به گزارش خبرنگار ایرنا، حس شنوایی، نخستین و پویاترین مجرای درک جهان پیرامون و اصلیترین بستر شکلگیری هوش، ارتباط، تکوین کلام و مهارتهای شناختی در انسان است، نوزاد از همان بدو پا نهادن به هستی و حتی در واپسین ماههای زندگی جنینی، جهان را از روزنه آواها، ارتعاشها و نوای آهنگین مادرانه میشناسد و بر پایه همین دریافتهای پیوسته صوتی، ساختارهای پردازش زبانی و مسیرهای عصبی مغز را تکامل میبخشد.
هرگونه اختلال یا اُفت شنوایی که در بدو تولد و ماههای نخست زندگی تشخیص داده نشود، مانند دیواری نامرئی میان ذهن کودک و محیط بیرونی قد علم میکند و رشد طبیعی زبان، گنجینه واژگان و تکلم را به ورطه تاخیر و انزوای روانی و اجتماعی میکشاند، پیامدهای خاموش ماندن صدا در جهان کودک، صرفا به نشنیدن خلاصه نمیشود؛ این نقیصه در صورت فقدان شناسایی بههنگام، اثرات دومینووار و جبرانناپذیری بر شکلگیری حافظه شنیداری، تفکر انتزاعی، اعتمادبهنفس، تعامل با همسالان و عملکرد تحصیلی در سالهای بعد را از خود برجای میگذارد.
مطالعات حوزه علوم اعصاب نشان میدهد که مغز کودک تنها تا سنین معینی دارای بالاترین سطح انعطافپذیری برای جذب زبان و آواها است؛ دورهای که از آن با عنوان زمان طلایی یاد میشود، چنانچه در این بازه حساس پیش از ۲ سالگی، اگر مداخله مناسب نظیر تجویز سمعک، جراحی کاشت حلزون یا توانبخشیهای شنیداری صورت نگیرد، مغز ظرفیت بالقوه خود را برای رمزگشایی اصوات از دست میدهد و فرد ناخواسته به ورطه معلولیت دایم هدایت میشود.
از همین رو، در ادبیات مدرن سلامت عمومی، غربالگری شنوایی نوزادان دیگر یک اقدام حاشیهای یا اختیاری نیست بلکه خط مقدم بهداشت روانی و توانبخشی اجتماعی به شمار میآید؛ استراتژی بنیادینی که هزینههای سنگین ناشی از درمانهای دیرهنگام، آموزشهای ویژه و آسیبهای اجتماعی را به حداقل میرساند و حق ذاتی هر نوزاد برای بهرهمندی از صدای زندگی، آموزش برابر و همپیوندی کامل با جامعه را تضمین میکند.
در همین راستا و همزمان با هفته جهانی ناشنوایان، خبرنگار ایرنا پای صحبتهای زهرا غلامرضایی، مدیرکل بهزیستی استان قزوین نشسته تا به بررسی ابعاد کمی و کیفی این طرح و زنجیره مداخلات در استان بپردازیم.
ایرنا. برنامه غربالگری شنوایی نوزادان با چه افق دیدی اجرا میشود و سازوکار اجرایی آن در سطح بیمارستانهای استان قزوین چگونه است.
در چارچوب ماموریتهای سازمانی و در راستای پیشگیری بنیادین از بروز معلولیتهای حسی و جسمی، دفتر پیشگیری از معلولیتهای بهزیستی استان با اجرای برنامههای هدفمند و غربالگریهای مستمر، گامهای موثری در جهت کاهش بار بیماریها و ناتوانیها برداشته است.
در این میان، طرح غربالگری شنوایی نوزادان و شیرخواران جایگاه بسیار کلیدی و متمایزی دارد، هدف غایی و اصلی از پیادهسازی این برنامه، شناسایی زودهنگام و بیدرنگ اختلالات شنوایی و در ادامه، ارایه بلافاصله بستههای خدماتی و مداخلات بهنگام است تا عوارض سنگین کمشنوایی و ناشنوایی در همان مراحل اولیه خنثی شود.
براساس استانداردهای علمی، این غربالگری باید حداکثر تا پیش از سن یکماهگی نوزاد صورت پذیرد، برای تحقق این موضوع در استان قزوین، ما دستگاههای مدرن، استاندارد و پیشرفته غربالگری را تامین کردهایم و با همراهی و همکاری بسیار شایسته ریاست دانشگاه علوم پزشکی قزوین و همچنین با جلب مشارکت فعالانه بخش خصوصی، این چتر پوششی را در مراکز زایشگاهی گسترانیدهایم؛ بهگونهای که امروز غربالگری در بیمارستانهای کوثر و رازی شهر قزوین، بیمارستان تامین اجتماعی (۹۶ تختخوابی) و بیمارستان شفا در تاکستان، بیمارستان امیرالمومنین (ع) بویینزهرا و از سال ۱۴۰۱ نیز در بیمارستان رحیمیان البرز به شکلی فعال و روزانه در حال اجراست تا هیچ نوزادی از دایره ارزیابی جا نماند.
ایرنا. آمارها و خروجی عملکرد بهزیستی در پایش شنوایی نوزادان استان چه وضعیتی را نشان میدهد.
ارقام و دادههای آماری ثبتشده گویای اثربخشی میدانی این طرح و همکاری آگاهی خانوادهها با کادر درمانی است، در طول یکسال گذشته، ۱۲ هزار و ۴۷ نوزاد در مراکز درمانی سطح استان مورد سنجش دقیق شنوایی قرار گرفتند که از میان این جمعیت پایششده، ۲۶ نوزاد مبتلا به اختلالات مختلف شنوایی به موقع شناسایی و وارد چرخه ارجاع شدند.
همچنین در ۶ ماه نخست سال جاری نیز، علیرغم تمامی محدودیتها، توانستیم پنج هزار و ۶۰۴ نوزاد تازه متولد شده را تحت سنجش قرار دهیم که حاصل آن شناسایی زودهنگام ۱۱ نوزاد مبتلا به اختلالات شنوایی بود، به بیانی دیگر در بازه زمانی ۱.۵ سال گذشته ۱۷ هزار و ۶۰۰ نوزاد ارزیابی شدند و از خاموشی قطعی شنوایی و لالی ثانویه در ۳۷ کودک جلوگیری به عمل آمد، این اعداد صرفا آمار خشک روی کاغذ نیستند بلکه نشاندهنده نجات ۳۷ انسان از ورطه معلولیت پایدار و هدایت آنان به سوی زندگی مولد، سخنگفتن و رشد طبیعی در بستر خانواده و اجتماع است.
ایرنا. پیگیریهای بهزیستی برای خانوادههایی که احیانا در درمان نوزادان دارای اختلال خود تعلل میورزند، چگونه طراحی شده است.
پروتکل اجرایی ما بسیار منسجم و شفاف طراحی شده و طی این برنامه، تمامی نوزادان متولد شده در بیمارستانها پیش از ترخیص و همراهی با مادر به خانه، توسط اپراتورهای آموزشدیده مورد معاینه دقیق قرار میگیرند، چنانچه نتیجه آزمون نوزاد مشکوک ارزیابی شود، بلافاصله ضمن ارایه بروشورهای جامع راهنما و اطلاعرسانی اولیه به والدین، برگه ارجاع به مراکز تشخیصی و سنجش تخصصی شنوایی صادر میشود تا وارد فازهای تکمیلی ادیومتری و ABR شوند.
اما کار ما با یک ارجاع ساده تمام نمیشود؛ بخش حیاتی این فرآیند، پیگیری فعال و تلفنی همکاران ما در موعدهای زمانی مشخص با یکایک خانوادهها است، متاسفانه در مواردی ممکن است برخی والدین به دلیل ناآگاهی، پذیرش دشوار مساله یا دغدغههای معیشتی، مساله را کماهمیت بپندارند یا مراجعه را به تعویق بیندازند، کارشناسان ما با پیگیریهای خود، خطرات احتمالی از دست رفتن زمان طلایی را به والدین گوشزد میکنند تا کودک در سنین حساس زیر ۲ سالگی، از درمانهای پیشرفتهای چون کاشت حلزون یا دریافت سمعک محروم نماند، این پیگیری موکد سبب میشود تا کودک در سنین طلایی پیش از دبستان، از آموزشهای ضروری تربیت شنیداری و زبانآموزی بهرهمند شده و در آینده دچار معلولیت شنوایی پایدار نشود.
ایرنا. با توجه به اهمیت مداخله پس از تشخیص، نوزادان و کودکان ارجاعشده در مراکز توانبخشی روزانه نظیر مرکز تخصصی «پرنیان» چه خدماتی دریافت میکنند.
پس از اتمام غربالگری اولیه و انجام ارزیابیهای تکمیلی و طرح پرونده در کمیسیونهای تشخیصی بهزیستی که براساس کدهای استاندارد بینالمللی ICF و نیازسنجی دقیق دریافت یارانه انجام میشود، کودک فورا به مراکز روزانه هدایت میگردد تا از فوت وقت در دوران طلایی رشد گفتار و زبان جلوگیری شود.
در همین راستا، همزمان با هفته جهانی ناشنوایان، مرکز غیردولتی توانبخشی آموزشی اختلالات شنوایی پرنیان که در حال حاضر ۵۰ کودک را به صورت تخصصی تحت پوشش دارد، الگوی موفقی از این مداخلات زنجیرهای را ارایه میدهد، این فرآیند جامع شامل مراحل دقیقی است؛ نخست ارزیابی همهجانبه، پذیرش و مشاوره روانشناختی خانواده است تا استرس والدین مهار شده و آنان به عنوان رکن اصلی درمان توانمند شوند.
مرحله دوم، تجویز و تنظیم تخصصی وسایل کمکشنوایی اعم از سمعک با ارزیابی ادیولوژیستهای سازمان یا انتخاب والدین و هدایت به کمیسیونهای عمل کاشت حلزون در سریعترین زمان است.
گام سوم، برگزاری جلسات مستمر تربیت شنیداری، گفتاردرمانی، هنردرمانی، بازیدرمانی و آموزشهای گروهی به منظور پرورش حافظه شنیداری و درک آواهاست؛ گام چهارم ارایه خدمات کاردرمانی ذهنی و یکپارچگی حسی متناسب با رشد حرکتی کودک است.
گام پنجم توانمندسازی خانوادهمحور جهت تبدیل فضای خانه به بستری زبانی و غنی و در نهایت گام ششم آمادهسازی کودک برای ادغام در مهدها و مدارس عادی است تا ثابت کنیم کمشنوایی مانعی برای آموزش و رسیدن به سطح رشدی همتایان شنوا نیست.
ایرنا. همزمانی این فعالیتها با هفته جهانی ناشنوایان را چگونه تبیین میکنید.
این همزمانی فرصت مغتنمی است تا بار دیگر نگاه عمومی جامعه را به مقوله کرامت و حقوق ناشنوایان معطوف کنیم، گرچه در کشور ما و در برنامههای تحت نظارت بهزیستی و آموزشوپرورش استثنایی، تمرکز اصلی بر رویکردهای ارتباط کلامی، شنیداری و گفتاری است تا کودک بتواند بدون مانع در بدنه جامعه شنوا ادغام شود، اما نباید فراموش کرد که براساس استانداردهای فدراسیون جهانی ناشنوایان، هفته جهانی متعلق به همه اعضای این جامعه با هرگونه هویت و سبک ارتباطی است، بهویژه عزیزانی که زبان اشاره را زبان مادری و طبیعی خود دانسته و حضور در جامعه ناشنوایان را حق مسلم خویش برمیشمارند.
ایرنا. تشکلهای مردمنهاد و بهطور خاص کانون ناشنوایان استان قزوین، چه جایگاهی در این زیستبوم دارند.
ما سازمانهای مردمنهاد را بازوان توانمند و شرکای استراتژیک بهزیستی میدانیم، در همین راستا، کانون ناشنوایان استان قزوین به عنوان یک نهاد مدنی پرسابقه، نقشی بیبدیل در بازتاب توانمندیها، ارتقای سطح آگاهی جامعه، پیگیری مطالبات و برقراری ارتباط وثیق میان جامعه ناشنوایان و مسوولان استانی ایفا میکند.
این کانون با بهرهگیری هوشمندانه از توان اعضا، خانوادهها، خیرین و حمایتهای سازمان بهزیستی و سایر دستگاهها، بسترساز حضور برابر ناشنوایان در عرصههای گوناگون است؛ از جمله اقدامات کلیدی کانون میتوان به اشتغالزایی و توانمندسازی اقتصادی با راهاندازی کارگاههای تولیدی معرقکاری، چرمدوزی و خیاطی اشاره کرد.
همچنین ارایه آموزشهای تخصصی زبان اشاره در سطوح مقدماتی، متوسطه و پیشرفته و از همه مهمتر، تربیت و اعزام مترجمان زبان اشاره به مراجع قضایی، دادگاهها، بیمارستانها و ادارات دولتی برای رفع بنبستهای ارتباطی توانخواهان، از دیگر خدمات بنیادین این تشکل است، برگزاری مداوم جشنها، مناسبتها و برنامههای مفرح تفریحی، زیارتی و گردشگری نیز با هدف غنیسازی اوقات فراغت و تقویت نشاط جمعی جامعه ناشنوایان استان صورت میگیرد که بدون شک شایسته قدردانی و حمایت همهجانبه است.