به گزارش خبرگزاری ایمنا، همیشه برای روایت یک اتفاق بزرگ به ساعتها فیلم و دهها شخصیت نیاز نیست؛ یک قاب، یک ایده و صد ثانیه کافی است تا بخشی از یک واقعیت ثبت شود. جشنواره فیلم ۱۰۰ ثانیهای دقیقاً بر همین ظرفیت ایستاده است؛ مدیومی که فیلمساز در آن فرصت چندانی برای توضیح ندارد و باید در کوتاهترین زمان، قصه، نگاه و حرف خود را به مخاطب منتقل کند.
پانزدهمین دوره جشنواره فیلم ۱۰۰ ثانیهای در شرایطی برگزار میشود که جنگهای اخیر بخشی از فضای اجتماعی و فرهنگی کشور را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، جشنواره نیز تلاش کرده است موضوعات روز را به بخشی از جریان تولید و نمایش آثار تبدیل کند؛ رویکردی که به گفته متین عمیدی، فیلمساز و تهیهکننده، میتواند فیلمسازان را به سمت روایت اتفاقاتی سوق دهد که جامعه در همان مقطع با آنها درگیر است.
عمیدی معتقد است یکی از نکات مهم جشنواره سالجاری، همین توجه به موضوعات روز و ایجاد انگیزه برای فیلمسازان است؛ اتفاقی که از یک سو آنها را برای تولید آثار مرتبط با جنگ و مقاومت ترغیب میکند و از سوی دیگر با شکلدادن به جریان رسانهای جشنواره، میتواند روایت فرهنگی این اتفاقات را گستردهتر کند.
وی درباره این رویکرد به خبرنگار ایمنا میگوید: جشنواره فیلم ۱۰۰ همواره تلاش کرده است در موضوعات روز نقطهزن باشد؛ یعنی در زمانی که یک مسئله به دغدغه جامعه و نیاز رسانهای و سینمایی کشور تبدیل میشود، فضایی فراهم کند تا فیلمسازان بتوانند به سراغ همان موضوع بروند و از زاویهای تازه آن را روایت کنند.
وقتی فیلمساز نمیخواهد روایت تکراری ارائه دهد
یکی از نمونههای این نگاه را میتوان در فیلم «غائب» دید؛ اثری به کارگردانی مریم جعفری که عمیدی تهیهکنندگی آن را بر عهده دارد و به طور مستقیم به ماجرای مدرسه میناب میپردازد و در بخش بینالملل جشنواره حضور دارد.
عمیدی میگوید: از نخستین روزهای جنگ، این دغدغه را داشته است که به عنوان یک فیلمساز چگونه میتواند در روایت این اتفاقات سهمی داشته باشد، اما برای او تنها تکرار آنچه پیشتر گفته یا وایرال شده، جذاب نبوده است.
از نگاه وی ، فیلمساز زمانی که با یک اتفاق بزرگ روبهرو میشود، به دنبال آن است که دریچهای تازه برای روایت پیدا کند؛ به همین دلیل در ماجرای مدرسه میناب نیز تلاش کرده است به جای بازگویی روایتهای تکرارشده، سراغ نگاه متفاوتی برود.
فیلمنامه «غائب» توسط کارگردان به باشگاه فیلم مهر حوزه هنری ارائه شده و پس از بررسی و تأیید شورا، تهیهکنندگی آن به عمیدی سپرده شده است.
وی در این ارتباط میگوید: هنگام خواندن فیلمنامه متوجه شده این اثر همان نگاهی را دنبال میکند که خودش به دنبال آن بوده است؛ بنابراین تهیهکنندگی فیلم را پذیرفته است.
تولید این فیلم البته بدون چالش نبوده است. روایت اتفاقی که در میناب رخ داده، در حالی در اصفهان تولید شده که گروه باید فضای داستان و موقعیت جغرافیایی متفاوتی را بازسازی میکرد. با این حال به گفته عمیدی، این چالشها پشت سر گذاشته شد و فیلم اکنون در بخش مسابقه بینالملل جشنواره حضور دارد.
کودکی که جنگ، دنیای او را عوض میکند
فیلم دوم عمیدی در جشنواره، «قلک» است؛ اثری که آن هم با موضوع جنگ رمضان ساخته شده، اما این بار دوربین به سراغ یکی از آسیبپذیرترین گروههای درگیر جنگ رفته است.
عمیدی درباره این فیلم نیز میگوید: دغدغه اصلی او و گروه سازنده، آثار جنگ بر کودکان بوده است؛ کودکانی که پیش از جنگ درگیر دنیای کودکانه خود هستند، اما با وقوع جنگ ناگهان وارد جهانی میشوند که متعلق به بزرگسالان است.
جنگ برای کودک تنها صدای انفجار یا ویرانی یک خانه نیست؛ میتواند آثار جسمی، روحی و روانی خود را باقی بگذارد. همین نگاه، مبنای شکلگیری «قلک» شده است؛ فیلمی که تلاش میکند بخشی از این تأثیر را در قالب محدود ۱۰۰ ثانیه به تصویر بکشد.
این فیلم نیز پس از ارائه فیلمنامه به باشگاه فیلم مهر حوزه هنری و تأیید شورا به تهیهکنندگی عمیدی ساخته شد. یکی از چالشهای تولید، طراحی صحنه و بازسازی فضای یک خانه جنگزده بود؛ مسئلهای که در شرایط تولید اثر، دشواریهای خاص خود را داشت اما در نهایت فیلم به تولید رسید و در بخش خارج از مسابقه جشنواره حضور دارد.
«رفت»؛ ایدهای که از دل جنگ ۱۲ روزه شکل گرفت
اما حضور آثار مرتبط با جنگ در جشنواره به این دو فیلم محدود نمیشود. فیلم «رفت» به کارگردانی زهرا عابدی و تهیهکنندگی حامد گلناری نیز با موضوع جنگ ۱۲ روزه در جشنواره حضور دارد؛ طرح اولیه این فیلم از متین عمیدی بوده است.
عمیدی درباره شکلگیری این ایده اینگونه توضیح میدهد : در روزهای ابتدایی جنگ ۱۲ روزه، جلسات ایدهپردازی در باشگاه فیلم مهر شکل گرفت تا فیلمسازان بتوانند در رویارویی با این اتفاق، مسیر و موقعیت خود را پیدا کنند.
برای او نیز همچون دو اثر دیگر، مسئله اصلی پیدا کردن نگاهی متفاوت بود؛ اینکه فیلمساز تنها آنچه را همه میبینند تکرار نکند، بلکه بتواند از دل یک اتفاق بزرگ، روایت یا تصویری تازه استخراج کند.
جشنوارهای که فقط برای تازهکارها نیست
عمیدی در بخش دیگری از صحبتهایش تأکید میکند: نباید جشنواره فیلم ۱۰۰ را تنها جشنوارهای برای فیلمسازان تازهکار دانست، هرچند یکی از اهداف این جشنواره فراهمکردن بستری برای فیلمسازانی است که میخواهند نخستین قدمهای خود را در سینمای حرفهای بردارند، اما فیلم ۱۰۰ ثانیهای خود یک مدیوم حرفهای است.
فیلمساز در این زمان کوتاه باید داستان را روایت کند، میزانسن و دکوپاژ داشته باشد، از نظر تکنیکی حرفی برای گفتن داشته باشد و در عین حال، فیلمنامه را به شکلی منسجم به پایان برساند. به همین دلیل، محدودیت زمانی به معنای سادهتر بودن فیلمسازی نیست.
اتفاقاً در یک فیلم ۱۰۰ ثانیهای، کوچکترین ضعف در روایت یا اجرا میتواند فرصت فیلمساز برای انتقال مفهوم را از بین ببرد.
از سوی دیگر، همین کوتاهبودن زمان و امکان تولید با بودجه کمتر، فرصت مناسبی برای استعدادهای تازه است تا نخستین تجربه خود را به نمایش بگذارند. اگر فیلمی پذیرفته و اکران شود و مورد توجه داوران یا مخاطبان قرار گیرد، مسیر فیلمساز برای معرفی خود به مراکز و مجموعههای سینمایی نیز میتواند هموارتر شود.
از اصفهان تا عراق و کشورهای دیگر؛ کارگاههایی برای رسیدن از ایده به فیلم
یکی دیگر از اتفاقات مهم دوره پانزدهم از نگاه عمیدی، برگزاری کارگاههای «صدراهی» است؛ کارگاههایی که در شهرهایی همچون اصفهان، قزوین، رشت و مشهد برگزار شده و دامنه آن حتی به کشورهای دیگر نیز رسیده است.
به گفته وی، این کارگاهها با حضور استادان فیلمسازی برگزار شد تا شرکتکنندگان از مرحله ایدهپردازی عبور کنند، به طرح برسند و در نهایت بتوانند فیلم خود را برای جشنواره آماده کنند.
این کارگاهها حتی در کشورهایی همچون عراق و برخی کشورهای اروپایی و آسیایی نیز برگزار شدهاند؛ اقدامی که به اعتقاد عمیدی، بازخورد مثبتی داشته و ظرفیت بینالمللی جشنواره را تقویت کرده است.
دو بخش ویژه برای جنگ و مقاومت
یکی از مهمترین تفاوتهای دوره سالجاری از نگاه این فیلمساز، اختصاص بخشهای مشخص به موضوعات جنگ و مقاومت است.
عمیدی به با اشاره به دو بخش بینالملل با محوریت مدرسه میناب و بخش «برای وطن» با موضوع جنگ و مقاومت، میگوید: جداشدن این موضوعات از بخشهای عمومی جشنواره اهمیت دارد؛ زیرا آثار مرتبط با جنگ و مقاومت در این صورت، هم فرصت بیشتری برای دیدهشدن پیدا میکنند و هم از نظر جوایز و برنامه اکران، در یک فضای مشخص و متمرکز قرار میگیرند.
وی تأکید دارد : این تفکیک، علاوه بر جنبه مادی و رقابتی، یک ارزش معنوی نیز دارد؛ زیرا نشان میدهد جشنواره برای موضوعاتی که در مقطع خاصی از زمان به مسئله جامعه تبدیل شدهاند، ظرفیت مستقلی ایجاد کرده است.
به گزارش ایمنا، جشنواره فیلم ۱۰۰ ثانیهای در نهایت، آزمونی برای فشردهکردن سینماست؛ جایی که فیلمساز نمیتواند زمان زیادی برای مقدمهچینی داشته باشد و باید خیلی زود وارد قصه شود. در چنین مدیومی، هر قاب، هر میزانسن و هر جمله اهمیت پیدا میکند، اما آنچه دوره پانزدهم را برای عمیدی برجسته کرده، تنها محدودیت زمانی نیست؛ بلکه تلاش برای پیوند دادن این ظرفیت با اتفاقات روز، جنگ، مقاومت و دغدغههای جامعه است؛ از مدرسه میناب تا کودک جنگزده و از ایدهای که در روزهای جنگ ۱۲ روزه شکل گرفت تا کارگاههایی که فیلمسازان را از ایده به تولید رساندند، این دوره از جشنواره تلاش کرده است نشان دهد گاهی برای ثبت یک اتفاق بزرگ، لازم نیست فیلمی بلند ساخته شود؛ گاهی صد ثانیه میتواند آغاز یک روایت ماندگار باشد.