به گزارش جامجمآنلاین ازروابط عمومی رسانه ملی، «عروسکبازی دختران مکران در بلوچستان»، «سیمای زنان بلوچ در ادبیات شفاهی بلوچستان»، «حضرت فاطمه (س) از نگاه مردمان بلوچ» و «زیورآلات سنتی زنان از کرمان تا سیستان و بلوچستان» ازجمله آثار پژوهشمحور منتشرشده این نویسنده هستند. پژوهشهای او بر فرهنگ اقوام و عشایر، میراث شفاهی و هویت اقوام ایرانزمین بهویژه منطقه بلوچستان متمرکز است.
در این نشست، سخنرانان با اشاره به اهمیت ثبت میراث شفاهی و فرهنگ اقوام، بر ضرورت توجه بیشتر به ظرفیتهای پژوهشهای میدانی و استفاده از این گنجینه در تولیدات فرهنگی و رسانهای تأکید کردند.
روابطعمومی حلقه وصل ظرفیتهای فرهنگی سازمان
حسین قرایی، مدیرکل روابطعمومی سازمان صداوسیما در این نشست با اشاره به ظرفیتهای فرهنگی و هنری موجود در مجموعه رسانه ملی بر ضرورت شناسایی معرفی و ایجاد ارتباط میان نویسندگان، هنرمندان و پژوهشگران شاغل در سازمان تأکید کرد و گفت: الحمدلله نویسندگان و هنرمندان قابلتوجهی در مجموعه جامجم داریم.
وی افزود: وقتی با این تعداد همکار خوب روبهرو هستیم کمترین کاری که میتوانیم انجام دهیم این است که آنها را دور هم جمع کنیم و حلقه وصل میانشان باشیم و این یکی از وظایفی بود که در این سالها برای خودمان تعریف کردیم.
مدیرکل روابطعمومی رسانه ملی همچنین به اقدامات انجامشده برای معرفی نویسندگان و هنرمندان سازمان اشاره کرد و گفت: در هفتهنامه سازمان صداوسیما تلاش کردیم صفحهای را به معرفی این عزیزان اختصاص دهیم تا عکس و زندگینامه آنها منتشر و ظرفیتهای فرهنگی داخل سازمان بیشتر دیده شود. هدف از این اقدامات ایجاد همافزایی میان ظرفیتهای فرهنگی مجموعه است. تلاش کردیم یک همافزایی و هماهنگی میان همکاران ایجاد کنیم و امیدواریم این مسیر با شتاب بیشتری ادامه پیدا کند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به فعالیتهای گلناز شهبخش در حوزه کتاب و پژوهش اشاره کرد و گفت: خانم شهبخش یکی از همکاران خلاق ماست که در حوزه کتاب فعال است و در زمینه پژوهش و ثبت دادههای فرهنگی نیز فعالیت دارد.
قرایی در پایان بر ادامه ارتباط میان نویسندگان هنرمندان پژوهشگران و بخشهای تخصصی سازمان تأکید کرد.
ثبت فرهنگ مردم را وظیفه خودم میدانم
گلناز شهبخش، نویسنده همکار در سازمان صداوسیما، در این نشست با اشاره به انگیزه خود برای ورود به حوزه فرهنگ عامه گفت: همیشه برای من این سؤال مطرح بود که چرا بسیاری از دادههای خام و دستنخورده فرهنگی ثبت نمیشوند. ایران سرزمینی است که مردمان دانا و فرهنگمداری دارد و بسیاری از روایتها، قصهها و ترانهها سینهبهسینه و نسل به نسل منتقل شدهاند، اما با از میان رفتن نسلهای قدیمی، بخشی از این خردهفرهنگها و دادههای ارزشمند نیز ممکن است از بین بروند.
وی افزود: همین دغدغه باعث شد ثبت دادههای فرهنگی مردم را وظیفه خودم بدانم. برای من بسیار جذاب بود به سراغ ترانههایی بروم که شاید کمتر کسی آنها را شنیده باشد، یا قصههایی که بزرگترهای دانا طی سالها و نسلها منتقل کردهاند، اما هیچگاه ثبت نشدهاند. وقتی پای صحبت این افراد مینشستم، احساس میکردم باید صدای آنها باشم؛ صدای فرهنگ واقعی مردم باید شنیده شود. به همین دلیل ثبت و امانتداری دادههای فرهنگی برای من به یک هدف جدی تبدیل شد.
شهبخش با اشاره به پژوهشهای خود در سیستان و بلوچستان بیان کرد: سیستان و بلوچستان از نظر تنوع فرهنگی، موسیقایی، ترانه، قصه، پوشش و آیینها ظرفیت بسیار گستردهای دارد. تلاش کردم دادههای خامی را که از مردم دریافت میکنم، ثبت و تدوین کنم تا فقط در ذهن یک پژوهشگر باقی نماند، بلکه به کتاب و محتوایی تبدیل شود که جامعه بتواند از آن استفاده کن
وی با بیان اینکه بخشی از پژوهشهایم در برنامههای فرهنگی رادیو و تلویزیون، مستندها و تولیدات مختلف مورد استفاده قرار گرفته است و برخی آثار او نیز در حوزه آموزش و پژوهش آموزشوپرورش مورد توجه قرار گرفتهاند، هدف خود از این فعالیت را فراهم کردن محتوایی غنی برای تولیدات فرهنگی عنوان کرد و ادامه داد: تلاش کردم این روایتها را جمعآوری و سپس در قالب پژوهش و تفسیر فرهنگی تدوین کنم تا بتوان از این گنجینه در تولید برنامههای فرهنگی، سریالها، مستندها و فضای مجازی استفاده کرد. هدف من در تمام این سالها یک چیز بوده است؛ امانتداری در برابر فرهنگ مردم ایران.
این همکار صاحبقلم رسانه ملی فرهنگ عامه را حاصل عشق و علاقه به مردم و فرهنگ ایران دانست و گفت: اگر پژوهش فرهنگ عامه از روی عشق باشد، بسیاری از سختیها دیگر معنای قبلی خودشان را ندارند. وقتی عاشق فرهنگ باشید، نه هزینه مسیر برایتان تعیینکننده است، نه دوری راه و نه دشواریهایی که ممکن است در مسیر وجود داشته باشد.
شهبخش با بیان اینکه هنوز بخشهای بسیاری از فرهنگ عامه ایران نیازمند پژوهش و ثبت هستند، درباره گستره جغرافیایی فعالیتهای خود گفت: برای من ایران محدود به یک استان یا یک منطقه نیست. از سیستان و بلوچستان تا کرمان، خوزستان، فارس، تهران و دیگر نقاط کشور، هرجا فرهنگ و روایت مردم وجود داشته باشد، برای من موضوع پژوهش است.
وی گفت: من هیچوقت از ثبت فرهنگ مردم خسته نمیشوم. هرچه جلوتر میروم، موضوعات برایم جذابتر و هیجانانگیزتر میشوند. هنوز روایتهای زیادی هست که باید شنیده شوند، قصههایی که باید ثبت شوند و آدمهایی که باید صدایشان شنیده شود. من خودم را امانتدار بخشی از فرهنگ ایران میدانم. از تهران تا فارس، از کرمان تا سیستان و بلوچستان و از خوزستان تا دیگر نقاط ایران، هرجا فرهنگ و روایت مردم وجود داشته باشد، برای من موضوع پژوهش است. چرا نروم؟ چرا پژوهش نکنم؟ چرا ننویسم؟ تا زمانی که توان داشته باشم، تلاش میکنم روایتهای مردم ایران را ثبت و حفظ کنم.
الفبای تحقیق میدانی عشق است
در ادامه این نشست، لسانالحق طباطبایی، ناشر و پژوهشگر، با اشاره به پیشینه خود در حوزه پژوهشهای فرهنگی، از اهمیت پژوهشهای میدانی در حوزه فرهنگ و دشواریهای این مسیر سخن گفت و اظهار کرد: من زاده خور و بیابانک هستم؛ منطقهای که از نظر اقلیمیشباهتهایی با سیستان و بلوچستان دارد. از سال ۱۳۷۵ در منطقه خودمان درباره فرهنگ و زبان شروع به تحقیق کردم و به همین دلیل سختی کاری را که خانم شهبخش انجام دادهاند، به خوبی درک میکنم.
وی با اشاره به دشواریهای انتشار آثار پژوهشی افزود: نشر و چاپ یک کتاب با دشواریهای زیادی روبهروست و زمانی که یک اثر حاصل پژوهشهای میدانی باشد، این دشواریها بیشتر هم میشود. من تحقیقات میدانی را بر تحقیقات کتابخانهای مقدم میدانم و معتقدم الفبای تحقیق میدانی عشق است. افراد زیادی ممکن است وارد یک حوزه پژوهشی شوند، اما درنهایت تعداد کمی هستند که با پشتکار و علاقه، مسیر را ادامه میدهند و تا پایان در آن میمانند.
وی همچنین با اشاره به فعالیتهای شهبخش در حوزه فرهنگ عامه، تلاش او برای ثبت روایتها و دادههای فرهنگی مناطق مختلف را ارزشمند دانست و بر اهمیت تداوم چنین پژوهشهایی تأکید کرد.
ثبت روایتهای شفاهی و پاسداری از حافظه فرهنگی جامعه
در بخش دیگری از این نشست، سیدعلی آنیزاده، مدیر واحد فرهنگ مردم مرکز تحقیقات صداوسیما، بر اهمیت پژوهشهای فرهنگی و بهویژه فعالیتهای میدانی در حوزه فرهنگ عامه تأکید کرد.
آنیزاده با اشاره به ظرفیتهای فرهنگی و روایتهای شفاهی موجود در مناطق مختلف کشور گفت: هنوز بسیاری از روایتها در سینه بزرگان و در ذهن و تجربه زیسته مردم وجود دارد. این فرصت وجود دارد که با مراجعه دوباره به آنها، ظرافتها و نکاتی را که شاید در مراجعههای قبلی دیده نشده، بازشناسی و ثبت کنیم و در اختیار فرهنگ قرار دهیم.
وی همچنین بر ارزش پژوهش میدانی تأکید کرد و گفت: خانم شهبخش پشتمیزنشین نیست. تجربه زیسته و شناختی که از فرهنگ منطقه دارد، به او کمک کرده تا در میدان حضور داشته باشد و روایتهای فرهنگی را از نزدیک جمعآوری کند. ارزش این کار زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بسیاری از دادههای فرهنگی اگر ثبت نشوند، ممکن است با گذشت زمان و از دست رفتن نسلهای حامل این روایتها، دیگر قابل دسترسی نباشند.
مدیر واحد فرهنگ مردم مرکز تحقیقات صداوسیما با اشاره به جایگاه گنجینه فرهنگ مردم در حفظ و ثبت میراث شفاهی کشور، ادامه داد: این پژوهشها درنهایت به گنجینه فرهنگ مردم اضافه میشوند و بخشی از حافظه فرهنگی جامعه را حفظ میکنند. این جلسه فقط تقدیر از گلناز شهبخش نیست؛ تقدیر از پژوهشگران فرهنگ عامه، فرهنگ مردم بلوچ و همه کسانی است که بخشی از وقت و زندگی خود را برای ثبت و حفظ فرهنگ مردم صرف کردهاند.
ظرفیتی بزرگ برای تولیدات رسانهای
در ادامه این نشست، سیدهادی موسوینژاد، تهیهکننده و متخصص فرهنگ عامه، با اشاره به ظرفیت گسترده فرهنگ مردم برای تولیدات رسانهای، بر ضرورت استفاده بیشتر از این گنجینه در برنامههای تلویزیونی، رادیویی، مستند، سریال و سینما تأکید کرد و گفت: از نگاه رسانه، فرهنگ مردم ظرفیت بسیار بزرگی برای تولید برنامه در ژانرهای مختلف دارد؛ از سریال و نمایش گرفته تا مستند و برنامههای ترکیبی در رادیو و تلویزیون. با این حال، بهویژه در حوزه سینما، کمتر از ظرفیت فرهنگ عامه برای تولید آثار مختلف استفاده شده است.
وی با اشاره به پژوهشهای انجامشده در مرکز فرهنگ مردم افزود: پژوهشهای ارزشمندی در مرکز فرهنگ مردم وجود دارد، اما آنطور که باید از این گنجینه در تولیدات نمایشی و رسانهای استفاده نشده است.
این تهیهکننده با اشاره به تجربه حدود دو دهه فعالیت در برنامههای مرتبط با فرهنگ مردم گفت: در حدود ۲۰ سال فعالیت در این حوزه، دیدهایم که چگونه یک برنامه پژوهشی میتواند به یک برنامه رسانهای تبدیل شود و مخاطب پیدا کند. این نشان میدهد ظرفیتهای موجود در فرهنگ مردم بسیار بیشتر از چیزی است که تاکنون از آنها استفاده شده است.
وی در پایان بر ضرورت توجه بیشتر برنامهسازان و فعالان حوزه موسیقی و رسانه به ظرفیت فرهنگ عامه تأکید کرد و گفت: استفاده از این گنجینه میتواند زمینه تولید آثار متنوع و متناسب با فرهنگ و زندگی مردم ایران را فراهم کند.
ثبت و حفظ سنتهای فرهنگی نیازمند عشق و سرمایهگذاری
در ادامه این نشست، کاظمی، مدیر طرح و برنامه کودک و نوجوان سیما، با اشاره به اهمیت فعالیتهای فرهنگی و مردمشناسی، بر ضرورت توجه بیشتر به میراث فرهنگی و سنتهای کمترشناختهشده تأکید کرد و گفت: فعالیت فرهنگی و مردمشناسی اگر با عشق همراه نباشد، نمیتوان در آن مسیر ادامه داد. در این حوزه آنقدر جای کار وجود دارد و آنقدر موضوعات ثبتنشده باقی مانده که هرچقدر هم کار کنیم، باز احساس میکنیم کم کار کردهایم. فرهنگ ما بسیار غنی است و هنوز نتوانستهایم آنطور که باید به بخشهای مختلف این فرهنگ دست پیدا کنیم و آنها را به جامعه معرفی کنیم.
مدیر طرح و برنامه مرکز کودک و نوجوان سیما با تأکید بر ضرورت توجه به میراث فرهنگی گفت: امروز در جهان، کشورها تلاش میکنند برای خود پیشینه و هویت فرهنگی تعریف کنند، در حالی که ما گنجینه بزرگی از داشتههای فرهنگی داریم که هنوز به بسیاری از آنها توجه نشده است. بخش زیادی از سنتها و اتفاقهایی که زیبایی خاصی به فرهنگ ایرانی ـ اسلامی ما بخشیدهاند، به دلیل اینکه به آنها نپرداختهایم، در حال فراموش شدن هستند. لازم است نسبت به این موضوع حساسیت بیشتری داشته باشیم و ببینیم چگونه میتوانیم این میراث را بهتر ثبت، حفظ و معرفی کنیم.
∎