ایران تنها کشوری نیست که اقتصادش بر اثر سیاستهای جنگطلبانه و استعماری آمریکا آسیب دیده است. اکنون افزایش قیمتها، مشتریها و صاحبان کسب و کارها را در آمریکا کلافه کرده است. همان آمریکایی که ترامپ با وعده برگرداندن شکوه عصر طلایی در آن رای آورده بود، اکنون با مشکلات اقتصادی جدی رو به رو است.
مشکلاتی که قرار بود با اشغال جنوب ایران و غارت نفت ایران حل شود. اما نه تنها آمریکا نتوانست ایران را اشغال کند، بلکه تنگه هرمز هم بسته است. و البته بسته شدن بابالمندب روی کشتیهای عربستانی نیز بر بحران کود، سوخت و زنجیره تامین کسب و کارهای آمریکایی تاثیر گذاشته است.
شرایطی که نشان میدهد وضعیت حتی از زمان همهگیری کرونا نیز بدتر است. در ادامه تعدادی از این بحرانها را از نظر گزارشهای رسانههای آمریکایی بررسی میکنیم.
کسبوکارهای آمریکایی زیر فشار بحران
به گزارش CNN، مدیرعامل شرکت Dilworth Coffee در شهر رالیِ کارولینای شمالی، در سال ۲۰۲۴ با محصول بسیار ضعیف قهوه برزیل دستبهگریبان بود؛ وضعیتی که قیمت معاملات آتی قهوه را به بالاترین حد خود رساند. سال بعد، تعرفههای جهانیِ اعمالشده توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت، قیمت قهوه را باز هم بالاتر برد.
سپس، امسال (۲۰۲۶)، جنگ آمریکا با ایران آغاز شد و پدیده آبوهوایی «سوپر النینو» نیز از راه رسید.
ووجتا، که بیش از سه دهه پیش این شرکت توزیعکننده قهوه در سطح ملی را تأسیس کرده است، میگوید: «ترکیبی از اختلالات در حملونقل، کمبود کانتینر، هزینههای بالا به دلیل وقایع دریای سرخ و افزایش قیمت کود، ما را با دورهای از اختلال مواجه کرده که پیش از این هرگز تجربه نکرده بودیم. ابهام و بلاتکلیفی بسیار زیادی وجود دارد.»
به گزارش CNN، صاحبان کسبوکارهای آمریکایی در صنایع گوناگون میگویند که شرایط مشابهی دارند. اوایل همین ماه، یک نظرسنجی ماهانه و معتبر که توسط «مؤسسه مدیریت تأمین یا ISM» انجام میشود، توجهها را به خود جلب کرد. چرا که چندین تن از فعالان تجاری، فضای فعلی کسبوکار را با دوران همهگیری کرونا مقایسه کردند. آنها معتقد بودند که شرایط در دوران کووید بهتر از شرایط فعلی بود!
اختلالات گسترده و بیثباتی قیمتها، کسبوکارهای آمریکایی را وادار به اتخاذ تصمیمهای بسیار دشوار و گاه ناممکن میکند. آنها نمیدانند چگونه برنامهریزی کنند و مشتریانشان نیز که نگران تورم هستند، هیچ تمایلی به پذیرش افزایش بیشتر قیمتها ندارند.
جک بافینگتون، مدیر برنامه زنجیره تأمین در دانشگاه دنور میگوید: «این قطعاً مشکلی بزرگتر از کووید است. این وضعیت کاملاً متفاوت است؛ این یک بحران انرژی است.»
دولت ترامپ تلاش کرده است تا جنگ ایران را به عنوان یک نوسان اقتصادی موقت جلوه دهد و مدعی است که پس از حلوفصل آن، تورمِ اوجگرفته به سرعت فروکش خواهد کرد. با این حال، مشکلات دیرپای زنجیره تأمین که صاحبان کسبوکارهای آمریکایی با آن دستبهگریباناند، نشان میدهد که چرا حل معضل تورمِ دوبارهاوجگرفته آسان نخواهد بود؛ حتی اگر جنگ به شکلی معجزهآسا همین فردا پایان یابد!
این وضعیت چه زمانی پایان مییابد؟
جنگی که ترامپ در اسفند ماه شروع کرد، تاثیرات جدیاش بر کسب و کارهای آمریکایی را از تیر ماه بیشتر نشان داده است. قیمت بالای سوخت و هزینههای حملونقل، سایر بخشهای اقتصاد آمریکا را نیز درگیر کردهاند.
بر اساس گزارش CNN، تورم آهسته یا (Core Inflation) در آمریکا که نوسانات قیمت انرژی و مواد غذایی را در محاسبات لحاظ نمیکند، ماه گذشته بیشترین میزان افزایش را از ماه آوریل تاکنون تجربه کرد. این روند در افزایش قیمت خدمات نیز مشهود است؛ هزینههایی که معمولاً پس از بالا رفتن، دیگر کاهش نمییابند.
قیمت گازوئیل در آمریکا نیز از اسفند تاکنون به دلیل تشدید جنگ در غرب آسیا و بمباران مداوم پالایشگاههای روسیه توسط اوکراین، دو برابر شده است.
همچنین هزینههای حملونقل به دلیل افزایش اختلالات جوی بالا رفته است. از جمله وقوع طوفانهای پیدرپی که عملاً بندر شانگهای بزرگترین بندر کانتینری جهان را برای دو هفته تعطیل کرد و همچنان باعث تأخیرهای قابلتوجهی میشود.
و پایان فرضی جنگ با ایران که با وجود عدم تمایل آمریکا برای پذیرش شکست بسیار دشوار به نظر میرسد، هیچ تأثیری بر لغو ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه نخواهد داشت. ممنوعیتی که ۱۲ درصد از عرضه جهانی گازوئیلِ حملونقلشونده از طریق دریا را مسدود کرده است. این اقدام همچنین نمیتواند وضعیت آبوهوا را بهبود بخشد.
علاوه بر این، حتی اگر جنگ ایران به پایان برسد، چنین اقدامی بر تحریم کشتیهای عربستانی برای عبور از بابالمندب توسط انصارالله و فعالیت دزدان دریایی در خلیج عدن تاثیری نخواهد گذاشت. هر دوی این موانع، شرکتهای کشتیرانی را ناچار کردهاند تا برای پرهیز از حملات، مسیر کشتیهای خود را تغییر داده و آنها را از مسیری طولانیتر و پیرامون کل قاره آفریقا هدایت کنند.
زنجیره تأمین آمریکا در مرز فروپاشی
رایان پیترسن، مدیرعامل شرکت Flexport که پلتفرمی برای لجستیک و زنجیره تأمین است، به CNN گفته که ظرفیت حملونقل دریایی جهانی در سال جاری ۱۵ درصد کاهش مییابد.
او گفت: «من ۲۵ سال است که در حوزه لجستیک فعالیت میکنم و هرگز وضعیتی به این بدی ندیدهام.»
در همین حال، شان براونلی، مدیرعامل شرکت Ravenox (تولیدکننده انواع طناب و بند) میگوید که کسبوکارهای آمریکایی به نقطه بحرانی (آستانه تحمل نهایی) رسیدهاند. براونلی گفت: «کسبوکارهای کوچک تا آخرین لحظه ممکن، بار هزینهها را به دوش میکشند. اما اکنون فشار شدیدی را احساس میکنیم.»
براونلی پس از ۲۵ سال حضور در ارتش تفنگداران دریایی ایالات متحده، وارد این حوزه شد تا یک شرکت تولیدی آمریکایی تأسیس کند که حامی مشاغل داخلی باشد. اما اکنون، این شرایط غیرقابلپیشبینی، رویای او را تهدید میکند.
براونلی درباره اختلالات پرهزینه زنجیره تأمین گفت: «این مسئله واقعا ما را مستقیما تحت تأثیر قرار داده است. ما فقط خواهان ایجاد شرایطی پیشبینیپذیر هستیم.»
از بحران کووید تا آشوب امروز
اظهارات یکی از شرکتکنندگان در نظرسنجی مؤسسه ISM نگرانکننده بود؛ او استدلال میکرد که وضعیت فعلی زنجیره تأمین در آمریکا، «بحرانی حتی بزرگتر و پیچیدهتر از دوران کووید و پس از آن» است.
در سال ۲۰۲۰، کشتیهای کانتینربر هفتهها برای ورود به بنادر معطل میماندند. فروشگاهها نمیتوانستند موجودی دستمال توالت، ماسک یا مواد ضدعفونیکننده دست را در قفسهها حفظ کنند. زنجیره تأمین عملاً متوقف شد و سپس بهتدریج دوباره به کار افتاد.
مشکلات امروزی زنجیره تأمین آمریکا کاملاً متفاوت است: روند حملونقل شروع میشود و متوقف میگردد؛ گاهی بدتر میشود، گاهی بسیار بهبود مییابد و سپس دوباره بهشدت وخیم میشود. قیمتها بالا و پایین میروند و ناگهان دوباره جهش میکنند.
براونلی گفت: «زنجیره تأمین کار میکند اما با هزینه، اصطکاک و عدم قطعیت بسیار بیشتری نسبت به دوران کووید.» این نوسانات شدید، برای مدیران کسبوکارها به معنای هرجومرج است.
در همین زمینه، ووجتا به CNN گفته: «کووید بسیار ترسناک بود اما شرایط فعلی استرسزاتر است. ما با دورهای از اختلال مواجه هستیم که پیش از این هرگز تجربه نکرده بودیم.» ووجتا میگوید تیم کوچک او در شرکت» Dilworth اکنون باید بسیار بیشتر از گذشته به تحقیق و مدلسازی قیمتگذاری بپردازد. این شرکت عادت داشت منابع تأمین قهوه خود را از ۱۲ تا ۲۴ ماه قبل مشخص کند. اما اکنون تنها سه تا شش ماه پیش از موعد اقدام به تأمین میکند.»
شرایط آبوهوایی نقش مهمی در این بحران ایفا میکند. پدیده «سوپر النینو» در سال جاری، نگرانیهایی را درباره وضعیت محصولات قهوه ویتنام و برزیل ایجاد کرده است.
اما محدودیت نقدینگی شرکت نیز عامل مهمی بوده است. این شرکت دیگر نمیتواند مانند گذشته حجم زیادی قهوه ذخیره کند، زیرا هزینههای حملونقل سرسامآور شده است. حاشیه سود کاهش یافته و مشتریان نیز دیگر آن قدرت خرید (درآمد قابلتصرف) سالهای پس از همهگیری را ندارند.
در گذشته معمولاً حجم فروش ووجتا ماهانه حدود ۵ درصد نوسان داشته اما اکنون این نوسان به ۲۰ درصد میرسد.
ووجتا میگوید: «این وضعیت متغیر برای ما تازگی دارد: قیمت گازوئیل تا چه زمانی بالای ۶ دلار باقی خواهد ماند؟ چگونه باید این هزینهها را به مشتریان منتقل کنیم؟ شرایط چالشبرانگیزی است؛ چرا که مشتریان ما نیز با همان مشکلاتی دستبهگریباناند که ما با آنها روبرو هستیم.»
اقتصاد آمریکا در دو قاب؛ وعدههای ترامپ و نگرانی سرمایهگذاران
ترامپ در توییتی در تاریخ ۲۳ شهریور مثل همیشه گفته که همه مشکلات تقصیر سیاستهای بایدن است و به زودی آمریکاییها عصر طلایی را میبیننند: «امیدوارم همه متوجه باشند که افزایش قیمتها در سراسر آمریکا ناشی از عملکرد «جو بایدنِ خوابآلود» و دولت بایدن بوده است، نه «ترامپ». حتی قیمت نفت در دوران بایدن بالاتر از سطح فعلی بود و ما مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شدیم! به استثنای [افزایش] موقتِ نفت، قیمتها به شدت در حال کاهش هستند و به محض پایان درگیری نظامی با ایران که زمان زیادی هم تا آن نمانده، قیمت نفت نیز سقوطی شدید (مثل سقوط سنگ) خواهد داشت.»
وعدههایی که هر هفته تکرار میشوند و تاثیر چندانی روی کاهش قیمتها در آمریکا نداشتهاند. شاخص قیمت مصرفکننده آمریکا در مرداد نشان داد که قیمتها با سرعت سالانه ۳.۴ درصد افزایش یافته است که بالاتر از پیشبینی اقتصاددانان و بسیار بالاتر از هدف سالانه ۲ درصدی فدرال رزرو است.
البته وضعیت اقتصادی بینالمللی آمریکا هم چندان مناسب نیست. کشورها شروع به زیر سوال بردن آمریکا به عنوان یک پناهگاه اقتصادی امن کردهاند. به گزارش نیویورک تایمز افزایش ناآرامیهای ژئوپلیتیکی و تهدیدهای تعرفهای ترامپ علیه متحدان اروپایی، باعث شده که برخی کشورها در اقدامی نادر، طلای خود را که در گاوصندوقهای بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میکنند، جابجا کنند.
در شهریورماه بانک مرکزی هلند اعلام کرد که بخش بزرگی از ۹۵ تن ذخایر طلای آمریکای شمالی خود را از ایالات متحده خارج کرده است. این بانک دلیل آن را «افزایش ناآرامیهای ژئوپلیتیکی» و لزوم آمادگی برای بحران عنوان کرد. در فروردین هم، بانک فرانسه اعلام کرد که ۱۲۹ تن طلا را از بانک فدرال رزرو نیویورک خارج کرده و به پاریس منتقل کرده است.
و باید دید که در آیندهای نه چندان دور، وضعیت اقصادی آمریکا چگونه پیش خواهد رفت!