سخنرانی روز گذشته رئیسجمهور در مجمع عمومی سازمان ملل، مورد توجه افکار عمومی در داخل و خارج از کشور قرار گرفت؛ بهگونهای که بازدید سخنان مسعود پزشکیان و واکنشها به آن در تلگرام از ۱۰۵ میلیون و در ایتا از ۸۱ میلیون بازدید فراتر رفته است. اما فراتر از این اعداد و ارقام، آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، گستره واکنش شخصیتهای شناختهشده سیاسی به این سخنان است.
از سید محمد خاتمی و اسحاق جهانگیری تا محمد مخبر و محسنی اژهای، از محمدباقر قالیباف تا جواد ظریف، از حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه کیهان، تا جواد امام، سخنگوی جبهه اصلاحات، از محمدمهدی اسماعیلی، وزیر ارشاد دولت ابراهیم رئیسی، تا محسن کدیور در خارج از کشور، از علیرضا زاکانی تا علی شکوریراد، و از مهرداد بذرپاش، وزیر راه دولت ابراهیم رئیسی، تا حسین نورانینژاد، قائممقام حزب اتحاد، طیف متنوعی از چهرههای سیاسی از سخنان رئیسجمهور استقبال و از آن تقدیر کردند.
این تنوع و گستردگی، بهخوبی نشان میدهد که سخنان رئیسجمهور توانسته است فراتر از مرزبندیهای معمول سیاسی، نوعی اجماع ایجاد کند؛ سخنانی که گروههای سیاسی با وجود تفاوتها و اختلافنظرهای جدی، آن را قابل تحسین دانستهاند.
به نظر میرسد دلیل این امر را باید در گزارههای اصلی سخنان پزشکیان جستوجو کرد؛ گزارههایی که هم بر ایستادگی و حفظ منافع ملی تأکید داشتند و هم بر آمادگی ایران برای گفتوگو و صلح. از جمله:
«مردم قدرت ما هستند و ما با قدرت مردم ایستادهایم.»
«ما آماده گفتوگو هستیم، اما بدانند که زبان زور را نخواهیم پذیرفت.»
«برای دفاع از خود از جنگ نمیترسیم و برای صلح از مذاکره نمیگریزیم.»
«نه سلاح هستهای، نه محرومیت از دانش هستهای.»
«هیچکس در این منطقه بهتنهایی امنیت نخواهد داشت. یا امنیت را با یکدیگر خواهیم ساخت یا ناامنی را با یکدیگر تحمل خواهیم کرد.»
«برای امنیت مشارکت میخواهیم بکنیم.»
«اسرائیل ۷۰ هزار نفر را در غزه قتلعام کرد، اما ایران در پشت میز مذاکره بمباران شد.»
این سخنان، در کنار ارسال پیام مقاومت و ایستادگی ملت ایران در برابر زور، تحریم و جنگ، حاوی گزارههایی بود که بهروشنی نشان میداد ایران آماده صلح و مذاکره است، اما مذاکره را از موضع ضعف و تحت فشار نمیپذیرد. توجه همزمان به این دو وجه، به نظر میرسد یکی از عوامل مهم در شکلگیری واکنش مثبت طیفهای مختلف سیاسی بوده است.
در مجموع، سخنان رئیسجمهور سه پیام مهم دیپلماتیک داشت: نخست، ایران به دنبال سلاح اتمی نیست؛ دوم، ایران آماده گفتوگوست، اما زبان زور را نمیپذیرد؛ و سوم، امنیت منطقه باید در چارچوبی جمعی و با مشارکت کشورهای منطقه دنبال شود.
دو پیام نخست، مستقیماً با موضوع مذاکرات ایران و آمریکا ارتباط دارد، اما پیام سوم، یعنی تأکید بر امنیت منطقهای، مخاطبانی فراتر از طرف آمریکایی دارد و کشورهای منطقه را نیز دربرمیگیرد. بهویژه اگر این بخش از سخنان پزشکیان را در کنار اظهارات اخیر نخستوزیر قطر قرار دهیم که گفته است «خاورمیانه به یک چارچوب امنیتی منطقهای جدید نیاز دارد که ایران را نیز دربرگیرد»، میتوان این مواضع را نشانهای از آمادگی ایران برای مشارکت در گفتوگویی درباره یک چارچوب امنیتی جمعی با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس دانست؛ مسیری که در صورت تحقق، میتواند بر ثبات، صلح و رفاه مردم منطقه اثرگذار باشد.
سخنرانی پزشکیان، در مجموع، از موضع اقتدار بیان شد: هم پیام مظلومیت مردم ایران در جنگ اخیر را به جهان منتقل کرد، هم پاسخی مناسب به اتهامات ترامپ علیه ایران ارائه داد و هم پیام صلح و مذاکره را از موضع عزت و استقلال مطرح کرد.
در شرایطی که جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری به کاهش شکافها و شکلگیری نقاط اشتراک نیاز دارد، شاید یکی از مهمترین ویژگیهای این سخنرانی، همین ظرفیت اجماعسازی آن باشد؛ سخنانی که توانست در میان طیفهای متفاوت سیاسی، بر سر مجموعهای از اصول مشترک، از عزت و منافع ملی تا صلح و مذاکره، نقاط تماس ایجاد کند.