پژوهشگران میگویند کافئین ممکن است حتی در شرایطی که فرد بهراحتی به خواب میرود و هشت ساعت کامل در رختخواب میماند، کیفیت خواب و میزان استراحت مغز را کاهش دهد.
به گزارش سیناپرس، بررسیهای انجامشده با استفاده از نوار مغزی (EEG) نشان میدهد مصرف کافئین میتواند میزان امواج آهسته مغز را در طول خواب کاهش دهد؛ امواجی که یکی از شاخصهای مهم خواب عمیق و ترمیمکننده به شمار میروند.
سالهاست این پرسش مطرح است که آیا نوشیدن قهوه در ساعات پایانی روز باعث بیخوابی میشود یا خیر. برخی افراد حتی پس از مصرف کافئین در ساعات عصر بهراحتی میخوابند، در حالی که دیگران ممکن است ساعتها برای به خواب رفتن مشکل داشته باشند. با این حال، پژوهشگران معتقدند تنها بررسی مدت زمان لازم برای به خواب رفتن، تصویر کاملی از تأثیر کافئین بر خواب ارائه نمیکند.
«نوار مغزی به ما نشان میدهد نهتنها فرد خواب است یا بیدار، بلکه مغز چگونه میخوابد. بررسیهای دقیق EEG میتواند تغییرات ظریفتری مانند کاهش فعالیت امواج آهسته را آشکار کند؛ موضوعی که با عمق و خاصیت ترمیمکنندگی خواب ارتباط دارد.»
ممکن است خواب کافی باشد، اما ترمیمکننده نباشد
کافئین همیشه اختلال خواب را به شکل آشکار نشان نمیدهد. ممکن است فرد در زمان معمول به خواب برود، در طول شب نیز بیداری محسوسی نداشته باشد و صبح تصور کند خواب خوبی داشته است؛ اما فعالیت مغز در طول خواب عمیق کاهش یافته باشد.
امواج آهسته یکی از ویژگیهای اصلی خواب عمیق هستند؛ مرحلهای از خواب که در روند بازیابی جسمی، تأمین انرژی و حفظ عملکرد مناسب مغز اهمیت دارد.
به گفته پژوهشگران، بنابراین ممکن است فرد هشت ساعت در رختخواب باشد، اما مغز او به اندازه معمول از مزایای خواب عمیق بهرهمند نشود.
این اختلالها لزوماً با بیدار شدنهای مکرر همراه نیستند و به همین دلیل ممکن است فرد متوجه آنها نشود. پژوهشگران تأکید میکنند احساس شخصی فرد درباره کیفیت خواب همیشه با آنچه در اندازهگیریهای عصبشناختی مشاهده میشود، یکسان نیست.
واکنش افراد به کافئین یکسان نیست
یکی دیگر از نکات مهم درباره کافئین، تفاوت قابلتوجه واکنش افراد مختلف به این ماده است. عواملی مانند ژنتیک، سرعت متابولیسم، سن، میزان استرس و خستگی مزمن میتوانند بر شدت اثر کافئین بر خواب تأثیر بگذارند.در برخی افراد، حتی مصرف کافئین در ساعات ابتدایی روز نیز ممکن است تا هنگام خواب اثر خود را حفظ کند.
پژوهشگران میگویند مسئله فقط نوشیدن قهوه درست پیش از خواب نیست؛ بلکه مقدار کل کافئین مصرفشده در طول روز و مدت زمانی که بدن برای تجزیه و دفع آن در اختیار دارد نیز اهمیت دارد.
این موضوع میتواند برای افرادی که برای افزایش تمرکز، استقامت یا عملکرد ذهنی و جسمی به قهوه و سایر محصولات حاوی کافئین متکی هستند، اهمیت بیشتری داشته باشد.
کافئین میتواند بهطور موقت هوشیاری را افزایش دهد و احساس خستگی را کاهش دهد، اما اگر همزمان کیفیت خواب شبانه را پایین بیاورد، ممکن است چرخهای از خستگی ایجاد شود.
به این معنا که فرد برای مقابله با خستگی روزانه کافئین بیشتری مصرف میکند، اما کاهش کیفیت خواب باعث خستگی بیشتر در روز بعد میشود و در نتیجه نیاز به مصرف دوباره کافئین افزایش مییابد.
به گفته کارشناسان، به همین دلیل در مطالعات جدید خواب تنها مدت زمان خواب مورد توجه نیست و پژوهشگران بیش از گذشته بررسی میکنند که مغز در طول شب چه الگویی دارد و آیا خواب واقعاً توانایی ترمیم و بازیابی بدن را فراهم میکند یا خیر.
پژوهشگران تأکید میکنند که کافئین را نمیتوان صرفاً «خوب» یا «بد» دانست؛ اثر این ماده به عواملی مانند مقدار مصرف، زمان مصرف، سن، سبک زندگی، کیفیت خواب، میزان استرس و حساسیت فردی بستگی دارد.
مترجم:امیربابایی