به گزارش خبرنگار دفاعی ایرنا، انهدام شناورهای بدونسرنشین، بهدست آوردن یک سامانه زیرسطحی بدونسرنشین پیشرفته و همچنین حملات موشکی به شناورهای رزمی و پایگاههای نظامی آمریکا، پیامی روشن برای دشمنان دارد؛ رویکرد نظامی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از دفاع و دفع حمله، به سمت بازدارندگی فعال و افزایش هزینه هرگونه اقدام نظامی علیه کشور حرکت کرده است. در واقع هدف صرفا دفع حمله و حفظ مواضع نیست، بلکه دشمن باید بداند هرگونه اقدام نظامی با واکنشی سریع، متقابل و پرهزینه روبهرو خواهد شد.
نمونه بارز این رویکرد را میتوان در پاسخ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به تجاوزات دشمن به نفتکشهای ایرانی و برخی مناطق جنوب کشور مشاهده کرد؛ جایی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در واکنشی قاطع، با استفاده از موشکهای بالستیک، شناورهای رزمی مجهز به سامانههای موشکی و «ایجیس»، پایگاههای نظامی، آشیانههای تعمیر و نگهداری، محلهای آمادهسازی و استقرار جنگندههای F-۳۵، F-۱۶ و F-۱۵ و شلترهای جنگندههای دشمن را هدف قرار داد.
انهدام شناور بدونسرنشین در ورودی تنگه هرمز
نمونه دیگری از این تغییر رویکرد، پنجشنبه ۱۹ شهریور و در ورودی تنگه راهبردی هرمز رقم خورد؛ جایی که نیروی دریایی سپاه پاسداران یک فروند شناور بدونسرنشین دشمن موسوم به «شمپاد» با شماره بدنه ۵۸۳۸ و از نوع «سیلدرون» را مورد اصابت قرار داد و ماموریت آن را ناکام گذاشت. (متن کامل خبر را اینجا بخوانید)
اهمیت انهدام این شناور بدونسرنشین از آن جهت است که استفاده از سامانههای بدونسرنشین، بخشی از رویکرد جدید در جنگهای مدرن محسوب میشود. رویکردی که در آن مأموریتهایی همچون شناسایی، مراقبت، جمعآوری اطلاعات و حتی در برخی موارد عملیات رزمی، بدون حضور مستقیم نیروی انسانی انجام میشود.
بهدست آوردن سامانه زیرسطحی بدونسرنشین
در رویدادی دیگر، نیروی دریایی سپاه شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور موفق شد یکی از سامانههای زیرسطحی هوشمند و بدونسرنشین ارتش آمریکا را در ورودی تنگه هرمز، طی عملیاتی مبتنی بر اشراف اطلاعاتی و عملیاتی، سالم به غنیمت بگیرد.
زیردریایی خودکار «Dive LD» محصول شرکت آمریکایی «Anduril Industries» است که نخستین نمونه آن در سال ۲۰۲۵ به یگان سامانههای زیرسطحی بدونسرنشین نیروی دریایی آمریکا تحویل داده شد. این سامانه حدود ۵.۸ متر طول و نزدیک به سه تن وزن دارد و برای انجام مستقل مأموریتهای طولانی در آبهای عمیق طراحی شده است.
بر اساس مشخصات اعلامشده، Dive LD میتواند تا ۱۰ روز زیر آب فعالیت کند و توان رسیدن به عمق ۶ هزار متر را دارد. طراحی ماژولار و استفاده از بخشهای تولیدشده با فناوری چاپ سهبعدی نیز امکان نصب سریع انواع حسگرها و محمولههای مأموریتی را برای آن فراهم میکند.
شناسایی و مراقبت زیرسطحی، نقشهبرداری از بستر دریا، کشف مین، بررسی کابلها و خطوط لوله دریایی، پشتیبانی از جنگ ضدزیردریایی و انتقال اطلاعات از جمله مأموریتهای احتمالی این سامانه است. نقطه قوت اصلی Dive LD را میتوان در ترکیب خودمختاری، ماندگاری عملیاتی و قابلیت تغییر مأموریت آن دانست.
کشف و بهدست آوردن چنین سامانهای از دو منظر دارای اهمیت است؛ نخست اینکه نشاندهنده توان نیروهای مسلح ایران در شناسایی، رهگیری و مقابله با تجهیزات پیشرفته است و میتواند بهعنوان عاملی بازدارنده، محاسبات دشمن را تحت تأثیر قرار دهد. دوم آنکه دستیابی به این تجهیزات میتواند فرصت مناسبی برای شناخت فناوری، ساختار و روشهای عملیاتی سامانههای مورد استفاده دشمن فراهم کند و در مراحل بعد، توان مقابله با نمونههای مشابه را افزایش دهد.
مقابله با شناورهای بدونسرنشین و سامانههای زیرسطحی خودکار میتواند آزمونی برای سنجش توان اطلاعاتی، الکترونیکی و عملیاتی نیروهای مسلح باشد.
از سوی دیگر، کشف چنین سامانههایی اهمیت جنگ الکترونیک و برتری اطلاعاتی را بیش از پیش آشکار میکند. در شرایط کنونی، صرف در اختیار داشتن موشک و تجهیزات رزمی برای دفاع یا تهاجم کافی نیست، بلکه در کنار آن باید توان کشف هدف، شناسایی دقیق، اخلال در سامانههای ارتباطی و ناوبری، فریب سامانههای دشمن و انتقال سریع اطلاعات نیز وجود داشته باشد.
در واقع، اشراف اطلاعاتی و توانمندی در جنگ الکترونیک، بخش مهمی از قدرت دفاعی و رزمی کشورها به شمار میرود. از این منظر، مقابله با شناورهای بدونسرنشین و سامانههای زیرسطحی خودکار میتواند آزمونی برای سنجش توان اطلاعاتی، الکترونیکی و عملیاتی نیروهای مسلح باشد.
جنگهای آینده؛ میدان رقابت فناوری
پیشرفت علم و فناوری در حوزههای نظامی، ماهیت جنگها را نیز تغییر داده است. جنگهای امروز دیگر صرفاً بر پایه الگوهای سنتی شکل نمیگیرند و فناوری به یکی از مهمترین عناصر تعیینکننده در میدان نبرد تبدیل شده است.
امروزه کشورها میتوانند بدون اعزام گسترده نیرو به خاک یکدیگر و با استفاده از موشکهای دوربرد، پهپادها، سامانههای خودکار و تجهیزات دقیق، اهدافی را در فاصلههای بسیار دور مورد حمله قرار دهند. به همین دلیل بسیاری از کشورها سرمایهگذاری گستردهای را برای توسعه یا خرید تسلیحات و سامانههای نسل جدید آغاز کردهاند. به بیان دیگر، میدان نبرد امروز بیش از گذشته به عرصه رقابت فناوریها تبدیل شده است و توانایی شناسایی و مقابله با این تجهیزات، بخشی از قدرت نظامی کشورها را تشکیل میدهد.
جمهوری اسلامی ایران نیز بهعنوان یکی از کشورهای تأثیرگذار منطقه، برای حفظ و ارتقای توان دفاعی خود نیازمند توسعه مستمر فناوریهای نوین نظامی و افزایش اشراف بر سامانههای پیشرفته است. در این میان، سرمایهگذاری بیشتر در حوزه سامانههای خودکار، هوش مصنوعی، جنگ الکترونیک، شناسایی و مراقبت میتواند توان مقابله با تجهیزات مدرن دشمن را افزایش دهد.
در حوزه پدافند هوایی نیز استفاده از نسلهای جدید سامانههای دفاعی و توسعه تجهیزات اپتیکی و الکترواپتیکی با دقت بالاتر در درگیری با اهداف هوایی و دریایی اهمیت ویژهای دارد. تجربه جنگهای اخیر نیز نشان داد که برخورداری از چنین توانمندیهایی میتواند در تغییر محاسبات دشمن مؤثر باشد.
پاسخ سریع؛ مؤلفهای از بازدارندگی فعال
حملات و پاسخهای سریع و قاطع به دشمنان علاوه بر اهمیت میزان خسارت واردشده به اهداف، دارای پیامی راهبردی دیگری نیز است که هرگونه حمله به جمهوری اسلامی ایران با پاسخ متقابل مواجه خواهد شد. در واقع، دشمن باید پیش از آغاز هر عملیات، هزینه و پیامدهای اقدام خود را محاسبه کند. نمایش توان پاسخ سریع و ایجاد تردید در محاسبات طرف مقابل، یکی از عناصر اصلی بازدارندگی فعال محسوب میشود.
تنگه هرمز در این میان جایگاهی ویژه برای ایران، کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی دارد. این تنگه به دلیل موقعیت جغرافیایی، اهمیت تجارت دریایی و نقش آن در انتقال انرژی، یکی از حساسترین نقاط راهبردی جهان محسوب میشود.
در جریان درگیریهای اخیر و با توجه به حضور ناوهای هواپیمابر و شناورهای رزمی آمریکا در منطقه، استفاده گسترده از تجهیزات بدونسرنشین نیز مورد توجه قرار گرفت چرا که دشمنان از طریق ناوهای هواپیمابر و رزمی خود نتوانستند که به منطقه تنگه هرمز نزدیک شوند چرا که با پاسخ قاطع نیروی دریایی ارتش و سپاه روبرو می شدند و میشوند. کما اینکه ۲۳ شهریورماه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیهای اعلام کرد: لحظاتی قبل یک فروند پهپاد پیشرفته MQ۱ توسط سامانه نوین پدافند پیشرفته هوافضای سپاه و تحت کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور بر فراز آسمان تنگه هرمز رهگیری و منهدم شد. (متن کامل خبر را اینجا بخوانید) از طرف دیگر توانایی نیروهای مسلح ایران در شناسایی، رهگیری، انهدام یا بهدست آوردن این تجهیزات میتواند امکان کنترل و تأمین امنیت محیط پیرامونی را با هزینه و تلفات انسانی کمتر فراهم کند.
از سوی دیگر، استفاده گسترده از تجهیزات بدونسرنشین از سوی قدرتهای نظامی، نشانه دیگری از حرکت جنگهای آینده به سمت سامانههای خودکار و نیمهخودکار است؛ روندی که ضرورت سرمایهگذاری در این حوزه را برای کشورمان افزایش داده است.
جمعبندی
پس از جنگ ۴۰ روزه و با توجه به تقابلهای نظامی میان ایران و آمریکا و همچنین پاسخهای سریع جمهوری اسلامی ایران به اقدامات آنها، میتوان از تغییر تدریجی ماهیت بازدارندگی نظامی ایران سخن گفت.
بازدارندگی فعال در شرایط کنونی تنها بر توان دفاع سرزمینی، قدرت موشکی و توان دریایی استوار نیست، بلکه توان جنگ الکترونیک، اشراف اطلاعاتی، سامانههای بدونسرنشین، دقت تسلیحات و سرعت تصمیمگیری را نیز شامل میشود.
انهدام یا بهدست آوردن تجهیزات مدرن بدونسرنشین، چه دریایی و چه هوایی، نشان میدهد رقابت نظامی آینده فقط در میدان نبرد سنتی تعیین نمیشود بلکه برتری اطلاعاتی، توان سایبری و الکترونیکی، سامانههای خودکار، دقت تجهیزات و سرعت تصمیمگیری از عناصر تعیینکننده در نتیجه درگیریها خواهند بود.
بازدارندگی فعال در شرایط کنونی تنها بر توان دفاع سرزمینی، قدرت موشکی و توان دریایی استوار نیست، بلکه توان جنگ الکترونیک، اشراف اطلاعاتی، سامانههای بدونسرنشین، دقت تسلیحات و سرعت تصمیمگیری را نیز شامل میشود. همچنین پیشرفت در حوزههای موشکی، پهپادی، سامانههای بومی پدافندی و آمادگی برای پاسخ سریع و متقابل میتواند این پیام را به دشمنان منتقل کند که هرگونه اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران، هزینههای قابل توجهی در پی خواهد داشت و بنا به فرمایش آقای شهید ایران «دوران بزنودررو» تمام شده است.
در نهایت، اگرچه انهدام شناورهای دشمن، چه با سرنشین و چه بدونسرنشین، بهدست آوردن سامانههای زیرسطحی و اجرای حملات سریع موشکی و پهپادی میتواند در تغییر محاسبات راهبردی دشمن و تقویت بازدارندگی فعال مؤثر باشد، اما موفقیت پایدار در این مسیر نیازمند اشراف اطلاعاتی، استفاده از تجهیزات بهروز، توان دفاعی پایدار، مدیریت هوشمندانه و سرعت و دقت در تصمیمگیری است؛ مؤلفههایی که تاکنون اعمال شده و در مجموع میتوانند دشمن را در میدان زمین گیر کند. میدانی که واقعیت نظامی آن را «جمهوری اسلامی ایران» ترسیم میکند و کوچکترین تعرض به خاک آن با پاسخی واحد، سریع و هوشمندانه و قوی از سوی رزمندگان ارتش و سپاه مواجه خواهد شد.