به گزارش ایرنا بر اساس اعلام دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، شاخص مرگومیر مادران باردار در استان طی دوره پنجساله ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، ۲۹.۷ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده بوده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین کشوری ۳۳.۵ مورد، وضعیت پایینتری را نشان میدهد.
اما پشت این تفاوت آماری، داستان خانوادههایی قرار دارد که سلامت مادر و نوزاد برایشان تنها یک شاخص پزشکی نیست. برای یک مادر باردار، مراجعه به موقع به پزشک، دسترسی به خدمات تخصصی و حضور نیروهای آموزشدیده میتواند فاصله میان یک بارداری معمولی و یک وضعیت بحرانی باشد.
سیده رقیه پناهی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، با اشاره به اهمیت این شاخص میگوید: «توجه به سلامت مادران باردار بهعنوان یک گروه آسیبپذیر و بهبود شاخصهای مرتبط با آن، یک اقدام جهانی و اولویت راهبردی دانشگاه است.»
این اولویت زمانی معنای بیشتری پیدا میکند که بدانیم حدود ۸۰ درصد مساحت کهگیلویه و بویراحمد در مناطق کوهستانی قرار دارد؛ جغرافیایی که دسترسی به خدمات درمانی را در برخی نقاط با چالشهایی جدی روبهرو میکند.
از پنج مادر تا سه مادر
روند آمار در سالهای اخیر نیز از کاهش مرگ مادران باردار حکایت دارد. در سال ۱۴۰۴، شمار فوت مادران باردار استان نسبت به سال پیش از آن از پنج مورد به سه مورد کاهش یافته است. در سال جاری نیز تاکنون موردی از مرگ مادر باردار در استان ثبت نشده است.
هرچند این ارقام کوچک به نظر میرسند، اما در حوزه سلامت مادران، هر مورد بیش از یک عدد در جدول آماری است. پشت هر مورد، یک خانواده، یک نوزاد و آیندهای قرار دارد که ممکن است با یک اتفاق پزشکی تغییر کند.
به گفته پناهی، قرار گرفتن استان در محدوده پایینتر از میانگین کشوری، با توجه به شرایط سختگذر و محدودیتهای راههای مواصلاتی، موفقیتی قابل توجه محسوب میشود.
با این حال، کاهش یک شاخص به معنای پایان مسیر نیست. خود مسئولان دانشگاه علوم پزشکی نیز بر ضرورت اصلاح مستمر فرآیندهای مراقبتی تأکید دارند؛ زیرا وضعیت سلامت مادران میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد و نیازمند پایش مداوم باشد.
مراقبت پیش از رسیدن بحران
در اتاقهای زایمان و مراکز درمانی، بسیاری از بحرانها زمانی قابل کنترلتر هستند که پیش از رسیدن به نقطه خطر شناسایی شوند. از همین رو، دانشگاه علوم پزشکی یاسوج مجموعهای از اقدامات آموزشی و نظارتی را برای کاهش مرگ مادران در دستور کار قرار داده است.
پناهی میگوید اصلاح فرآیندهای معیوب در مسیر مراقبت از مادران باردار و ارتقای کیفیت خدمات، بدون شناخت دقیق وضعیت موجود و پایش مستمر شاخصها امکانپذیر نیست.
بر این اساس، حساسسازی مدیران و ارائهدهندگان خدمات برای مراقبت بهموقع و باکیفیت، تشکیل بهموقع کمیتههای دانشگاهی بررسی مرگ مادر و برنامهریزی برای افزایش کمیت و کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی دنبال میشود.
بازآموزی مراقبتهای ادغامیافته خارج بیمارستانی، ارزیابی دورهای مهارتهای بالینی با استفاده از اعضای هیأت علمی زنان و زایمان و برگزاری منظم کمیتههای پیشگیری از مرگ مادر باردار نیز بخشی از این برنامههاست.
در کنار این اقدامات، آموزش اورژانسهای مامایی بر اساس راهنماهای کشوری با تمرکز بر سناریوهایی مانند خونریزی پس از زایمان، پرهاکلامپسی، سپسیس و انواع شوک، برای کارکنان مامایی، دستیاران و پزشکان دنبال میشود.
این آموزشها در واقع برای لحظههایی طراحی شدهاند که زمان، اهمیت حیاتی پیدا میکند؛ لحظهای که تشخیص درست و اقدام سریع میتواند سرنوشت یک مادر و نوزادش را تغییر دهد.
نوزادان؛ عدد دیگری در کنار مادران
روایت سلامت مادران در کهگیلویه و بویراحمد تنها به دوران بارداری ختم نمیشود. شاخص مرگ نوزادان نیز تصویری از وضعیت خدمات سلامت استان ارائه میدهد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج اعلام کرده است که در حالی هدف ملی، دستیابی به نرخ کمتر از هفت مرگ نوزاد در هزار تولد زنده است، این شاخص در استان به ۶ در هزار تولد زنده رسیده و استان رتبه هفتم کشور را کسب کرده است.
این وضعیت در شرایطی ثبت شده که به گفته پناهی، محدودیتهای اعتباری و عواملی اجتماعی مانند مشکلات تغذیهای و وزن کم هنگام تولد همچنان از چالشهای حوزه سلامت محسوب میشوند.
او این نتیجه را حاصل پیگیری مستمر، مدیریت منابع و تلاش کارکنان حوزه بهداشت و درمان میداند.
چالشها و نگرانیهای جمعیتی
این عددها در زمانی اهمیت بیشتری دارند که بدانیم در کنار پیشرفتهای ذکرشده در حوزه سلامت مادران و نوزادان، استان کهگیلویه و بویراحمد با چالشهای جدی جمعیتی نیز مواجه است. نرخ باروری در این استان از ۲.۵ در سال ۱۳۹۶ به حدود ۱.۳۷ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است .
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با ابراز نگرانی از روند کاهش جمعیت در استان گفت: نرخ باروری در کهگیلویه و بویراحمد از ۲.۵ در سال ۱۳۹۶ به حدود ۱.۳۷ در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
مسلم شریفی افزود: اگر نرخ باروری به زیر ۱.۳ برسد، عملاً پنجره جمعیتی بسته میشود و جامعه با بحران سالمندی و مشکلات اقتصادی گسترده مواجه خواهد شد.
وی تاکید کرد: مشکلات اقتصادی، تغییر سبک زندگی و کاهش تمایل به ازدواج و فرزندآوری از عوامل مهم افت جمعیت هستند.
شریفی اظهار داشت: نرخ باروری در کهگیلویه و بویراحمد ۱.۷ درصد گزارش شده است، در حالی که میانگین کشوری نرخ باروری ۶ درصد است. سیده رقیه پناهی تصریح کرد: اختلاف موالید در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ در استان نسبت به میانگین کشوری منفی ۵.۵ درصد است و جبران این اختلاف منفی نیازمند همکاری همه دستگاههای اجرایی متولی است.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز با اشاره به روند تغییرات جمعیتی در ایران گفت: اگر در یکی دو دهه آینده تدبیر درستی اندیشیده نشود، کشور ما با خطر تبدیل شدن به یکی از پیرترین کشورهای جهان مواجه خواهد شد.
یدالله رحمانی با ابراز نگرانی از وضعیت تولدها خاطرنشان کرد: با وجود رشد ازدواج، نرخ ولادتها در استان ۵.۱ درصد کاهش و نرخ مرگومیر ۶.۲ درصد افزایش پیدا کرده است.
مسیر ادامه دارد
کهگیلویه و بویراحمد استانی حدود ۷۶۳ هزار نفری است که یک درصد جمعیت و مساحت کشور را در خود جای داده و بخش بزرگی از آن را مناطق کوهستانی تشکیل میدهد. بنابراین، حفظ شاخصهای سلامت در چنین جغرافیایی تنها به عملکرد بیمارستانها محدود نمیشود؛ مسیر دسترسی، مراقبتهای اولیه، آموزش مادران، مهارت کارکنان و سرعت واکنش در شرایط اضطراری نیز در این زنجیره نقش دارند.
کاهش شاخص مرگ مادران باردار از ۳۳.۵ مورد در میانگین کشوری به ۲۹.۷ مورد در استان، و کاهش موارد فوت از پنج به سه مورد در سال ۱۴۰۴، بخشی از این مسیر را نشان میدهد. اما معنای واقعی این اعداد زمانی روشنتر میشود که به زندگیهایی فکر کنیم که در پس آنها قرار دارند.
برای یک مادر باردار در روستایی دورافتاده، برای خانوادهای که نگران سلامت فرزندشان هستند و برای پزشکی که باید در چند دقیقه درباره یک وضعیت اضطراری تصمیم بگیرد، این شاخصها فقط آمار نیستند؛ حاصل مجموعهای از مراقبتها و تصمیمهایی هستند که باید پیش از رسیدن بحران به نتیجه برسند.
و شاید مهمترین بخش این روایت همین باشد: کاهش مرگ مادران یک مقصد نهایی نیست؛ شاخصی است که نشان میدهد مسیر مراقبت تا چه اندازه درست پیموده شده و کدام بخشهای آن هنوز به توجه بیشتری نیاز دارد.