اکبر علی‌پور در گفت‌وگو با ایسنا در بررسی روند بارش‌های آتی خراسان رضوی و تاثیرات ال نینو، اظهار کرد: وضعیت بارش در نیمه دوم شهریور ماه نزدیک به وضعیت نرمال بود؛ اما براساس پیش‌بینی‌های موجود با ورود به فصل پاییز، احتمال افزایش بارش‌ها بیشتر می‌شود. پیش‌بینی می‌شود در مهرماه میزان بارش ۱۰ الی ۲۰ میلیمتر بیش از حد نرمال باشد (با ضریب صحت ۶۵ تا ۷۵ درصد) و همین روند در آبان‌ماه نیز با همان میزان افزایش (۱۰ تا ۲۰ میلیمتر بیش از نرمال) ادامه یابد.

وی افزود: در ماه آذر، وضعیت نیمه شرقی استان بیش از نرمال و در ماه دی، وضعیت بارش‌ها در سطح نرمال پیش‌بینی می‌شود. نکته حائز اهمیت در تمام این ماه‌ها، روند دمایی است؛ به طوری که میانگین دما در تمامی ماه‌های مذکور، بین ۰.۵ الی ۲ درجه سانتیگراد بیشتر از حد نرمال پیش‌بینی شده است.

مدیر مطالعات پایه منابع آب خراسان رضوی به بررسی وضعیت ال‌نینو پرداخت و اظهار کرد: ال‌نینو با افزایش دمای سطح آب اقیانوس آرام استوایی، از طریق تغییر در الگوهای گردش جوی، بر بارش و دمای مناطق مختلف جهان از جمله ایران اثر می‌گذارد. اگرچه بر اساس آخرین گزارش‌ها، وضعیت ENSO به سمت یک الگوی ال‌نینوی قوی یا بسیار قوی در پاییز و زمستان حرکت می‌کند، اما نباید بر اساس وقوع این پدیده، صرفا حکم به افزایش یا کاهش بارش در خراسان رضوی داد.

علیپور تاکید کرد: در خراسان رضوی، تعیین وضعیت بارش تنها با ال‌نینو ممکن نیست؛ بلکه عوامل دیگری نظیر موقعیت و شدت سامانه‌های فشار، مسیر ناوه‌ها و پشته‌های جوی و امکان ورود سامانه‌های بارشی به شمال شرق کشور، نقش تعیین‌کننده‌ای در این فرآیند دارند.

پربارانی ناگهانی لزوما به معنای پایان خشکسالی نیست

وی با اصلاح یک نگاه اشتباه رایج گفت: به جای این پرسش که آیا ال‌نینو ایران را پرباران می‌کند؟، باید این پرسش را مطرح کنیم که در این رخداد خاص، کدام مسیرهای جوی تقویت می‌شوند، رطوبت از کجا تامین می‌گردد و کدام بخش‌های ایران در مسیر آن قرار می‌گیرند؟ ال‌نینو آینده را تعیین نمی‌کند، بلکه تنها احتمال وقوع برخی آینده‌ها را بیشتر می‌کند. بنابراین، پیش‌بینی‌های فصلی را باید به عنوان سناریو دید.

علی‌پور با هشدار درباره مدیریت بحران، خاطرنشان کرد: ال‌نینو راه حل بحران ساختاری آب در ایران نیست و حتی یک فصل بسیار مرطوب نمی‌تواند جایگزین مدیریت بلندمدت منابع آب شود. باید توجه داشت کشوری که سال‌های خشکسالی را پشت سر گذاشته، با پوشش گیاهی ضعیف، خاک‌های ترک‌خورده و بسترهای خشک رودخانه‌ای مواجه است؛ در چنین شرایطی، یک بارش ناگهانی و شدید لزوما خبر خوبی برای پایان خشکسالی نیست، بلکه می‌تواند به سرعت به رواناب و سیلاب‌های شدید ناگهانی تبدیل شود.

مدیر مطالعات پایه منابع آب خراسان رضوی افزود: متاسفانه طی سنوات گذشته با هر مقدار بارش با بهره‌برداری بیش از آب تجدید پذیر در همه آب‌خوان‌های استان شاهد افت شدید سطح آب زیرزمینی هستیم‌ که مهم‌ترین صدمه‌ آن عدم پایداری هر گونه‌ آینده‌نگری رشد استان خواهد بود. بنابراین بایستی برداشت‌ها را کاهش‌ دهیم و با حذف اضافه برداشت‌ها و انسداد چاه‌های غیرمجاز شهرستان‌های استان به‌ویژه در قوچان و سایر شهرستان‌ها با مشارکت تمامی مردم شاهد حداقل ثبات آبی استان باشیم.

وی اظهار کرد: بررسی‌های تخصصی و واکاوی داده‌های اقلیمی نشان می‌دهد که در پاییز ۱۴۰۵، وضعیت دورپیوندهای جوی در شرایط مساعدی برای افزایش بارش‌ها قرار دارد. با توجه به داده‌های استخراج شده از تحلیل‌های ماهواره‌ای و مطالعات پیشین، پیش‌بینی می‌شود؛ پاییز امسال فصلی پربارش برای کشور و به‌ویژه خراسان رضوی باشد. بر اساس مدل‌های فعلی، پدیده انسو (ENSO) در فاز گرم، ال‌نینو قرار دارد که به طور سنتی با افزایش بارندگی در نیمه غربی کشور و کمک به بارش‌ها در خراسان رضوی همبستگی دارد. علاوه بر این، سایر شاخص‌های اقلیمی شامل نوسان شبه‌دوسالانه و نوسان اطلس شمالی نیز در فازهای تقویت‌کننده قرار دارند که نویدبخش تولید امواج بارشی مناسب است. همچنین، پدیده مونسون نیز با شروع زودهنگام در پاییز، به تقویت این سامانه کمک خواهد کرد.

مدیر مطالعات پایه منابع آب خراسان رضوی خاطرنشان کرد: اعتبار این پیش‌بینی بر پایه مطالعات متعددی است که در سال‌های اخیر توسط پژوهشگران برجسته اقلیم‌شناسی کشور انجام شده است. به طور مثال تحقیقات قاسم عزیزی (۱۳۷۹) و زارع و بیات (۱۳۹۱) مستقیما به افزایش بارش‌های مشهد در شرایط مشابه اشاره دارند (افزایش ۲۴ درصدی روزهای بارانی) و طبق مطالعات کیم و کوگ (۲۰۱۶) و شیرمحمدی و همکاران (۱۳۹۱)، در سنواتی که ال‌نینو فعال است، بارش‌های پاییزه در خراسان رضوی روندی افزایشی (بین ۵ تا ۱۵ میلی‌متر یا در برخی مدل‌ها تا ۳۰ درصد) داشته است. نکته حائز اهمیت برای برنامه‌ریزی منابع آب این است که برخی مدل‌ها (مانند محمدی و همکاران، ۱۳۹۵) نشان می‌دهند اثرات بارشی ال‌نینو ممکن است با تأخیر دو الی پنج ماهه از زمان اوج پدیده ظاهر شود، بنابراین مدیریت مخازن سدها باید با دید بلندمدت صورت پذیرد. با توجه به شواهد علمی که از اتفاق نظر پژوهشگران برآمده است، افزایش بارش‌ها در پاییز ۱۴۰۵ محتمل است.

علی‌پور ادامه داد: لذا به تمامی معاونت‌های آب منطقه‌ای و مدیران آب شهرستان‌ها واحد مطالعات با برگزاری جلساتی و توضیحات لازم فنی ال نینو را ابلاغ کرده که ضمن آمادگی کامل برای مدیریت روان‌آب‌ها و سیلاب‌های احتمالی، برنامه‌ریزی‌های لازم جهت ذخیره‌سازی حداکثری آب در سدها و تغذیه سفره‌های زیرزمینی را در دستور کار قرار دهند. از کشاورزان و بهره‌برداران به‌ویژه در مسیر رودخانه‌ها نیز تقاضا داریم با رصد اطلاعیه‌های رسمی، برنامه‌ریزی کشت پاییزه خود را با توجه به پیش‌بینی افزایش بارش‌ها و احتمال شروع زودهنگام فصل بارندگی تنظیم و شاخ و برگ‌های هرس را از مسیر آب جمع‌آوری کنند.

رصد دقیق ناهنجاری‌های بارش؛ چشم‌انداز آبی پاییز ۱۴۰۵ امیدوارکننده است

مدیر مطالعات پایه منابع آب خراسان رضوی در ادامه پایش‌های اقلیمی و تحلیل مدل‌های پیش‌بینی فصلی، نقشه‌های ناهنجاری بارش برای ماه‌های سپتامبر، اکتبر و نوامبر ۲۰۲۶ (شهریور تا آذر ۱۴۰۵) استخراج و مورد ارزیابی قرار داد و افزود: بر اساس نقشه‌هایی که تلفیقی از مدل‌های چندمدلی CRI و ECMWF هستند، یک روند مثبت بارشی برای خراسان رضوی در بازه زمانی پیش‌رو خواهیم داشت. طبق مدل‌ها، وضعیت بارش در شهریورماه برای خراسان رضوی در محدوده نرمال و کمی بیشتر از نرمال پیش‌بینی شده بود. این به معنای پایان دوره تنش‌های تابستانه با شرایط اقلیمی متعادل و مطلوب برای بخش کشاورزی است.

علی‌پور تاکید کرد: همچنین مدل‌ها نشان‌دهنده شروعی قدرتمند برای فصل پاییز هستند. پیش‌بینی می‌شود متوسط بارش‌ها در خراسان رضوی بین ۵ الی ۲۵ میلی‌متر بیش از نرمال باشد. این حجم از بارش زودهنگام در مهرماه، سیگنال مثبتی برای آغاز سال آبی جدید و آمادگی بستر حوضه‌های آبریز استان است. روند صعودی بارش‌ها در آبان‌ماه نیز تداوم خواهد داشت. پیش‌بینی ناهنجاری بارش برای این ماه نیز در محدوده ۵ الی ۲۵ میلی‌متر بیش از نرمال برآورد شده است. همگرایی مدل‌های CRI و ECMWF در این بازه، اطمینان کارشناسی را برای مواجهه با یک پاییز پربارش افزایش می‌دهد. آمار و ارقام استخراج شده از نقشه‌های ناهنجاری، نویدبخش شکسته شدن تداوم خشکسالی‌های سال‌های اخیر در مناطق استراتژیک استان است.

وی ادامه داد: با توجه به پیش‌بینی بارش‌های فراتر از نرمال در مهر و آبان، معاونت بهره‌برداری موظف است ضمن حفظ ظرفیت خالی در مخازن سدها برای مدیریت سیلاب‌های احتمالی، تمهیدات لازم برای ذخیره‌سازی حداکثری روان‌آب‌ها را فراهم کند. کشاورزان می‌توانند با اتکا به این داده‌ها، کشت پاییزه خود را با اطمینان بیشتری برنامه‌ریزی کنند، اما همزمان هشدارهای مدیریت بحران برای احتمال وقوع بارش‌های رگباری شدید را جدی بگیرند. این بارش‌ها اگرچه خبری مسرت‌بخش برای سفره‌های زیرزمینی است، اما نباید منجر به غفلت از سیاست‌های کلان سازگاری با کم‌آبی و بهینه‌سازی مصرف شود. داده‌های خروجی مدل‌های هواشناسی با ضریب اطمینان قابل قبولی، حکایت از یک پاییز «تر» برای خراسان رضوی دارند. در آب منطقه‌ای، تمام ظرفیت‌های خود را برای تبدیل این فرصت اقلیمی به پایداری منابع آبی استان به کار خواهیم بست.

علیپور با اشاره به داده‌های مدل‌های بین‌المللی، وضعیت بارش‌ها را در سه بازه زمانی کلیدی مورد بررسی قرار داد و اظهار کرد: بر اساس مدل‌های پیش‌بینی، در تمامی نقاط کشور و به‌ویژه در منطقه خراسان، میانگین بارش‌ها بیشتر از حد نرمال پیش‌بینی می‌شود. این یک سیگنال مثبت برای ذخایر آب زیرزمینی و کشاورزان منطقه است که امیدواریم با بارش‌های مناسب در این بازه، شروع خوبی برای فصل سرد داشته باشیم.

وی افزود: باید توجه داشته باشیم که در ماه آذر (۱۰ آذر تا ۱۰ دی)، مدل‌ها نشان می‌دهند که احتمال بارش‌های مثبت در سطح استان کاهش می‌یابد. در واقع، میانگین بارش در شمال خراسان احتمالا بیشتر از نرمال و در جنوب آن کمتر از نرمال خواهد بود که این تضاد در توزیع بارش می‌تواند چالش‌هایی را برای مدیریت منابع آبی در جنوب منطقه ایجاد کند.

مدیر مطالعات پایه منابع آب خراسان رضوی در خصوص پیش‌بینی ماه بهمن (۱۱ دی تا ۱۱ بهمن)، تصریح کرد: داده‌های مدل CRI و ECMWF برای این بازه، میانگین بارش را در محدوده نرمال پیش‌بینی می‌کنند. هرچند در برخی از نواحی شمال شرق کشور احتمال بارش‌های بیش از نرمال وجود دارد، اما در مجموع انتظار می‌رود وضعیت بارش‌ها در حد معمول سال‌های گذشته باشد. تمامی سازمان‌های امدادی و بخش کشاورزی باید بر اساس این پیش‌بینی‌ها، برنامه‌ریزی‌های خود را به‌ویژه برای مدیریت دوره کاهش بارش در ماه آذر بازبینی کنند.

وی با ارائه گزارش‌های آماری و مدل‌های پیش‌بینی فصلی، تصویری نگران‌کننده اما ضروری از وضعیت اقلیمی منطقه را ترسیم و بر دو محور اصلی افزایش دما و ناهمگونی بارش‌ها تأکید و بیان کرد: روند صعودی دما در استان‌ ادامه دارد. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد میانگین دما در تمامی استان‌ها بیش از حد نرمال خواهد بود. در خراسان رضوی، در ماه‌های شهریور و مهر، دما بین یک الی دو درجه بالاتر از نرمال است و این روند تا بهمن‌ماه ادامه می‌یابد. به ویژه در ماه دی، احتمال تجربه دمای یک الی دو درجه بالاتر از حد معمول وجود دارد که این امر می‌تواند باعث تغییر در زمان گل‌دهی گیاهان و اختلال در چرخه خواب زمستانه محصولات کشاورزی شود. در حالی که در شهر مشهد، سهم بارش‌های زمستانی حدود ۳۹.۸ درصد است، در سطح کل استان این میزان به ۴۵.۹ درصد می‌رسد. این یعنی بخش بزرگی از بارش‌های زمستانی در مناطق خارج از مرکز استان متمرکز است.

علی‌پور در خصوص گزارش سالانه بارش‌ها تا ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ افزود: در حال حاضر با شرایطی مواجه هستیم که در آن، توزیع بارش‌ها در فصل‌های مختلف (به‌ویژه بهار با سهم ۳۴.۷ درصدی استان) نقش حیاتی دارد. ترکیب دماهای بالاتر از نرمال در زمستان آینده با عدم توزیع یکنواخت بارش‌ها می‌تواند فشار بر منابع آبی منطقه را دوچندان کند. از سازمان‌های مدیریت بحران و جهاد کشاورزی درخواست می‌شود تا با توجه به این زمستان گرم، برنامه‌های مدیریت آب و کشت‌های استراتژیک خود را سریعا بازبینی کنند.

وی با استناد به آخرین مدل‌های اقلیمی (ECMWF)، وضعیت منابع آبی و شرایط جوی سال ۱۴۰۵ را مورد بررسی قرار داد و ضمن اشاره به پیش‌بینی‌های بارش، گفت: افزایش دمای غیرمعمول می‌تواند دستاوردهای بارندگی‌ها را به خطر اندازد و بر اساس مدل‌های پیش‌بینی، از مهرماه تا نیمه دی ماه، میانگین بارش‌ها در سراسر کشور و به‌ویژه در منطقه خراسان رضوی، بیش از حد نرمال خواهد بود. این موضوع یک فرصت طلایی است تا ذخایر سدهای منطقه را تقویت کنیم و فشار بر روی آب‌های زیرزمینی را کاهش دهیم. بیشترین تغییرات بارش در ماه‌های مهر و آبان (بین ۱۰ تا ۲۰ میلی‌متر افزایش) پیش‌بینی شده است. بخش نگران‌کننده گزارش، مربوط به تحلیل‌های دمایی بود. متأسفانه پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که میانگین دما در تمامی استان‌ها، از جمله خراسان رضوی، بیش از حد نرمال خواهد بود. در ماه‌های شهریور و مهر، دما یک الی دو درجه و در ماه‌های آبان و آذر ۰.۵ الی ۱ درجه بالاتر از حد معمول است. نگران‌کننده‌ترین بخش، ماه دی است که پیش‌بینی می‌شود دما تا دو درجه بالاتر از نرمال باشد.

مدیر مطالعات پایه منابع آب خراسان رضوی ارتباط بین دمای بالا و بحران آب را چنین تحلیل کرد و گفت: وقتی دما در زمستان افزایش می‌یابد، حتی اگر بارش‌ها بیش از نرمال باشد، نرخ تبخیر از سطح خاک و سدها بالا می‌رود و احتمالاً مقدار کمتری از این بارش‌ها به عنوان ذخیره پایدار در زمین باقی می‌ماند. همچنین، دمای بالای دی ماه می‌تواند باعث تغییر در الگوی بارش‌ها و کاهش کیفیت برف‌های کوهستانی شود که منبع اصلی تغذیه رودخانه‌ها در بهار است. سازمان آب منطقه از هم‌اکنون در حال بازبینی برنامه‌های توزیع آب است تا با پیش‌بینی این زمستان گرم، از هرگونه کم‌آبی در فصل‌های بعد جلوگیری شود.

انتهای پیام