شناسهٔ خبر: 79907427 - سرویس سیاسی
نسخه قابل چاپ منبع: بهار | لینک خبر

ماموریت عباس عراقچی در نیویورک

صاحب‌خبر -
به گزارش ایرنا؛دیپلماسی ایران یک هفته پر ترافیک و پر خبر را در نیویورک و در حاشیه هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد تجربه کرد. از توقف کوتاه مدت و رایزنی دیپلماتیک چند ساعته سید عباس عراقچی، وزیر خارجه در دوحه، پایتخت قطر تا رونمائی از جدیدترین ابتکار تهران برای خاتمه جنگ در نیویورک که بخش قابل توجهی از حاشیه دیپلماتیک مجموع عمومی ملل متحد را به خود اختصاص داد.

هرچند که برخلاف اعلام آمادگی رئیس جمهور آمریکا، دیداری میان مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ و یا هیئت‌های مذاکره کننده دو کشور برگزار نشد اما موج خبری به راه افتاده درباره آخرین وضعیت مذاکرات برای خاتمه جنگ، رفع تحریم، اعمال حاکمیت ایران و عمان بر تنگه هرمز به عنوان کشورهای ساحلی و آزادسازی اموال مسدود شده ایران عملا فضای رسانه‌های بین المللی را به خود اختصاص داد.

وزیر خارجه ایران در یک ابتکار رسانه ای در بدو ورود رئیس جمهور به نیویورک و در جریان دیدارهای سنتی هر ساله او با خبرنگاران رسانه‌های بین المللی، خنثی سازی پروژه رسانه‌ای تیم ترامپ مبنی بر هل دادن توپ دیپلماسی به زمین ایران و مقصر نمائی تهران در عدم بازگشت ثبات و امنیت نسبی به منطقه را در دستور کار قرار داد، دستور کاری که در سخنان رئیس جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و گفت و گوهای رسانه ای او هم اجرایی شد.

وزیر خارجه ایران، همزمان با فضاسازی برخی رسانه‌ها مبنی بر تلاش تهران برای خرید زمان و سنگ اندازی در مسیر دیپلماسی، با رونمائی از پیشنهاد به روز شده ایران برای خاتمه جنگ، عملا فضای سیاسی و رسانه‌ای را تحت تاثیر ابتکار تهران قرار داده و پرچم دیپلماسی را بالا نگه داشت. مجموع سخنان سیدعباس عراقچی در نیویورک نشان می‌دهد که ماموریت دیپلماتیک ایران در این سفر تنها انتقال مواضع تهران درباره مذاکرات با آمریکا نبوده و ایران تلاش کرده همزمان تصویر روشنی از شروط خود برای ادامه مسیر دیپلماسی، بازگشایی تنگه هرمز و شکل‌گیری حداقلی از بستر مطلوب را برای خروج از بن بست ارائه کند.

در این چارچوب، پیشنهاد هفت‌روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را نمی‌توان از سایر موضوعات مورد اختلاف میان تهران و واشنگتن جدا کرد. رئیس دستگاه دیپلماسی ایران در مصاحبه اخیر با برنامه Meet The Press تاکید کرد که ایران آماده باز کردن تنگه هرمز است اما این اقدام را به انجام مجموعه‌ای از گام‌های مشخص از سوی آمریکا مشروط کرده است.

هرمز بخشی از یک بسته سیاسی است
وزیر خارجه ایران، پیش از این در مصاحبه مشترک با صدا و سیما و خبرگزاری جمهوری اسلامی در تشریح پیشنهاد جدید تهران گفته بود: «خط اصلی ما بیان شروط جمهوری اسلامی ایران برای باز شدن تنگه هرمز و برای پیشرفت مذاکرات بود.» این موضع نشان می‌دهد که تهران بازگشایی هرمز را یک موضوع فنی و جدا از مذاکرات نمی‌بیند. در پیشنهاد ایران، باز شدن مسیر کشتیرانی در کنار اقداماتی قرار گرفته که قرار است فضای لازم برای حرکت دوباره دیپلماسی را فراهم کند.

عراقچی در مصاحبه با Meet The Press، جزئیات بیشتری از این نگاه ارائه کرد. به گفته او، «ایران پایان جنگ، آزاد شدن دارایی‌های مسدودشده و امکان فروش نفت خود را از جمله خواسته‌های اصلی خود می‌داند و معتقد است این مطالبه‌ها بر تعهداتی استوار است که آمریکا در توافق‌ قبلی (یادداشت تفاهم اسلام آباد) پذیرفته بود.» در نتیجه، فرمول مورد نظر تهران این نیست که ایران ابتدا هرمز را باز کند و بعد درباره سایر مسائل گفت‌وگو شود. اقدام دو طرف باید در موازات یکدیگر قرار گیرد؛ ابتدا آمریکا اقداماتی را انجام دهد و ایران نیز در چارچوب توافق، درباره هرمز با توجه به ترتیبات جدید اجرایی مورد تایید تهران-مسقط، اقدام کند.

طرح هفت‌روزه؛ پیشنهادی برای آزمودن مسیر دیپلماسی
اهمیت طرح هفت‌روزه ارائه شده از سوی ایران از همین جا مشخص می‌شود. به گفته عراقچی، ایران برای بازگشت شرایط خلیج فارس و تنگه هرمز به وضعیت عادی، پیشنهاد مشخصی روی میز گذاشته و انتظار دارد واشنگتن به جای رد آن، برای افکار عمومی توضیح دهد چرا این پیشنهاد را نمی‌پذیرد. در توضیح این طرح، عراقچی زمان‌بندی مشخصی ارائه کرد: «آمریکا باید اقداماتی را که از نظر ایران لازم است در چهار یا پنج روز انجام دهد، در روز ششم تنگه هرمز باز شود و در روز هفتم مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی از سر گرفته شود.»

در این زمان‌بندی یک نکته مهم پنهان است؛ ایران می‌خواهد میان اقدامات فوری و بازگشت به مذاکره پیوند ایجاد کند. از نگاه تهران، بازگشایی هرمز قرار نیست پیش‌شرطی برای گرفتن امتیازات بعدی باشد بلکه بخشی از یک روند متقابل است که باید با اقدام آمریکا آغاز شود.

همزمان وزیر خارجه ایران میان اظهارات علنی رئیس‌جمهور آمریکا و پاسخ رسمی واشنگتن از مسیر میانجی‌ها، تفاوت قائل شده است. از نگاه تهران، تصمیم‌گیری درباره ادامه مسیر مذاکرات بر اساس اظهارنظرهای مختلف رسانه‌ای انجام نمی‌شود و پاسخ رسمی باید از همان کانالی دریافت شود که پیام‌ها را میان دو طرف منتقل می‌کند. این سیاست تهران، ریشه در موضع‌گیری‌های متناقض رئیس جمهور آمریکا دارد که ساعتی از «رد طرح تهران و قوت گرفتن تکرار تجاوز نظامی پس از انتخابات میان دوره ای آمریکا» سخن می‌گوید و کمتر از چهل و هشت ساعت بعد در گفت‌وگو تلفنی با خبرنگار اسرائیلی «آکسیوس» ادعا می‌کند که «دیپلماسی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن در جریان است و هیئت ها به زودی دیداری تازه خواهند کرد»؛ ادعایی که در پاسخ به ایرنا از سوی یک منبع نزدیک به هیئت اعزامی ایران به نیویورک، تکذیب شد.

تهران به دیپلماسی پایبند اما به آمریکا بی‌اعتماد است
یکی از مهم‌ترین نکات مصاحبه عراقچی با برنامه Meet The Press، توضیح درباره دلیل طرح هفت‌روزه است. او با اشاره به تجربه مذاکرات سال ۲۰۲۵، حمله آمریکا در جریان مذاکرات و همچنین مذاکرات بعدی در سال ۲۰۲۶، می‌گوید ایران چند بار وارد مسیر گفت‌وگو شده و در هر مرحله با اقدام نظامی یا نقض توافق از سوی آمریکا روبه‌رو شده است. در ادامه، نتیجه‌ای که عراقچی از این تجربه می‌گیرد، هرچند کنار گذاشتن کامل دیپلماسی نیست اما به نوعی تاکید چندباره بر این واقعیت میدانی است که بازگشت به مذاکره نمی‌تواند بدون توجه به تجربه‌های گذشته و در خلا اعتماد انجام شود.

به گفته وزیر خارجه، ایران در این مرحله تصمیم گرفته موضوع هسته‌ای را به مراحل بعد منتقل کند و ابتدا بر اعتمادسازی تمرکز داشته باشد. آزاد شدن وجوه ایران، رفع محاصره و انجام اقداماتی که به گفته او طرف آمریکایی از آنها اطلاع دارد، از جمله اقدام‌هایی هستند که تهران آنها را برای ایجاد اعتماد ضروری می‌داند.

بخش دیگری از سخنان وزیر خارجه ایران نشان می‌دهد که ورود به روند گفت‌وگو درباره برنامه هسته ای ایران نیز در چارچوب همین منطق تعریف شده است. عراقچی در پاسخ به پرسش‌هایی درباره غنی‌سازی ۶۰%، بر عضویت ایران در معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و موضع تهران درباره صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای اشاره کرد. وزیر خارجه در بخش دیگری از این مصاحبه یادآوری کرد که ایران پیش‌تر در مذاکرات به پرسش‌های مطرح‌شده درباره مواد ۶۰ درصدی پاسخ داده و حتی در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ پیشنهادهایی درباره این مواد ارائه کرده است.

در این چارچوب، عراقچی با اشاره به موضع همیشگی تهران برای شفاف سازی درباره برنامه هسته‌ای خود در چارچوب تعهدات داده شده به عنوان عضو ان‌پی‌تی، به نتیجه دو تجاوز نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران به بهانه مقابله با این برنامه، اشاره کرده و متذکر می‌شود که این موضوع، هیچ راهکار نظامی دائمی ندارد.

در واقع، قرار دادن موضوع هسته‌ای در مراحل بعدی گفت‌وگو که در یادداشت تفاهم اسلام آباد هم مورد اشاره قرار گرفته بود، بخشی از تصمیم ایران برای تمرکز فعلی بر اعتمادسازی است. این موضوع نشان می‌دهد که تهران می‌خواهد ابتدا درباره اصل امکان اجرای تعهدات و رفتار طرف مقابل اطمینان بیشتری پیدا کند و سپس وارد مسائل پیچیده‌تر شود.

همزمان موضع وزیر خارجه ایران نشان می دهد که واشنگتن نمی تواند توسل تهران به دیپلماسی را با اعتماد به این کشور یکی بداند. برهمین اساس زمانی که مجری برنامه از او درباره اعتماد ایران به رئیس جمهور امریکال سوال می‌کند، وزیر خارجه تاکید می کند که تهران به خود و توانایی های خود اعتماد ندارد. تهران برای گفت‌وگو آماده است اما این آمادگی را با اتکا به گفتار آمریکا تنظیم نمی‌کند و منتظر است اقدام‌های عملی طرف مقابل، امکان ایجاد حداقلی از اعتماد را برای ادامه مسیر فراهم کند.

آمادگی برای دیپلماسی واقعی و «جنگ آخرالزمانی»
عراقچی در بخش دیگری از مصاحبه تاکید می‌کند که ایران همان اندازه که برای مذاکره آماده است برای مواجهه با هر چالش و هرگونه تجاوز نیز آمادگی دارد. او درباره احتمال ازسرگیری جنگ نیز می‌گوید ایران برای چنین شرایطی حتی اگر جنگ آخر الزمانی باشد آماده است و در عین حال آمادگی خود را برای دیپلماسی حفظ کرده است. در این صحنه، تهران نشان می دهد که میان «آمادگی برای مذاکره» و «آمادگی برای مقابله» تناقضی وجود ندارد.

نگاهی به موضع‌گیری‌های وزیر خارجه نشان می‌دهد که حضور هیئت ایران در نیویورک را نمی‌توان تنها در قالب رایزنی‌های معمول دیپلماتیک و هرساله در حاشیه مجمع عمومی ارزیابی کرد. عراقچی در این سفر تلاش کرده چارچوبی را توضیح دهد که در آن ایران از یک سو راه مذاکره را باز نگه می‌دارد و از سوی دیگر حاضر نیست بازگشت به گفت‌وگو را بدون تغییر شرایط و ایجاد اعتماد دنبال کند.

در این صحنه، پیشنهاد هفت‌روزه برای بازگشائی هرمز، طبق ترتیبات اجرایی مدنظر ایران و عمان، اهمیت ویژه‌ای دارد. این پیشنهاد از یک سو یک راه عملی برای کاهش تنش در خلیج فارس ارائه می‌کند و از سوی دیگر، شروط ایران برای بازگشت به یک روند سیاسی را در کنار آن قرار می‌دهد. عراقچی تأکید می‌کند که اگر آمریکا واقعا خواهان توافقی برای بازگشایی هرمز است، اکنون نقشه یک مسیر مشخص روی میز قرار دارد. در این نقشه، باز شدن تنگه هرمز، رفع محاصره، آزاد شدن دارایی‌های ایران، امکان فروش نفت و بازگشت به مذاکرات نهایی در یک زنجیره به هم مرتبط و البته نتیجه محور قرار گرفته‌اند.

سفر هیئت اعزامی ایران به نیویورک در حالی تا ساعاتی دیگر به پایان می‌رسد که تلاش قطر به عنوان میانجی میان هیئت ایرانی و آمریکایی در نیویورک، تا دقیقه نود نیز ادامه دارد و احتمالا هیئت ایرانی با نسخه‌ای از پیشنهاد آمریکا به طرح ایران، به تهران بازخواهند گشت.

ادامه رایزنی میانجی‌ها در ساعات پایانی حضور هیئت ایرانی در نیویورک نشان می‌دهد که پیشنهاد تهران برخلاف برخی گمانه‌زنی‌ها و تحلیل‌ها در رسانه‌های غربی یک موضع رسانه‌ای نبوده و همچنان به عنوان مبنایی برای تبادل پیام و بررسی امکان بازگشت به مسیر مذاکرات مورد پیگیری قرار دارد.
∎​

برچسب‌ها: