت بارشهای سنگین، روانآبها میتوانند با سرعت از ارتفاعات به سمت شهر سرازیر شوند و در چنین شرایطی، هر متر از مسیل که زیر رسوب، نخاله یا مانع مدفون مانده باشد، میتواند به یک گلوگاه برای عبور آب تبدیل شود.
۶ هزار و ۶۰۰ کیلومتر رودخانه و مسیل؛ گسترهای که نمیتوان نادیده گرفت
هشدار درباره احتمال وقوع یک النینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان پیشرو، موضوع مدیریت سیلاب در خراسانشمالی را از یک اقدام مقطعی به یک ضرورت پیشگیرانه تبدیل کرده است.
بر اساس اعلام رئیس سازمان هواشناسی کشور، احتمال وقوع این پدیده به نزدیک ۱۰۰ درصد رسیده و همزمانی آن با فاز مثبت دوقطبی اقیانوس هند میتواند احتمال بارشهای فراتر از نرمال را در ایران و جنوب غرب آسیا افزایش دهد؛ شرایطی که طبق این برآوردها، در فاصله سپتامبر تا نوامبر ۲۰۲۶ میتواند محسوستر باشد.
برای بجنورد اما مسئله فقط میزان بارش نیست؛ مسیر حرکت آب، وضعیت مسیلها و آمادگی نقاط پاییندست سه حلقهای هستند که میتوانند شدت خسارت یک بارش سنگین را تعیین کنند.
شیب جنوبی؛ آب از ارتفاعات به سمت شهر
بجنورد از نظر جغرافیایی در موقعیتی قرار دارد که ارتفاعات جنوبی و حوزههای آبریز بالادست، روانآب را به سمت مناطق شهری هدایت میکنند.
شهردار بجنورد نیز با اشاره به همین وضعیت گفته است دامنههای حوزه آبریز ارتفاعات جنوبی شیب مستقیم به سمت شهر دارند و در صورت وقوع بارشهای شدید و غیرمتعارف، احتمال شکلگیری سیلابهای شدید وجود دارد.
مسیلهای بجنورد باید پیش از خروش آب آماده شوند و سیلاب مرز دستگاهها را نمیشناسد؛ هماهنگی پیش از بارش ضروری است
این وضعیت باعث میشود سیلاب در بجنورد تنها یک پدیده ناشی از بارش در محدوده شهری نباشد؛ بخش مهمی از آب میتواند از خارج محدوده شهری وارد شبکه آبراههها شود و در مسیر خود به سمت شمالغرب و مناطق پاییندست حرکت کند. به بیان دیگر، شهر در مقصد روانآبهایی قرار دارد که مدیریت آنها باید پیش از ورود به محدوده شهری آغاز شود.
شهردار بجنورد نیز بر همین موضوع تاکید کرده و گفته است شهرداری در مقصد سیلاب قرار دارد و امکان مدیریت آن در مبدا را ندارد؛ بنابراین کنترل روانآب باید از دامنهها و حوزههای آبریز آغاز شود.
این نکته یک هشدار مهم برای مدیریت شهری و دستگاههای متولی است؛ لایروبی داخل شهر اگر با ساماندهی حوزههای بالادست همراه نباشد، تنها بخشی از زنجیره مدیریت سیلاب را پوشش میدهد. آب وقتی از ارتفاعات حرکت میکند، اگر در بالادست مهار و هدایت نشود، در پاییندست به دنبال ضعیفترین نقطه مسیر خواهد گشت.
هشت کامیون برای مقابله با یک تهدید بزرگ
با تشدید هشدارهای هواشناسی، شهرداری بجنورد عملیات لایروبی مسیلهای شهری را در دستور کار قرار داده و برای افزایش سرعت عملیات، هشت دستگاه کامیون اجاره کرده است.
همچنین بازدید میدانی از مسیلهای سطح شهر با حضور فرماندار بجنورد و مدیرکل مدیریت بحران شرکت آب منطقهای انجام شده تا نقاط پرخطر شناسایی و برای آنها اقدام پیشگیرانه تعریف شود.
مسیلهای رسوبگرفته، نخستین گلوگاه عبور سیلاب هستند و روانآبهای ارتفاعات جنوبی، مستقیم به سمت بجنورد حرکت میکنند
بر اساس اعلام شهرداری، برخی مسیلها از سمت ملکش تا ورودی بجنورد با رسوبگرفتگی مواجه هستند و نیاز به لایروبی دارند و در ارتفاعات نیز علاوه بر عملیات آبخیزداری، ساماندهی بستر مسیلها برای هدایت ایمن روانآبها ضروری عنوان شده است.
اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر میشود که بدانیم خراسانشمالی حدود ۶ هزار و ۶۰۰ کیلومتر رودخانه و مسیل دارد و بخشی از این شبکه در نقاط مختلف استان در معرض آسیبپذیری ناشی از سیلاب قرار دارد.
از سوی دیگر، طبق اعلام شهردار بجنورد، مسئولیت ساماندهی مسیلهای درون و برون مناطق شهری بر اساس مصوبه شورای عالی مدیریت بحران بر عهده شرکتهای آب منطقهای است؛ با این حال شهرداری با وجود محدودیتهای مالی، برای کاهش خطرات احتمالی وارد عملیات لایروبی شده است.
این ورود اضطراری را میتوان نشانهای از جدی شدن خطر دانست، اما در عین حال یک سوال مهم را نیز پیش روی مدیریت استان قرار میدهد: آیا میتوان با اقدامات مقطعی در روزهای نزدیک به بارش، با ریسک سیلابی که از حوزههای وسیع بالادست سرچشمه میگیرد، مقابله کرد؟
پاسخ به این پرسش در هماهنگی میان دستگاههای متولی نهفته است. لایروبی مسیلهای شهری، ساماندهی آبراهههای ارتفاعات، اجرای عملیات آبخیزداری، رفع موانع مسیر روانآب و پایش نقاط حادثهخیز باید به عنوان اجزای یک برنامه واحد دنبال شوند، نه اقدامات جدا از یکدیگر.
سیلاب منتظر مرزبندی دستگاهها نمیماند؛ آب از مسیری حرکت میکند که برایش باز باشد. اگر مسیل باز باشد، مسیر هدایت شود و حوزه آبریز آمادگی داشته باشد، بخشی از خطر کنترل میشود؛ اما اگر هر حلقه این زنجیره نادیده گرفته شود، یک بارش سنگین میتواند ضعف همان نقطه را آشکار کند.
اکنون هشدارهای مرتبط با النینو، بارشهای شدید و وضعیت توپوگرافی بجنورد در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و یک پیام روشن دارند: فرصت پیشگیری کوتاه است و مدیریت سیلاب باید پیش از رسیدن آب به شهر انجام شود، نه پس از آن.