به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ هاری با وجود آنکه تقریباً بهطور کامل قابل پیشگیری است، همچنان هزینههای انسانی و مالی قابل توجهی به کشورها تحمیل میکند. در ایران، افزایش حیوانگزیدگی و هزینههای پیشگیری پس از گزش، فشار مضاعفی بر نظام سلامت ایجاد کرده است. در همایش ملی «روز جهانی هاری»، ضمن رونمایی از «سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگها» و «برنامه جامع اقدام ملی علیه بیماری هاری»، بر تغییر رویکرد از درمان پس از گزش به پیشگیری و کنترل بیماری در جمعیت حیوانات تأکید شد. هدف این برنامه، حرکت به سمت حذف مرگ انسانی ناشی از هاری تا سال ۲۰۳۰ است؛ مسیری که اجرای آن به همکاری میان نظام سلامت، دامپزشکی، شهرداریها، دانشگاهها و سایر دستگاههای مرتبط نیاز دارد.
افزایش حیوانگزیدگی
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در این همایش با اشاره به شیوع هاری در بخشهایی از آسیا و آفریقا گفت که تجربه برخی کشورها نشان میدهد با اجرای برنامههای منسجم و همکاری میان دستگاههای مختلف میتوان انتقال بیماری را کنترل کرد. به گفته او، سالانه نزدیک به ۶۰ هزار نفر در جهان بر اثر هاری جان خود را از دست میدهند و حدود ۹۹ درصد موارد هاری انسانی از طریق گزش سگ منتقل میشود.
مرادی تأکید کرد که کنترل بیماری در جمعیت سگها، یکی از مسیرهای اصلی کاهش مرگومیر انسانی است. واکسیناسیون دستکم ۷۰ درصد سگها در مناطق در معرض خطر میتواند به شکستن زنجیره انتقال بیماری کمک کند. او در عین حال گفت پس از بروز علائم بالینی، هاری تقریباً همواره کشنده است و به همین دلیل اقدامات پیشگیرانه پس از مواجهه با حیوان مشکوک اهمیت حیاتی دارد.
یکی از نگرانیهای مطرحشده در این همایش، افزایش موارد حیوانگزیدگی در کشور بود. مرادی اعلام کرد تعداد موارد گزارششده از کمتر از ۱۰۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۰ به حدود ۴۴۰ هزار مورد در سال گذشته رسیده است. به گفته او، از سال ۱۳۹۱ روند افزایشی این موارد آشکارتر شده و تعداد حیوانگزیدگیها از حدود ۲۰۰ هزار مورد به نزدیک ۴۵۰ هزار مورد رسیده است. بر این اساس، میزان بروز حیوانگزیدگی در کشور اکنون بیش از ۵۰۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد میشود.
پیشگیری یا درمان؟
یکی از محورهای اصلی نشست، مقایسه هزینه کنترل هاری در جمعیت حیوانات با هزینه واکنش پس از حیوانگزیدگی بود. مرادی با اشاره به برآوردهای جهانی گفت هزینه واکسیناسیون سگها برای دستیابی به اهداف کنترلی حدود ۶۵ میلیون دلار برآورد شده، در حالی که هزینه ارائه خدمات پس از حیوانگزیدگی میتواند به حدود 1.7 تا ۲ میلیارد دلار برسد.
به گفته مرادی، این هزینه فقط به واکسن و سرم محدود نمیشود و مواردی مانند رفتوآمد، ویزیت پزشکی، شستوشو و ضدعفونی زخم، تزریقها و درمان جراحت را نیز شامل میشود. رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت همچنین هزینه ناشی از هاری در آسیا را حدود 6.5 میلیارد دلار عنوان کرد.
در ایران نیز هزینه خدمات ارائهشده به افراد حیوانگزیده قابل توجه است. مرادی گفت محاسبات انجامشده برای هر فرد بیمهشده، با در نظر گرفتن دستکم سه مراجعه پزشکی و خدماتی مانند شستوشو و ضدعفونی زخم و تزریقها، حدود پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بوده است؛ رقمی که ممکن است با تغییر تعرفهها افزایش یافته باشد. با توجه به تعداد بالای حیوانگزیدگی و رایگان بودن بخش قابل توجهی از خدمات پیشگیری و درمان پس از گزش، مجموع این هزینهها بار قابل توجهی بر نظام سلامت ایجاد میکند.
سالانه ۸ میلیون دلار برای واکسن
بخش دیگری از هزینههای هاری به تأمین واکسن و سرم اختصاص دارد. مرادی گفت: ایران سالانه حدود ۸ تا 8.5 میلیون دلار برای خرید این اقلام هزینه میکند. از این رو، تأمین مستمر واکسن و سرم نیازمند برنامهریزی میان دستگاههای مسئول است.
به گفته او، خدمات پیشگیری و درمان پس از حیوانگزیدگی در ۷۲۹ واحد ارائه میشود، اما تنها ۸۲ واحد از این مراکز بهصورت شبانهروزی فعالیت دارند. مرادی بر ضرورت تثبیت ساختار این مراکز، تأمین نیروی انسانی و اختصاص منابع متناسب با حجم خدمات تأکید کرد.
بر اساس آمار ارائهشده، حدود ۶۰ درصد موارد حیوانگزیدگی ناشی از گزش سگ و حدود ۳۸ درصد مربوط به گربه است. در میان گزشهای ناشی از سگ نیز حدود ۵۵ درصد موارد به سگهای بدون صاحب و ۱۵ درصد به حیوانات وحشی مربوط میشود. مرادی تأکید کرد کشتار دستهجمعی سگها راهکار مؤثری برای کنترل هاری نیست و مدیریت علمی جمعیت سگها همراه با واکسیناسیون گسترده باید مورد توجه قرار گیرد.
هدف؛ صفر تا ۳۰
علیرضا اکبرشاهی از سازمان دامپزشکی کشور نیز با اشاره به برنامه جهانی «صفر تا ۳۰» گفت هدف این برنامه، پایان دادن به مرگومیر انسانی ناشی از هاری تا سال ۲۰۳۰ است. به گفته او، دانش و ابزارهای لازم برای کنترل بیماری سالهاست در اختیار کشورها قرار دارد و چالش اصلی، ایجاد برنامهای پایدار، هماهنگ و متناسب با شرایط هر کشور است.
اکبرشاهی گفت پس از همایش سال گذشته، کمیته ملی هاری تشکیل و نشستهای تخصصی با حضور نمایندگان دستگاههای مختلف برگزار شد و در نهایت «سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری» تدوین و نهایی شد. اجرای آزمایشی این سند در شهرستانهای منتخب پیشبینی شده و قرار است پس از ارزیابی نتایج، برنامه در سطح گستردهتری اجرا شود.
او تأکید کرد سازمان دامپزشکی بهتنهایی نمیتواند برنامه کنترل هاری را اجرا کند. به گفته وی، آزمایشگاهها، شهرداریها، دانشگاهها، بخش خصوصی، سازمان نظام دامپزشکی، سازمانهای مردمنهاد، رسانهها و مدارس هر یک در اجرای این برنامه نقش دارند. اکبرشاهی کنترل هاری را نمونهای از رویکرد «سلامت واحد» دانست که در آن سلامت انسان، حیوان و محیطزیست در ارتباط با یکدیگر دیده میشوند.
نیاز به منابع پایدار
عباسعلی مطلبی، رئیس سازمان نظام دامپزشکی ایران، نیز هاری را از بیماریهای مورد غفلت عنوان کرد و گفت حذف این بیماری نیازمند هماهنگی میان وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست است. او بر واکسیناسیون گسترده سگهای پرسهزن تأکید کرد و کمبود منابع مالی، ضعف نظارت، ناکافی بودن دادهها و اجرای ضعیف برنامهها را از عوامل مؤثر در تداوم مشکل دانست.
مطلبی کودکان زیر ۱۵ سال، جوامع فقیر و حاشیهای و افرادی را که دسترسی محدودتری به آموزش و خدمات بهداشتی دارند، از گروههای آسیبپذیرتر در برابر هاری معرفی کرد و سرمایهگذاری پایدار برای واکسیناسیون سگها و ایجاد سامانه یکپارچه ثبت موارد حیوانگزیدگی را ضروری دانست.
سیدحسن امامی رضوی، مشاور وزیر و رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت، نیز بر ارتقای سواد سلامت جامعه و ایجاد نظام ثبت و کنترل در حوزه حیوانات تأکید کرد. به گفته او، افزایش آگاهی عمومی درباره نحوه نگهداری حیوانات، بهویژه سگها، میتواند در کاهش گزش و انتقال بیماری مؤثر باشد.
سعیدرضا جندقیان، مدیرکل دفتر محیط زیست و خدمات شهری سازمان شهرداریها و دهیاریها، نیز بر نقش شهرداریها و دهیاریها در مدیریت جمعیت حیوانات و مسائل مرتبط با بهداشت عمومی تأکید کرد. به گفته او، حل مسائل مرتبط با حیوانات شهری، پسماند و سلامت عمومی نیازمند همکاری میان این نهادها و دستگاههای تخصصی است.
در مجموع، محور مشترک سخنان مسؤولان، انتقال تمرکز از واکنش پس از گزش به پیشگیری و کنترل بیماری در منشأ انتقال بود. سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری قرار است این تغییر رویکرد را در قالب یک برنامه بینبخشی دنبال کند؛ برنامهای که اجرای مؤثر آن علاوه بر منابع مالی پایدار، به ثبت دقیق دادهها، واکسیناسیون هدفمند حیوانات و هماهنگی میان دستگاههای متعدد وابسته است./