شاخص کاسپی در ماههای گذشته جهش بزرگی را تجربه کرد و در مقطعی از سطح ۸هزار واحد نیز عبور کرد. اما این صعود با سقوطی شدید همراه شد و بازار در فاصله کوتاهی بخش بزرگی از رشد خود را پس داد. شدت نوسان قیمت سهام در بازار کرهجنوبی در سال جاری از ۶۰درصد فراتر رفته و در تابستان به اوج نزدیک به ۱۰۰درصد رسیده است. چنین سطحی از نوسان پیش از این در دوران عادی در هیچیک از اقتصادهای بزرگ جهان ثبت نشده و حتی در بحرانهای شدید نیز بهندرت دیده شده است.
براساس گزارش فایننشال تایمز، مشکل اصلی بازار کرهجنوبی فقط افتوخیز قیمتها نیست، بلکه تغییر تصویری است که این بازار برای سرمایهگذاران جهانی ایجاد کرده است. کرهجنوبی شرکتهای بزرگ و رقابتی فراوانی دارد؛ از تولیدکنندگان تراشه و تجهیزات دفاعی گرفته تا شرکتهای فعال در حوزه محصولات زیبایی و سرگرمی. با این حال، رفتار پرنوسان بازار باعث شده است بسیاری از سرمایهگذاران بلندمدت با احتیاط بیشتری به سهام کرهای نگاه کنند.
یکی از ویژگیهای قدیمی بازار کرهجنوبی، حضور پررنگ سرمایهگذاران خرد است. این گروه سهم قابلتوجهی از معاملات روزانه را در اختیار دارند و در سالهای اخیر علاقه آنها به معاملات کوتاهمدت و داراییهای پرریسک افزایش یافته است. این رفتار زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی، سهام شرکتهای تراشهساز را به موتور اصلی رشد بازار تبدیل کرد.
پیشران صعود
در مرکز این موج، سامسونگ الکترونیکس و اسکی هاینیکس قرار دارند. هر دو شرکت از افزایش شدید تقاضا برای تراشههای حافظه مورد استفاده در مراکز داده و سامانههای هوش مصنوعی سود بردهاند. وزن بالای این دو شرکت در بازار باعث شده است تغییر قیمت سهام آنها اثر بزرگی بر شاخص کل داشته باشد. در نتیجه، هرگاه انتظارات درباره آینده صنعت تراشه تغییر میکند، واکنش بازار کرهجنوبی نیز میتواند بسیار شدید باشد.
رشد سودآوری شرکتها یکی از عوامل اصلی جهش قیمتها بوده است. سود شرکتهای بورسی کرهجنوبی طی یک سال گذشته حدود ۳۰۰درصد افزایش یافته و بخش مهمی از این رشد از صنعت تراشه آمده است. همین موضوع باعث شد ثروت سهام خانوارهای کرهای در مدت حدود ۱۸ماه از نزدیک به ۱.۵تریلیون دلار به حدود ۵تریلیون دلار برسد. برای اقتصادی که سالها با بازدهی تکرقمی بازار سهام روبهرو بود، چنین افزایشی بسیار چشمگیر است. اما رشد سریع سود شرکتها تنها بخشی از ماجراست. افزایش استفاده از ابزارهای اهرمی، سرعت ورود و خروج سرمایه را بیشتر کرده است. دولت کرهجنوبی در مقطعی امکان سرمایهگذاری خرد در صندوقهای قابل معامله اهرمی مرتبط با سهام شرکتهایی مانند سامسونگ و اسکی هاینیکس را فراهم کرد. این ابزارها هنگام صعود قیمت میتوانند سود را چند برابر کنند، اما هنگام سقوط نیز زیان را افزایش میدهند. در جریان اصلاح شدید تابستان، همین موقعیتهای اهرمی به عامل تشدیدکننده فروش تبدیل شدند. با افت قیمتها، برخی سرمایهگذاران ناچار شدند موقعیتهای خود را ببندند و همین فروشها فشار بیشتری بر قیمت سهام وارد کرد. پس از آن، مقامهای مالی کرهجنوبی برای محدود کردن معاملات اهرمی و کاهش ریسک بازار اقداماتی انجام دادند. شاخص نوسان نیز پس از رسیدن به سطوح بسیار بالا، با کاهش معاملات پرریسک پایین آمد.
معمای ارزشگذاری
نوسان شدید بازار مسالهای تازه برای کرهجنوبی نیست. بازار این کشور سالها با پدیدهای شناختهشده به نام «تخفیف کره» روبهرو بوده است. منظور از این اصطلاح آن است که ارزشگذاری بسیاری از شرکتهای کرهای در مقایسه با شرکتهای مشابه در سایر اقتصادهای بزرگ پایینتر است. چرخهای بودن صنایع اصلی، تمرکز مالکیت و ضعفهای تاریخی در حاکمیت شرکتی از عوامل مهم این وضعیت بودهاند.
در سالهای اخیر، دولت تلاش کرده است بخشی از این مشکلات را اصلاح کند. تقویت حقوق سهامداران خرد، افزایش پاسخگویی مدیران شرکتها و محدود کردن برخی امتیازهای خانوادههای مالک شرکتهای بزرگ، از جمله محورهای اصلاحات بوده است. هدف این سیاستها افزایش اعتماد سرمایهگذاران و کاهش فاصله ارزشگذاری شرکتهای کرهای با رقبای جهانی است.
با این حال، نوسان شدید میتواند اثر این اصلاحات را محدود کند. سرمایهگذار بلندمدت معمولا به دنبال شرکتهایی با سودآوری پایدار، حاکمیت شرکتی مناسب و امکان پیشبینی بیشتر جریانهای مالی است. هنگامی که قیمتها در مدت کوتاهی به شدت بالا و پایین میشوند، حتی شرکتهای با کیفیت نیز ممکن است در نگاه سرمایهگذاران پرریسک به نظر برسند. اهمیت این موضوع از مرزهای کرهجنوبی فراتر میرود. حدود سهچهارم سود شرکتهای بزرگ این کشور از خارج از مرزها به دست میآید و به همین دلیل شاخص کاسپی از گذشته یکی از نشانههای مهم وضعیت اقتصاد جهانی و چرخه بازارهای بینالمللی بوده است. وقتی این شاخص در مدت کوتاهی جهش یا سقوط میکند، واکنش آن میتواند اطلاعاتی درباره انتظارات سرمایهگذاران نسبت به تجارت جهانی، فناوری و تقاضای تراشهها ارائه کند. بازار سهام کرهجنوبی اکنون دو تصویر متفاوت را همزمان نشان میدهد. از یک طرف، شرکتهایی در این کشور حضور دارند که در قلب موج جهانی هوش مصنوعی، تراشه، دفاع و فناوری قرار گرفتهاند و سودآوری آنها به سرعت رشد کرده است. از طرف دیگر، رفتار معاملهگران و گسترش معاملات اهرمی، نوسان بازار را به سطحی رسانده که میتواند اعتماد سرمایهگذاران را تحتتاثیر قرار دهد.
برای کرهجنوبی، مساله فقط حفظ رشد شاخص نیست. چالش اصلی تبدیل این رونق به سرمایهگذاری پایدار و بلندمدت است. اگر اصلاحات حاکمیت شرکتی ادامه پیدا کند و همزمان استفاده افراطی از ابزارهای اهرمی محدود شود، بخشی از فاصله تاریخی ارزشگذاری شرکتهای کرهای با بازارهای جهانی میتواند کاهش یابد. در غیر این صورت، بازاری که از نظر عملکرد در صدر جهان قرار گرفته، ممکن است بخشی از اعتبار خود را نزد سرمایهگذارانی از دست بدهد که برای تداوم این رونق به آنها نیاز دارد.