به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمدحسین باقی؛ دونالد ترامپ دیروز چهارشنبه در پایگاه اندروز، واقع در حومه واشنگتن، به استقبال شی جینپینگ رفت؛ اقدامی که با سنت و پروتکلهای ششدههای فاصله دارد و نشاندهنده احترام فراوان به رهبر یک ابرقدرت دیگر جهان است. این نخستینبار از زمان دیدار جان اف. کندی با هارولد مکمیلان، نخستوزیر بریتانیا در سال ۱۹۶۲ است که فرمانده کل قوای آمریکا به استقبال یک رهبر جهانی در این پایگاه میرود. در ماه مه، شی برای استقبال از ترامپ به فرودگاه پکن نرفته بود.
«لیز لی» و «ییمو لی» در گزارشی برای رویترز نوشتند، «شیه فنگ»، سفیر چین در ایالات متحده، در یادداشتی که در روزنامه رسمی حزب حاکم کمونیست (پیپلز دیلی) منتشر شد، نوشت که مدیریت اختلافات به حسننیت بستگی دارد و ایالات متحده باید از «تراشیدن بهانههایی» مانند امنیت ملی، عدم توازن اقتصادی و کار اجباری برای محدودکردن چین دست بردارد. سفیر چین هشدار داد که تایوان و حقوق بشر برای چین «خطوط قرمزی» هستند که نباید از آنها عبور کرد. شیه گفت: «حاکمیت، امنیت و منافع توسعهای چین نباید نقض شود و چهار خط قرمز - یعنی مسئله تایوان، دموکراسی و حقوق بشر، مسیرها و نظامهای توسعه، و حقوق توسعه - نباید به چالش کشیده شوند. چین متعهد به پیگیری توسعه مسالمتآمیز است و امیدوار است که ایالات متحده نیز در همین مسیر حرکت کند ».
سفری متفاوت با اعتمادبهنفس فراوان
سفر دیروز شی جینپینگ، رهبر چین، به واشنگتن بسیار متفاوتتر از آخرین سفر او به ایالات متحده (۱۱ سال پیش) و دیدار با ترامپ بود. در اجلاس سال ۲۰۱۷ در اقامتگاه «مار - آ-لاگو»، چین در چندین جبهه از آمریکا عقبتر بود و در برابر تنشهای فناوری و تجاری که ترامپ قرار بود در سالهای بعد علیه پکن به راه بیندازد، آسیبپذیر به نظر میرسید. اکنون، شی در حالی وارد میدان میشود که کشورش دگرگون شده است. «سیمونه مککارتی» دیروز چهارشنبه در تحلیلی برای سیانان نوشت، دومین اقتصاد بزرگ جهان، اکنون به یک قدرت بزرگ در عرصه فناوری بدل شده است. استعدادهای بومی حوزه فناوری، مدلهای هوش مصنوعی چین را بهسرعت به مرزهای پیشروِ «سیلیکونولی» نزدیک میکنند. شرکتهای فضایی مستقر در پکن، با هدف رقابت با «اسپیساکس»، در حال پرتاب و فرود موفقیتآمیز موشکهای قابلاستفاده مجدد هستند. شرکتهای فعال در حوزههای مختلف - از انرژی گرفته تا هوش مصنوعی، رباتیک و تراشههای حافظه - طی سال گذشته عرضههای اولیه سهام بسیار موفقی را تجربه کردهاند.
شی جینپینگ، در جریان نشست دوجانبه و گسترده با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اقامتگاه «مار - آ-لاگو» در وست پالم بیچِ فلوریدا، ۷ آوریل ۲۰۱۷ سخنرانی میکند.
چین سال گذشته به مازاد تجاری جهانی ۱.۲ تریلیون دلاری دست یافت؛ موفقیتی که تا حدی ناشی از تقاضای فزاینده برای خودروهای برقی، پنلهای خورشیدی و تراشههای ساخت این کشور بود. تسلط چین بر زنجیرههای تأمین برخی اقلام صادراتی - بهویژه فلزات کمیاب - اهرم فشاری منحصربهفرد در اختیار پکن قرار داده است تا در برابر واشنگتن و سیاست تجاری «اول آمریکا»ی ترامپ، موضعی قدرتمند داشته باشد. در شرایطی که ایالات متحده با متحدان خود دچار تنش شده، شی در تلاش بوده تا چهره چین را بهعنوان یک رهبر جهانی مسئولیتپذیر و قابلاعتماد تقویت کند. در محافل سیاستگذاری پکن، اجماعی وجود دارد به این مضمون: دورانِ تحمیلِ یکجانبه خواستههای آمریکا به چین، به سر آمده است. «وو شینبو»، رئیس مؤسسه مطالعات بینالمللی دانشگاه فودان در شانگهای و مشاور دولت در امور سیاست خارجی، گفت: «چین بسیار بااعتمادبهنفستر از ۹ سال پیش است و نکته مهمتر اینکه امروز راهی مؤثر برای مهار ایالات متحده یافته است. واشنگتن باید با پکن بر مبنای برابری و احترام بیشتری رفتار کند و این رابطه باید هرچه بیشتر متقابل و دوجانبه باشد».
این بدان معنا نیست که ورود شی به واشنگتن (برای سفری که انتظار میرود سه روز به طول انجامد)، اهمیت و حساسیت کمی برای شی دارد. رهبر چین بر تحول فناورانه این کشور حساب ویژهای باز کرده است تا به اقتصادِ در حال کند شدنِ کشورش، شتابی تازه ببخشد. حفظ «ثبات راهبردی سازنده» - هدفی که طرفین در ماه مه طی دیداری در پکن بر سر آن توافق کردند - میتواند تضمین کند که اصطکاک یا درگیری با ایالات متحده مانع پیشرفت نشود. اما شی، با تکیه بر نفوذ فزاینده جهانی و فناورانه چین، واقعیت جدیدی را نیز پیش روی ایالات متحده قرار میدهد: اگرچه پکن خواهان رابطهای باثبات با آمریکاست، اما صعود و پیشرفتش به این رابطه وابسته نیست. «شیه فنگ»، سفیر چین در ایالات متحده، در سرمقاله قاطع و صریح دیروز چهارشنبه در روزنامه «پیپلز دیلی» (ارگان رسمی حزب حاکم)، هشدار داد که مسئله تایوان و حقوق بشر «خطوط قرمزی» برای پکن محسوب میشوند که عبور از آنها مجاز نیست. فنگ نوشت: «حاکمیت، امنیت و منافع توسعهای چین نباید نقض شود. چهار خط قرمزِ مربوط به مسئله تایوان، دموکراسی و حقوق بشر، نظام سیاسی و مسیر توسعه چین، و حق توسعه این کشور نباید مورد چالش قرار گیرد.»
رباتهای انساننما در تاریخ ۲۰ مارس در پلتفرم آزمایشی و اعتبارسنجی رباتیکِ «مرکز نوآوری رباتیک انساننمای پکن» به نمایش گذاشته شدهاند.
برای شی جینپینگ، یکی از منابع اصلی اعتمادبهنفس، توانایی چین در متنوعسازی تجارت و کاهش وابستگی به بازار آمریکا، و همچنین ایجاد خودکفایی فناورانه بوده است؛ دو هدفی که تحتتأثیر فشارهای دولت اول ترامپ بر چین، با جدیت و فوریت بیشتری دنبال شدند. پکن منابع مالی کلان و اراده سیاسی خود را بر توسعه فناوریهای بومی در حوزههای پیشرو (نظیر رباتیک، هوش مصنوعی، زیستفناوری، صنایع فضایی، انرژیهای نو و تراشهسازی) و بهکارگیری این فناوریها در بخش صنعت متمرکز کرده است. بااینحال، ثمرات این رشد به طور یکسان توزیع نشده است. نرخ بیکاری جوانان در ماه گذشته به بالاترین حد خود در دوره اخیر رسید. صدها میلیون کارگر برای تأمین معیشت اصلی خود به «اقتصاد گیگ» (مشاغل پارهوقت و مبتنی بر پلتفرمهای دیجیتال) وابستهاند؛ کارهایی نظیر تحویل غذا یا رانندگی در سرویسهای اشتراک سفر. در همین حال، میزان مصرف داخلی پایین مانده، دولتهای محلی زیر بار بدهیها دستوپنجه نرم میکنند و بحران عظیم بخش مسکن همچنان ادامه دارد. مردم چین از اقشار مختلف بهراحتی اذعان میکنند که وضعیت اقتصادی دیگر مانند گذشته مطلوب نیست. بااینحال، اغلب نوعی حس غرور نیز وجود دارد؛ چرا که این کشور توانسته حتا با وجود محدودیتهای اعمالشده از سوی ایالات متحده، به یک قدرت فناوری تبدیل شود.
ریچارد یو، مدیرعامل بخش محصولات مصرفی هواوی، در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۹ و در آستانه برگزاری بزرگترین نمایشگاه موبایل جهان (کنگره جهانی موبایل یا MWC) در بارسلون، از گوشی هوشمند تاشوی جدید «هواوی میت ایکس» رونمایی میکند.
برای درک بهتر این موضوع، کافی است نگاهی به ماجرای هواوی بیندازیم؛ غول فناوری چینی که در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ در لیست سیاه قرار گرفت. در روزهای اخیر، «ولاگرهای» حوزه فناوری در چین با شور و شعف ویدئوهایی درباره عرضه نخستین گوشی تاشوی اپل منتشر کردهاند؛ محصولی که پیش از عرضه، هیاهوی تبلیغاتی بسیاری پیرامون آن شکل گرفته بود. آنها خاطرنشان میکنند که مدل تاشوی هواوی، هفت سال پیش روانه بازار شده بود. چند روز پیش از سفر شی جینپینگ به ایالات متحده، هواوی اعلام کرد که نسل بعدی تراشههای هوش مصنوعی «Ascend» این شرکت، زودتر از موعد مقرر در سال آینده عرضه خواهد شد؛ خبری که نشاندهنده پیشرفت در حوزهای است که پیشتر یکی از گلوگاههای حیاتی چین در مسیر توسعه هوش مصنوعی محسوب میشد. «اریک شو»، رئیس دورهای هیئتمدیره هواوی، اوایل همین ماه گفت: «ما نمیتوانیم سرنوشتی را بپذیریم که در آن، اختیارمان دست دیگران باشد و آنها تعیین کنند که آیا مایل به فروش تراشه به چین هستند یا خیر.»
درحالیکه افکار عمومی در آمریکا نسبت به توسعه هوش مصنوعی عمدتاً بدبین است، همتایان آنها در چین بیشتر بر تأثیرات احتمالی این فناوری بر زندگی روزمره خود تمرکز دارند. نگرانیهایی درباره جابهجایی شغلی و ازدسترفتن مشاغل وجود دارد، اما این باور نیز حاکم است که فرصتی برای بهرهبرداری پیش روی آنهاست؛ و اینکه حزب حاکم کمونیست، با اعمال کنترل شدید بر جامعه، اجازه نخواهد داد که این فناوری از کنترل خارج شود. شی در حالی عازم ایالات متحده شد که بحثهای داغی پیرامون خطرات هوش مصنوعی - از جمله مدلهای چینی - در جریان است. ترامپ گفته که کشور نمیتواند روند توسعه را بهخاطر ملاحظات ایمنی کند سازد، زیرا باید بر پیشیگرفتن از چین تمرکز کند.
این موضوع توجهها را به یکی از اهداف کلیدی شی و هیئت همراهش جلب میکند: منصرفکردن ایالات متحده از اعمال محدودیتهای فناورانه بیشتر که میتواند دسترسی شرکتهای چینی به فناوری یا بازارهای آمریکا را بیشازپیش محدود کند. به گفته «سون چنگهائو»، پژوهشگر ارشد مرکز امنیت و استراتژی بینالمللی دانشگاه «چینگهوآ» در پکن، چین خواهان «پیشبینیپذیری بیشتر در روابط اقتصادی و فناورانه» و «تعهد سیاسی قویتر برای جلوگیری از بیثبات شدن کلی روابط بر اثر مسائل حساس بهویژه موضوع تایوان و محدودیتهای فناوری است». اما اینجاست که مسئله تغییر موازنه قدرت میان چین و آمریکا نیز مطرح میشود. هر دو طرف میدانند که اعمال محدودیتهای جدید - اگر از دید پکن بیش از حد تهاجمی تلقی شود - میتواند دوباره مناقشهای را شعلهور سازد که سال گذشته اقتصادهایشان را تا آستانه جدایی کامل (decoupling) پیش برده بود.
آتشبسی که به آن دور از جنگ تجاری پایان داد، تنها پس از آن حاصل شد که پکن در واکنش به اقدامی از سوی آمریکا (که میتوانست شمار شرکتهای چینیِ قرارگرفته در لیست سیاه را بهشدت افزایش دهد) تهدید به گسترش وسیع کنترلهای صادراتی بر روی فلزات کمیابِ دارای اهمیت راهبردی کرد. به گفته «کورت تانگ»، شریک مدیریتی شرکت مشاورهای «گروه آسیا»، آتشبس تجاری احتمالاً تمدید خواهد شد و هر دو طرف در شرایطی که «هیچکس برنده نیست، زیرا رقابت پایاپای است»، از فشار بیش از حد بر طرف مقابل پرهیز خواهند کرد. تانگ که پیشتر سرکنسول آمریکا در هنگکنگ بوده است، گفت: «در عرصه اقتصادی، واقعاً هیچ بازیگر برتری وجود ندارد... به دلیل برابر بودن اهرمهای فشار، دو طرف از اقداماتی که اجرای آنها برایشان هزینهبر است، عقبنشینی میکنند.» او افزود که اکنون ترامپ «به شی جینپینگ به چشم یک همتای برابر نگاه میکند، نه کسی که باید با زور و کشمکش وادار به تسلیم شود.»
جهان شی
بر اساس نظرسنجی جدیدی که در ماه ژوئیه توسط مرکز تحقیقاتی «پیو» منتشر شد، اکنون در اکثر ۳۶ کشور مورد مطالعه، نگاه به چین مثبتتر از نگاه به ایالات متحده است. نتایج نظرسنجیها نشان میدهد که شی حتا در جلباعتماد عمومی، از ترامپ پیشی گرفته است. این تحولات نهتنها همزمان با دگرگونی نقش ایالات متحده در عرصه جهانی، بلکه با تغییر در توانایی چین برای اعمال «قدرت نرم» همراه بوده است. مردم سراسر جهان برای کسبوکارهای خود از مدلهای هوش مصنوعی چینی استفاده میکنند و خودروهای برقی ساخت چین را میرانند. محصولات فرهنگی پرطرفدار و فراگیر و همچنین ترند آنلاین «چاینامکسینگ»، موجب افزایش علاقه به چین و رونق گردشگری در این کشور شدهاند. رهبر چین هم در مجموعهای از سفرهای دیپلماتیک خارجی خود، دیدگاه و روایت خویش را درباره رهبری و جهانبینی چین تبیین کرده است. اوایل ماه جاری، در اجلاس «بریکس» در دهلینو، شی متعهد شد که به کشورهای عضو در راهاندازی کارخانههای هوشمند و توسعه مدلهای هوش مصنوعی یاری رساند. همچنین در جریان سفر رسمی به مصر در اوایل همین ماه، او پیشنهادهایی برای ایجاد یک «معماری امنیتی جدید» در خاورمیانه ارائه کرد؛ طرحی که متکی بر چتر امنیتی ایالات متحده نباشد. علاوه بر این، در سال جاری رهبران بسیاری نیز راهی پکن شدهاند .
آیا ترامپ تندروهای ضد چین را مهار کرده است؟
«دمتری سواستوپولو» هم در گزارشی برای فایننشالتایمز نوشت، رفتار محترمانه و ملاحظهکارانه ترامپ نسبت به رهبر چین نشان میدهد که چگونه رئیسجمهور آمریکا (پس از ۲۰ ماه اعمال تعرفههای سنگین بر چین و سپس برقراری آتشبسی شکننده) جاهطلبیهای تندروهای دولت خود را تعدیل کرده است؛ تندروهایی که خواهان تلاشی تازه برای مهار بزرگترین رقیب ژئوپلیتیک آمریکا بودند. ترامپ از زمان بازگشت به کاخ سفید در سال گذشته، بارها موجب ناامیدی مقاماتی شده که امیدوار بودند او مواضع تهاجمی سال ۲۰۲۰ خود در قبال چین را احیا کند. در سال پایانیِ نخستین دوره ریاستجمهوریاش، ترامپ همزمان با مقصر دانستن پکن در همهگیری کووید، به تندروها میدان داد و به آنها اجازه داد اقداماتی را که سه سال در پی انجامش بودند، عملی کنند؛ وضعیتی استثنایی که دیگر تکرار نشد.
«جولیان گِویرتز»، مورخ دانشگاه کلمبیا که پیشتر بهعنوان مقام ارشد امور چین در دولت بایدن خدمت کرده است، میگوید: «ترامپ هرگز آن تندرویِ تمامعیارِ ضد چین که برخی تصور میکردند، نبود. وقتی او بهعنوان یک نیروی سیاسی پا به عرصه گذاشت، ادبیاتش کلیشهها را شکست و مدعی شد که چین در حال سوءاستفاده اقتصادی از آمریکاست. اما او هرگز دغدغه چندانی برای مسائل حقوق بشر در چین یا مسائل امنیتی سنتی در غرب اقیانوس آرام نداشته است.» حتا تندروهایی که میدانستند تمرکز ترامپ بیشتر بر تجارت است تا امنیت، با دیدن این رویکرد بهشدت غافلگیر شدند. درحالیکه ترامپ اهمیت بیشتری به روابط خوب با شی جینپینگ میداد، چین برای بازگشت او آماده شده بود.
بزرگترین شکست برای تندروها در مورد کنترل صادرات بود به ویژه در مورد نیمههادیهای پیشرفته برای هوش مصنوعی.
در ابتدا، پکن دلیلی برای احتیاط داشت. ترامپ منتقدان چین را به سمتهای ارشد امنیتی منصوب کرده بود، از جمله «مارکو روبیو» بهعنوان وزیر امور خارجه، «مایک والتز» بهعنوان مشاور امنیت ملی و «جان راتکلیف» بهعنوان مدیر سیا. «ایوان لیزارد کاناپاتی»، مربی خلبانی جنگنده بازنشسته «تاپ گان»، سمت ارشد آسیا را در شورای امنیت ملی به دست گرفت. دیدگاههای «پیت هگست»، وزیر دفاع، چندان روشن نبود، اما او بهعنوان فردی با رویکردی ملایم در قبال چین دیده نمیشد. «البریج کولبیِ» تندرو، مسئول سیاست پنتاگون شد. «اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری، نسبت به اسلاف خود در قبال چین سختگیرتر بود. «جیمیسون گریر»، نماینده تجاری ایالات متحده، هم در مورد تجارت و امنیت رویکردی قاطع داشت. در چند ماه اول، ترامپ از مجموعهای از اقدامات مرتبط با چین در زمینه تجارت، امنیت اقتصادی و دفاع رونمایی کرد. سپس نوبت به جنگ تجاری جهانی ترامپ رسید.
حمله رئیسجمهور امریکا به نظم تجاری جهان در آوریل ۲۰۲۵ شامل تعرفههای جدید و سنگین علیه چین بود. پکن - برخلاف سایر شرکای تجاری ایالات متحده - بهشدت پاسخ داد. اوضاع بهسرعت در حال تغییر بود: ترامپ با عصبانیت تعرفههای اعمال شده بر چین را به ۱۴۵ درصد افزایش داد و باعث تلافی بیشتر پکن شد.
بازارهای جهانی عقبنشینی کردند و آشفتگی به خزانهداری ایالات متحده رسید. بسنت هشدار داد که تعرفههای بهاصطلاح متقابل سرسامآور به معنای یک تحریم تجاری بالفعل است. اما چین سلاح بزرگتری در زرادخانه خود داشت. برای اعمال فشار بیشتر بر واشنگتن، صادرات فلزات حیاتی مورد استفاده در ساخت همه چیز (از تلفنهای همراه گرفته تا موشکها) را کاهش داد. بسنت این اقدام چین را رد کرد و گفت که این کشور با «یک جفت دو» دست بدی بازی میکند. اما شرکتهای آمریکایی شکایت داشتند که این محدودیتها آنها را بدون آهنرباهای حیاتی و سایر مواد رها میکند. این ترفند، آسیبپذیری ایالات متحده را آشکار کرده و لحظهای محوری برای تندروهای واشنگتن رقم زد.
به گفته ایوان مدیروس، استاد دانشگاه جورجتاون، چین با اعمال محدودیت بر صادرات فلزات کمیاب، سلاحهای اقتصادی خود را «در مقیاسی وسیع و با سرعتی بالا» به کار میگیرد.
«لیزا توبین»، از کارکنان سابق شورای امنیت ملی در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، گفت: «در یکیدو ماه نخست، به نظر میرسید او قصد دارد رویکرد سختگیرانه خود در قبال چین (مربوط به سال ۲۰۲۰) را از سر بگیرد. اما ترامپ برای نخستینبار با رقیبی مواجه شد که حاضر بود صنعت آمریکا را به مرز توقف کامل بکشاند. او بهشدت عقبنشینی کرد و ظاهراً به این نتیجه رسید که واشنگتن نباید وارد رویارویی مستقیم با چین شود.» همچنین «ایوان مدیروس»، استاد دانشگاه جورجتاون، اظهار داشت که پکن پس از آغاز نخستین جنگ تجاری ترامپ علیه چین در سال ۲۰۱۸، شروع به ایجاد «مجموعه ابزارهای جدیدی از سلاحهای اقتصادی دقیق» کرده بود. چین اکنون با اعمال محدودیت بر فلزات کمیاب، آن سلاحها را «در مقیاسی وسیع و با سرعتی بالا» به کار میبست. مدیروس گفت: «چین دستِ "یک جفت دو" نداشت، بلکه "رویال فلاش" (قویترین دست در پوکر) در اختیارش بود. آن آسیبپذیریها همچنان باقی هستند و اتخاذ تدابیر امنیتی تهاجمی علیه پکن را برای دولت ترامپ دشوارتر میکنند.»
بزرگترین ناکامی برای تندروها در حوزه کنترل صادرات (بهویژه در مورد تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی) رقم خورد. در ماه مه ۲۰۲۵، همزمان با تشدید جنگ تجاری، «جفری کسلر» - مقام مسئول کنترل صادرات در وزارت بازرگانی - در کنفرانسی در واشنگتن اعلام کرد که دولت آماده است تا محدودیتهای صادراتی بسیار بیشتری را علیه چین اعمال کند؛ درست همانطور که دولت بایدن انجام داده بود. تیم او مجموعهای از تدابیر را تدوین کرده بود، اما سلاح «فلزات کمیاب» چین، آن طرحها را نیز نقشبرآب کرد. ظرف چند هفته، کاخ سفید به وزارت بازرگانی دستور عقبنشینی داد. مقامات همچنین مشتاق بودند که مانع از برهمخوردن دیدار ترامپ و شی شوند؛ در نتیجه، طرحهای کنترل صادرات عملاً به فراموشی سپرده شد.
یک مقام سابق آمریکایی گفت: «ترامپ میگوید آمریکا باید در رقابت هوش مصنوعی بر چین پیروز شود، اما درعینحال تراشهها را به آنها میفروشد و بقیه تجهیزات را اجاره میدهد و همزمان تمام راههای گریز را برای سوءاستفاده پکن باز میگذارد. هیچ استراتژی یا ارادهی محکمی در دولت برای کنترل صادرات وجود ندارد؛ این کار عملاً حراجِ منابع به پکن است.» این رویکرد سهلگیرانه ادامه یافت و دولت ترامپ تقریباً هیچ محدودیت صادراتی جدیدی علیه چین وضع نکرد. البته یک مقام ارشد آمریکایی با رد این ادعا گفت که دولت ترامپ نهتنها محدودیتهای دوران بایدن بر تراشههای پیشرفته را حفظ کرده، بلکه اقدامات اجرایی و نظارتی بسیار بیشتری علیه متخلفان (از جمله اعمال جریمههای سنگینتر و پیگیری چندین پرونده حقوقی) انجام داده است.
وزارت بازرگانی اعلام کرد که «دفتر صنعت و امنیت» (BIS) در دوران ترامپ، شاهد افزایش ۱۸ برابری میزان جریمهها (رسیدن به رقم ۳۲۴ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل) بوده و واحد اجرایی خود را ۵۲ درصد گسترش داده است؛ اقدامی که شامل دو برابر کردن تعداد مأموران مستقر در خارج از کشور میشد. سخنگوی این دفتر اظهار داشت که این دفتر همچنین پروندههای اجرایی «بزرگ و بیسابقهای را در رابطه با صادرات غیرقانونی به چین» به سرانجام رسانده است؛ از جمله پروندههایی علیه شرکت «اپلاید متریالز» (سازنده تجهیزات تراشه) و شرکت «کیدنس» (طراح نرمافزار تراشه). آنها افزودند که این دفتر همچنین هدایت تحقیقاتی را درباره یک پرونده قاچاق تراشه به ارزش ۲.۵ میلیارد دلار بر عهده داشته که منجر به صدور کیفرخواست و بازداشت مدیران شرکت «سوپر مایکرو» (سازنده سرور) شده است. این وضعیت در پاییز ۲۰۲۵ (یعنی زمانی که مقدمات برگزاری نشست ماه اکتبر میان ترامپ و شی برای گفتگو درباره جنگ تجاری در حال فراهمسازی بود) تشدید شد و تلاشهای «بازها» (جناح تندرو) بار دیگر ناکام ماند. در اقدامی که مایه تعجب برخی از مقامات کاخ سفید شد، وزارت بازرگانی محدودیتهای صادراتی بیشتری را علیه هزاران شرکت چینی رونمایی کرد. پکن نیز با خشم، تهدید به اعمال محدودیتهای بسیار گستردهتری بر صادرات فلزات کمیاب کرد.
مواضع مقامات کلیدی ایالات متحده در قبال چین
۱- مارکو روبیو / وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی
روبیو در دوران حضورش در کنگره بهعنوان سناتور، یکی از سرسختترین چهرههای تندرو (بازها) در قبال چین بود و نام او در فهرست مقاماتی قرار داشت که توسط پکن تحریم شدند. او پس از پیوستن به دولت، لحن انتقادی علنی خود را تعدیل کرده تا با مواضع دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همسو شود.
۲- اسکات بسنت / وزیر خزانهداری
بسنت تندروترین عضو کابینه در قبال چین نیست، اما نسبت به اسلاف خود در وزارت خزانهداری، رویکردی سختگیرانهتر دارد. او بهعنوان مذاکرهکننده ارشد آمریکا با چین، مسئول حفظ «ثبات راهبردی» در روابطی است که ترامپ با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، پایهریزی کرده است.
۳- جیمیسون گریر/ نماینده تجاری ایالات متحده
گریر به همراه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، بیشترین زمان را صرف مذاکره با مقامات چینی کرده است. این وکیل حوزه تجارت، هم در مسائل تجاری و هم در موضوعات امنیت ملی، فردی سرسخت و دارای رویکردی تندروانه شناخته میشود.
4- ایوان کاناپاتی / مدیر ارشد امور آسیا در شورای امنیت ملی
کاناپاتی خلبان سابق جنگنده (از جمله خلبانان دوره «تاپگان») است که در نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، مدیر امور چین، تایوان و مغولستان در شورای امنیت ملی بود. او که در قبال چین بسیار تندرو محسوب میشود، سابقه خدمت بهعنوان وابسته نظامی در تایوان را نیز در کارنامه دارد.
۵ - جان رتکلیف / رئیس سازمان اطلاعات مرکزی (سیا)
رتکلیف پیشتر بهعنوان مدیر اطلاعات ملی خدمت کرده است. این عضو سابق کنگره، رویکردی بسیار تندروانه نسبت به چین دارد. او بر انتشار ویدئوهایی به زبان ماندارین در یوتیوب نظارت داشت که با هدف جذب جاسوس در چین تهیه شده بودند.
۷- پیت هگست / وزیر دفاع
هگست در سال ۲۰۲۵ طی سخنرانیای در سنگاپور هشدار داد که حمله چین به تایوان «ممکن است قریبالوقوع باشد»؛ اما از آن زمان لحن خود را تعدیل کرده تا مانع از برهمخوردن تنشزداییای شود که ترامپ با شی ایجاد کرده است.
۸- البریج کولبی / معاون وزیر دفاع در امور سیاستگذاری
کولبی نویسنده کتاب «استراتژی انکار» (The Strategy of Denial) است که در آن بر لزوم تقویت بازدارندگی در برابر چین استدلال میکند.
۹- هاوارد لوتنیک / وزیر بازرگانی
لوتنیک در مراحل اولیه مذاکرات آمریکا و چین نقش داشت، اما پس از آن، نقش او تحتالشعاع فعالیتهای بسنت و گریر قرار گرفت. وزارت بازرگانی برای جلوگیری از بهخطرافتادن آتشبس در جنگ تجاری آمریکا و چین، از اعمال کنترلهای صادراتی که هدفشان ممانعت از دسترسی چین به فناوری تراشههای آمریکایی بود، عقبنشینی کرده است.
10- جفری کسلر / معاون وزیر بازرگانی در امور صنعت و امنیت
کسلر در اوایل دولت ترامپ گفت که تیمش کنترلهای صادراتی مرتبط با چین را بسیار بیشتر از زمان جو بایدن، رئیسجمهور سابق، اعمال خواهد کرد، اما او به دلیل توافق جنگ تجاری ایالات متحده و چین، فلج شده است.
۱۱- برندن کار/ رئیس کمیسیون ارتباطات فدرال
کار یکی از مؤثرترین مقامات ارشد در زمینه اتخاذ اقدامات امنیتی سختگیرانه علیه چین بوده است. کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC) همچنان تحتنظر بوده، اما شی جینپینگ در دیدار با ترامپ در پکن در ماه مه، نگرانیهایی را در مورد این آژانس مطرح کرد.
در سایه تهدیدهای موجود، ترامپ و شی در ماه اکتبر در بوسانِ کره جنوبی دیدار کردند و بر سر آتشبسی یکساله در جنگ تجاری خود به توافق رسیدند. ایالات متحده اعمال کنترلهای جدید صادراتی را به تعویق انداخت و چین نیز اقدام خود در خصوص فلزات کمیاب را متوقف کرد. این آتشبس که در ۱۰ نوامبر منقضی میشود، همچنان نیازمند تمدید است. از زمان دیدار بوسان، تندروهای ضد چین در واشنگتن ناچار بودهاند با احتیاط رفتار کنند تا مانع از به هم خوردن روند تنشزدایی شوند. نفوذ آنها به دلایل دیگری نیز روبهکاهش بوده است. حتا پیش از دیدار بوسان، ترامپ «والتز» و دیگر مقامات شورای امنیت ملی را که خواهان اتخاذ رویکردی سختگیرانه در قبال چین بودند، برکنار کرد؛ پاکسازیای که در پی فشار «لورا لومر»، چهره جنجالی حامی «ماگا» صورت گرفت.
روبیو در حالی جایگزین والتز شد که همچنان سمت وزیر امور خارجه را نیز بر عهده داشت. او در سنا از منتقدان سرسخت چین به شمار میرفت، اما اکنون تمرکز خود را بر پیشبرد دستور کار ترامپ و حفظ روابط با شی معطوف کرده است. افراد مطلع از دیدگاههای روبیو میگویند او و دیگر تندروها میدانستند که همکاری با ترامپ مستلزم مصالحه در قبال چین است، دستکم در انظار عمومی. یک مقام سابق آمریکایی گفت: «مواضع روبیو در قبال چین تندتر از آن چیزی است که به نظر میرسد. او همچنان بر اعمال کنترلهای صادراتی و همکاری پشتپرده با متحدان و شرکا برای مقابله با اقدامات تهاجمی چین تأکید دارد؛ اما در عرصه عمومی مراقب است تا به ترامپ فضای لازم را برای حفظ رابطه خوبش با شی بدهد.»
«جاش کارتین»، از مقامات سابق شورای امنیت ملی در نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، اظهار داشت که یکی از دلایل کاهش رویکرد تهاجمی تندروها این بود که آنها در دوره اول با موفقیت نشان داده بودند که سیاست تعامل (که با هدف تقویت وابستگی متقابل اقتصادی بهعنوان عاملی برای ثبات دنبال میشد) «کارایی خود را از دست داده است». او افزود ازآنجاکه رابطه آمریکا و چین «دستکم رقابتی و در نهایت خصمانه» است، وظیفه سیاستگذاران اکنون این است که «از تبدیلشدن این رقابت ساختاری به خصومت آشکار جلوگیری کنند». بااینحال، تندروها کاملاً دستبسته نیستند و ترامپ در مسائل امنیتی تا حدی به آنها آزادی عمل داده است.
«رایان هاس»، رئیس مرکز چین در مؤسسه بروکینگز، گفت: «هنوز هم امکان ضربهزدنهای پنهانی (لگد زدن زیر میز) وجود دارد، اما محدودیتهایی برای شدت و محل انجام این اقدامات تعیین شده است.» اقدامات تقابلی از سوی «کمیسیون فدرال ارتباطات» نیز صورت گرفته است؛ نهادی که تحت ریاست «برندن کار»، واحدی ویژه امنیت ملی با تمرکز بر چین تشکیل داد و واردات چندین محصول چینی، از جمله پهپادها، به ایالات متحده را ممنوع کرد. برخی از تندروها در محافل خصوصی خاطرنشان میکنند که دولت اقداماتی انجام داده که خشم چین را برانگیخته است. برای مثال، اوایل امسال پنتاگون نام چندین شرکت سرشناس، از جمله «علیبابا» و «بیوایدی»، را در فهرست سیاه گروههایی قرار داد که ادعا میشود با «ارتش آزادیبخش خلق» چین ارتباط دارند. روزنامه «فایننشالتایمز» نوامبر گذشته به یادداشتی از کاخ سفید دست یافت که در آن علیبابا متهم شده بود به ارتش آزادیبخش خلق در انجام «عملیات» علیه اهدافی در ایالات متحده کمک میکند؛ اتهامی که این شرکت آن را رد کرد.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین تحریمهایی را علیه پالایشگاههای چینی که نفت خام از ایران - منبعی مهم برای تأمین نفت چین - وارد میکردند، اعمال کرده است. بااینحال، رویکرد نهادهای مختلف یکسان نبوده است. یک ماه پس از نشست «بوسان»، وزارت خزانهداری برای جلوگیری از اخلال در آتشبس تجاری ترامپ، برنامههای مربوط به تحریم «وزارت امنیت دولتی چین» به دلیل جاسوسی سایبری را متوقف کرد. «مت تورپین»، از مقامات پیشین پنتاگون و شورای امنیت ملی در نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، گفت منتقدانی که رئیسجمهور را در قبال چین «نرم و سازشکارانه» توصیف میکردند، اقداماتی را که او برای مقابله با این کشور انجام داده بود، نادیده گرفتند.
تورپین گفت: «ترامپ تعرفههای واردات از چین را افزایش داد و به پنتاگون دستور داد اقدامات گستردهای در غرب اقیانوس آرام انجام دهد. شاید پنتاگون نام "چین" را آشکارا به زبان نیاورد، اما اقداماتی انجام میدهد که کاملاً بر چین متمرکز است.» تورپین اشاره کرد که رزمایشهای مشترک سالانه آمریکا و فیلیپین در سال جاری، شامل شمار بیسابقهای از متحدان و مانورهایی بود که به پکن یادآوری میکرد واشنگتن و شرکایش در حال تقویت تلاشها برای بازدارندگی در برابر چین در منطقه اقیانوس آرام هستند.
اوایل امسال، ترامپ روند فروش یک بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری به تایوان را متوقف کرد؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که چین هشدار داد چنین کاری ممکن است پکن را وادار به لغو نشست ماه مه کند.
تورپین گفت: «شلیک آزمایشی موشکهای کروز ضدکشتی در حیاطخلوت چین، آن هم کمتر از یک هفته پیش از ورود ترامپ به پکن... اقدامی نیست که پیت هگسث بدون حمایت کامل و قاطع رئیسجمهور آن را تأیید کند.» چندین مقام از کشورهای منطقه هند - آرام نیز افزودند که ایالات متحده در حال گسترش همکاریهای نظامی با متحدان خود در آسیا است. اما مسئله تایوان نیز مطرح است؛ موضوعی که ترامپ در قبال آن مواضع متناقضی اتخاذ کرده است. «ملانی هارت»، کارشناس مسائل چین در «شورای آتلانتیک»، خاطرنشان کرد که تنها اندکی کمتر از دو ماه پس از نشست بوسان، ترامپ با بسته تسلیحاتی بیسابقهای به ارزش ۱۱.۱ میلیارد دلار برای تایوان موافقت کرد؛ آن هم درحالیکه برداشت مقامات چینی از آن آتشبس این بود که هیچیک از طرفین، طرف مقابل را غافلگیر نخواهند کرد. هارت افزود: «آمریکا تلاش کرد با این استدلال که آتشبس بوسان صرفاً مسائل اقتصادی و تجاری را در بر میگرفت و بِسِنت در ماجرای فروش تسلیحات به تایوان دخالتی نداشته است، این اقدام را توجیه کند. چینیها با تعجب و اعتراض واکنش نشان دادند، اما این کار... مصداق دیپلماسی ماهرانه بود.»
اما اوایل امسال، ترامپ پس از هشدار چین، بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری بزرگتر برای تایوان را متوقف کرد. سپس پس از دیدار با شی در پکن، ترامپ گفت که فروش تسلیحات به تایوان «یک ابزار مذاکراتی خوب» است که باعث نگرانی در تایپه شد. بسیاری از کارشناسان چین معتقدند که شی، ترامپ را به تغییر سیاست ایالات متحده در مورد تایوان به شیوهای که برای حامیان تایپه در واشنگتن منفور باشد، تحتفشار قرار خواهد داد. اما اگر تندروها بخواهند نفوذ خود را فراتر از حوزه تجارت - جایی که خود ترامپ مسلماً تهاجمیترین بازیگر است - حفظ کنند، باید به دور زدن رئیسجمهور متغیر خود و رابطهاش با شی ادامه دهند .