هفتاد و نهمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد بار دیگر صحنه رویارویی گفتمانهای بینالمللی شد. در شرایطی که خاورمیانه در التهاب تنشها و جنایات رژیم صهیونیستی میسوزد و رفتارهای نمایشی و رجزخوانیهای یکجانبه کاخ سفید فضای مجمع را به سمت نوعی تقابلگرایی تحمیلی سوق داده بود، نوع مواجهه جمهوری اسلامی ایران اهمیتی دوچندان یافت. تغییر هوشمندانه متن سخنرانی از سوی دکتر مسعود پزشکیان در ساعات پایانی، کنشی مقتضی براساس تئوری «ارتباطات راهبردی در شرایط بحران» بود؛ پاسخی متوازن و صریح که توانست از حقوق هستهای و آرمان مقاومت دفاع کرده و فضاسازیهای یکسویه را خنثی کند. استقبال گروههای مختلف و جریانهای اصولگرا از این رویکرد، نشان از توفیق گفتمان عزت و بازدارندگی در صحنه بینالملل داشت؛ اما تقلیل این دستاورد به «بینیازی از دیپلماسی» یا «مقدمه ورود به جنگی بیپایان»، خطایی راهبردی است که باید به دقت موشکافی شود.
پاسخ به رجزخوانی؛ اقتضای موازنه قدرت
در ادبیات روابط بینالملل، سکوت یا اتخاذ مواضع منفعلانه در برابر زبان تهدید، به معنای اعطای امتیاز به طرف مقابل تعبیر میشود. اصلاح متن سخنرانی رئیسجمهور نشان داد که دستگاه دیپلماسی کشور واقعیتهای میدانی و لحن طرف مقابل را درک کرده و حاضر نیست در پوشش لبخندهای دیپلماتیک، حقوق ملت و منافع ژئوپلیتیک خود را به حاشیه ببرد. این تصمیم شجاعانه و بهنگام، تصویری شفاف از انسجام داخلی در دفاع از خطوط قرمز به نمایش گذاشت و به درستی مانع از شکلگیری احساس ضعف در پیشگاه افکار عمومی جهان شد.
تله افراطیگری و کاسبان تنش
اما نقطه هشدار و تأملبرانگیز دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود. بلافاصله پس از این نطق شفاف، جریانهایی – خواسته یا ناخواسته، داخلی و بینالمللی – تلاش کردند این نطق قاطع را به مثابه اعلام بسته شدن درهای گفتگو، پایان یافتن مسیر تعامل، و سند مشروعیت برای نواختن بر طبل جنگ تفسیر کنند.
تاریخ روابط بینالملل به کرات نشان داده است که جنگطلبان و ذینفعان بحران (کاسبان تحریم و تنش) همواره مترصد مصادره سخنان حقطلبانه رهبران ملی به نفع پروژههای رادیکال خود هستند. نباید اجازه داد دفاع بجا و برحق رئیسجمهور از مقاومت و دستاوردهای هستهای، دستمایه فضاسازی آن دسته از سودجویانی قرار گیرد که بقای اقتصادی و سیاسی خود را در تداوم شرایط اضطراری و هزینهتراشی برای منافع ملی جستجو میکنند.
دیپلماسی و بازدارندگی؛ دو بال یک پرواز
واقعیت بنیادین در علم سیاست این است که «قدرت نظامی و بازدارندگی کلامی» هرگز در تقابل با «میز مذاکره و تفاهم» نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. قویترین مذاکرهکنندگان تاریخ کسانی بودهاند که از پشتوانه قدرت و شجاعت سخن گفتن بهره بردهاند. همانطور که رئیسجمهور نیز پیشتر بر آن تأکید کرده بود، هدف غایی هر ساختار سیاسی عقلانی، تأمین امنیت، رفاه و آرامش برای شهروندان است؛ و این مهم نه از مسیر ماجراجوییهای بیپایان، بلکه از رهگذر تبدیل قدرت میدان به امتیاز روی میز دیپلماسی حاصل میشود.
صلح پایدار زمانی شکل میگیرد که رقیب بداند جنگ پرهزینه است و صلح سودمند؛ بنابراین، قاطعیت در سازمان ملل باید سکویی برای ورود به تعامل عزتمندانه باشد، نه بهانهای برای تخریب پلهای ارتباطی با جهان.
حفظ موازنه عقلانیت و صلابت
سخنرانی دکتر پزشکیان آزمونی موفق از بازنمایی هویت مقتدر ایران بود، اما حفظ دستاوردهای آن مستلزم هوشیاری نخبگان، رسانهها و کارگزاران سیاست خارجی است. نباید اجازه داد صدای صلحخواهی، تنشزدایی و مطالبه لغو تحریمها در غوغای هیجانزدگیهای زودگذر محو شود. ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به «شجاعت در بازدارندگی» توأم با «هنرمندی در تنشزدایی» نیاز دارد تا مسیر توسعه کشور در سایه امنیت و تفاهم بینالمللی هموار بماند.
پاسخ به رجزخوانی؛ اقتضای موازنه قدرت
در ادبیات روابط بینالملل، سکوت یا اتخاذ مواضع منفعلانه در برابر زبان تهدید، به معنای اعطای امتیاز به طرف مقابل تعبیر میشود. اصلاح متن سخنرانی رئیسجمهور نشان داد که دستگاه دیپلماسی کشور واقعیتهای میدانی و لحن طرف مقابل را درک کرده و حاضر نیست در پوشش لبخندهای دیپلماتیک، حقوق ملت و منافع ژئوپلیتیک خود را به حاشیه ببرد. این تصمیم شجاعانه و بهنگام، تصویری شفاف از انسجام داخلی در دفاع از خطوط قرمز به نمایش گذاشت و به درستی مانع از شکلگیری احساس ضعف در پیشگاه افکار عمومی جهان شد.
تله افراطیگری و کاسبان تنش
اما نقطه هشدار و تأملبرانگیز دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود. بلافاصله پس از این نطق شفاف، جریانهایی – خواسته یا ناخواسته، داخلی و بینالمللی – تلاش کردند این نطق قاطع را به مثابه اعلام بسته شدن درهای گفتگو، پایان یافتن مسیر تعامل، و سند مشروعیت برای نواختن بر طبل جنگ تفسیر کنند.
تاریخ روابط بینالملل به کرات نشان داده است که جنگطلبان و ذینفعان بحران (کاسبان تحریم و تنش) همواره مترصد مصادره سخنان حقطلبانه رهبران ملی به نفع پروژههای رادیکال خود هستند. نباید اجازه داد دفاع بجا و برحق رئیسجمهور از مقاومت و دستاوردهای هستهای، دستمایه فضاسازی آن دسته از سودجویانی قرار گیرد که بقای اقتصادی و سیاسی خود را در تداوم شرایط اضطراری و هزینهتراشی برای منافع ملی جستجو میکنند.
دیپلماسی و بازدارندگی؛ دو بال یک پرواز
واقعیت بنیادین در علم سیاست این است که «قدرت نظامی و بازدارندگی کلامی» هرگز در تقابل با «میز مذاکره و تفاهم» نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. قویترین مذاکرهکنندگان تاریخ کسانی بودهاند که از پشتوانه قدرت و شجاعت سخن گفتن بهره بردهاند. همانطور که رئیسجمهور نیز پیشتر بر آن تأکید کرده بود، هدف غایی هر ساختار سیاسی عقلانی، تأمین امنیت، رفاه و آرامش برای شهروندان است؛ و این مهم نه از مسیر ماجراجوییهای بیپایان، بلکه از رهگذر تبدیل قدرت میدان به امتیاز روی میز دیپلماسی حاصل میشود.
صلح پایدار زمانی شکل میگیرد که رقیب بداند جنگ پرهزینه است و صلح سودمند؛ بنابراین، قاطعیت در سازمان ملل باید سکویی برای ورود به تعامل عزتمندانه باشد، نه بهانهای برای تخریب پلهای ارتباطی با جهان.
حفظ موازنه عقلانیت و صلابت
سخنرانی دکتر پزشکیان آزمونی موفق از بازنمایی هویت مقتدر ایران بود، اما حفظ دستاوردهای آن مستلزم هوشیاری نخبگان، رسانهها و کارگزاران سیاست خارجی است. نباید اجازه داد صدای صلحخواهی، تنشزدایی و مطالبه لغو تحریمها در غوغای هیجانزدگیهای زودگذر محو شود. ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به «شجاعت در بازدارندگی» توأم با «هنرمندی در تنشزدایی» نیاز دارد تا مسیر توسعه کشور در سایه امنیت و تفاهم بینالمللی هموار بماند.