مجتبی طحان در گفتوگو با ایسنا با تشریح ماهیت این پدیده اظهار کرد: «النینو» یکی از پدیدههای خاص و شگفتانگیز کره زمین است؛ یک تغییر یا آشفتگی سیستم جو و اقیانوس در حوزه استوایی اقیانوس آرام که بیشتر در سواحل غربی آمریکای جنوبی و نزدیک به خط استوا اتفاق میافتد.
وی افزود: هشدارهای اخیر سازمان ملل نشان میدهد احتمال وقوع یک النینوی بسیار قوی ۸۱ درصد برآورد شده و دمای سطح آب دریاها به گرمترین سطح خود از سال ۱۹۸۲ تاکنون رسیده است. پیشبینیها حاکی از آن است که این رویداد ممکن است به قویترین النینو از سال ۱۹۵۰ تبدیل شود.
طحان در ادامه گفت: پیشبینیهای هواشناسی نشان میدهد این رویداد تا مارس ۲۰۲۷ ادامه خواهد یافت و اوج شدت آن، در بازه نوامبر ۲۰۲۶ تا ژانویه ۲۰۲۷ خواهد بود.
پیامدهای جهانی و منطقهای النینو
وی با اشاره به اثرهای این پدیده تصریح کرد: مرگ صدها هزار مرغ دریایی به دلیل کمشدن ماهیهای کولی در آلاسکا، حریق جنگلها در اندونزی و استرالیا، کاهش صید آبزیان و طغیان رودخانهها به خصوص در پرو و اکوادور از پیامدهای النینو است. تأثیر النینو در کالیفرنیای جنوبی و مکزیکو به شکل افزایش طوفانها و بارندگیهای شدید ردیابی شده، در حالی که شمال استرالیا آب و هوایی خشک و کمباران را تجربه میکند. در عرضهای پایین جغرافیایی، عمده آنچه تغییر اقلیم انگاشته میشود، در واقع همان تأثیر پدیده النینو است.
طحان ادامه داد: مستندات نشان میدهد در ۵۰ سال گذشته بسامد وقوع خشکسالی در جهان کاملا با وقوع النینو منطبق است و بخش قابل توجهی از خشکسالیهای اخیر خاورمیانه را میتوان به النینو نسبت داد.
تأثیر النینو بر ایران
وی با تاکید بر تاثیر النینو بر ایران افزود: مطالعات نشان داده است که اثر النینو در ایران نیز محسوس است. النینو با بارندگی پاییزه و زمستانه در ایران همبستگی مثبتی دارد و میتواند به افزایش بارشهای فرین در فصل سرد منجر شود؛ هرچند این تأثیر در مناطق مختلف کشور یکسان نیست.
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان عنوان کرد: در فصل تابستان نیز بارندگی در نیمه جنوبی سیستان و بلوچستان، شرق هرمزگان و جنوب کرمان کمتر از نرمال پیشبینی میشود.
وی بیان کرد: النینو را نباید یک اتفاق ساده دانست، بلکه زنجیرهای از اتفاقات مرتبط به هم است که از اقیانوس آرام شروع و عمده اثر مستقیم آن در اطراف خط استوا و کشورهای منطقه استوا مشاهده میشود اما اثرهای غیرمستقیم آن بر تمام دنیا از جمله ایران نیز محسوس است.
تهدید یا فرصت؟ لزوم نگاه علمی
طحان گفت: بروز پدیده النینو باید توسط کارشناسان مربوط مورد توجه و بررسی قرار بگیرد و با یک رویکرد علمی، جوانب آن سنجیده و به عنوان یک هشدار به مردم اطلاعرسانی شود. این پدیده خاص میتواند برای جوامع بشری به عنوان یک تهدید و البته یک فرصت قلمداد شود و به دستیابی انسان به آمادگی حداکثری کمک بسیاری کند.
مدیریت بحران و مدیریت خطرپذیری
وی با اشاره به مفاهیم مدیریت بحران ادامه داد: مدیریت بحران مجموعهای از مفاهیم نظری و تدابیر عملی در ابعاد سیاستگذاری، برنامهریزی، سازماندهی، هماهنگی و کنترل برای مقابله با بلایا در مراحل قبل، هنگام و بعد از وقوع حوادث است که مهمترین هدف آن، کسب اطمینان از آن است که بحرانها کمترین آثار و پیامدهای زیانبار جانی، مالی و زیستمحیطی را به بار آورند.
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان اضافه کرد: یکی از مفاهیم فوقالعاده مهم در مراحل ابتدایی مدیریت بحران، مدیریت خطرپذیری است که خود از دو جزء تحلیل مخاطرات و تحلیل آسیبپذیری تشکیل شده است. النینو به تنهایی یک پدیده آب و هوایی است، در حالی که میتواند با ایجاد تغییرات شدید اقلیمی در مناطق مختلف جهان، یک عامل خطرآفرین محسوب شود.
پیشگیری؛ ارزانترین و مطمئنترین راه
طحان گفت: پیشگیری یکی از مهمترین اقدامات در چرخه مدیریت بحران و یک هدف بزرگ حاصل همکاری مردم و مسئولان است که میتواند کاهش حداکثری آثار بلایا را در پیش داشته باشد.
وی عنوان کرد: اقدامات پیشگیرانه به دو دسته ایستا و پویا تقسیم میشوند. اقدامات ایستا شامل تدوین، اجرا، توسعه و بکارگیری مقررات و قوانین در ساخت و ساز بناها، کاربری صحیح اراضی، منطقهبندی و استفاده از تکنیکهای برنامهریزی شهری است. اقدامات پویا نیز شامل آموزش همگانی، تدوین برنامههایی برای بهبود کیفیت منازل مسکونی، انتقال صنایع از نقاط آسیبپذیر و استقرار آنها در مکانهای امنو تنوع بخشیدن به فعالیتهای اقتصادی برای ایجاد پتانسیل جایگزین است.
طحان در ادامه تصریح کرد: کشورهای توسعهیافته در انجام برنامهریزی کاهش اثرهای بلایا پیشتاز بودهاند اما کشورهای در حال توسعه، بدون انجام تحلیل وضعیت موجود، سعی در به کارگیری روشهای کشورهای توسعهیافته داشتهاند و از این رو اقدامات ایستا در این کشورها عملاً تأثیر کمی بر کاهش اثر مخرب بلایا داشته است.
مرحله آمادگی؛ قلب مدیریت بحران
وی ادامه داد: مرحله آمادگی یکی از مراحل مهم چرخه مدیریت بحران است. این مرحله شامل برنامهریزی، سازماندهی، آموزش، تجهیزات و امکانات، تمرین و مانور، ارزیابی و بازنگری است. در این مرحله اقدامات لازم برای مواجهه با بلایای قریبالوقوع در یک جامعه انجام میشود و مهمترین اقدام در این مرحله برنامهریزی است که نحوه پاسخگویی به بلایا را مشخص میکند.
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان اضافه کرد: سازمان برنامه جهانی غذا اعلام کرده است که برنامههای اقدام پیشگیرانه خود را در ۱۸ کشور راهاندازی کرده و تاکنون به بیش از ۱.۳ میلیون نفر در زمینه مواجهه با رویدادهای اقلیمی شدید کمکرسانی کرده است. شواهد تجربی نشان میدهد که هر یک دلار سرمایهگذاری در اقدامات پیشگیرانه میتواند بین ۳ تا ۷ دلار در هزینههای پاسخگویی اضطراری و جبران خسارات صرفهجویی ایجاد کند.
درسآموزی از کشورهای توسعهیافته و چالشهای پیش رو
وی بیان کرد: یکی از دلایل مهم تلفات و صدمات پایین در کشورهای توسعهیافته، توجه به مراحل پیشگیری و آمادگی در مواجهه با بحرانهاست که کشور ما در رسیدن به نقطه مطلوب، فاصله زیادی دارد. با وجود تلاشهای انجامشده در بخش نظری مدیریت بحران، در عرصه عمل برای دستیابی به اهداف استراتژیک نیازمند نگاه ویژه و مسئولانه آحاد مردم و مسئولان هستیم.
طحان گفت: بر اساس پژوهشهای علمی، انتظار میرود که تحت گرمایش جهانی، رویدادهای النینوی شدید تا دو برابر بیشتر شوند و این موضوع اهمیت اقدامات پیشگیرانه را دوچندان میکند.
هماهنگی و تمرین؛ رمز موفقیت در پاسخگویی
وی با تاکید بر نیاز به هماهنگی و تمرین ستادی دستگاههای مرتبط افزود: نیاز به هماهنگی و تمرین ستادی دستگاههای درگیر در مدیریت بحران به ویژه در مرحله پاسخ به عنوان یک اصل مهم و اساسی محسوب میشود که باید با سرعت و دقت بیشتر و با نظارت مدیران بحران استانها تا قبل از فرارسیدن فصل سرما در دستور کار قرار بگیرد.
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان ادامه داد: مانورهای توجیهی، دورمیزی، محدود، عملکردی و تمامعیار، تمرینهای ذهنی و عملیاتی، تدوین و بازخوانی مجدد وظایف اعضای کارگروه مدیریت بحران در مواجهه با تبعات پدیده النینو علاوه بر ایجاد آمادگی، تعامل و همدلی در کارگروههای تخصصی مدیریت بحران میتواند به عنوان یک سیاست مهم کاری سرلوحه انجام فعالیتها قرار گیرد.
ارزیابی و نظارت؛ پایش مستمر عملکرد
طحان اضافه کرد: ارزیابی و نظارت، گامی سرنوشتساز است؛ شناسایی نقاط ضعف و قوت دستگاههای درگیر در حوادث توسط بازرسان و ناظران درون و بروندستگاهی اگر به دور از حاشیه و سوگیری باشد، میتواند موجب ارتقای توان امدادی و پاسخگویی اضطراری دستگاهها و پرکردن خلأ موجود در ارائه خدمات به آسیبدیدگان احتمالی شود.
وی افزود: ارزیابی و بررسی حضور اعضای کارگروه بحران در حوادث گذشته، بهرهگیری از توان مشاوران مدیریت بحران و تلاش در جهت رفع نواقص نیز میتواند به سربلندی کشور در برابر پدیده النینو کمک کند.
آموزش همگانی؛ سرمایهگذاری بینهایت
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان گفت: آموزش همگانی یکی از مهمترین کارهاست و از مراحل آمادگی و پیشگیری آغاز و پایانی ندارد. مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خود، به عنوان یک اصل فناناپذیر شناخته شده و در طول تاریخ بارها برکات آن را مشاهده کردهایم.
وی بیان کرد: در این خصوص استفاده از ظرفیت رسانهها و پایگاههای اجتماعی و حتی شیوههای سنتی میتواند به مدد آموزش همگانی، موجب کاهش آثار منفی پدیده النینو شود. نقش سازنده و حیاتی سازمانهای مردمنهاد، مدارس و دانشگاهها در انتقال مفاهیم مرتبط نیز نباید فراموش شود.
تکلیف مردم در مواجهه با النینو
طحان با ارائه توصیههای عملی به خانوادهها گفت: با توجه به هشدار سازمان ملل درباره افزایش ۴۹ میلیون نفری ناامنی غذایی و پیشبینی اختلال در تولیدات کشاورزی در سطح جهانی، یک بسته غذایی ۷۲ ساعته شامل مواد غذایی غیرفاسدشدنی، آب آشامیدنی و داروهای ضروری در منزل تهیه کنید.
وی در ادامه افزود: پیش از شروع فصل بارشهای سیلآسا، از باز بودن مسیرهای آبروی پشت بام و حیاط اطمینان حاصل کنید و لایروبی کانالهای آبرو در محلهها را پیگیری کنید. با توجه به تغییر الگوی بارش ناشی از النینو، پیش از کاشت محصول، با مراکز جهاد کشاورزی مشورت کنید.
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان بیان کرد: تحقیقات نشان میدهد النینو در سطح جهانی بیشترین کاهش عملکرد را در محصول برنج ایجاد میکند، در حالی که عملکرد سویا ممکن است افزایش یابد. بر این اساس، انتخاب محصولات مقاوم به خشکی یا تغییر تقویم کاشت ضروری است.
وی تصریح کرد: همچنین با توجه به احتمال افزایش دما در برخی فصول و کاهش آن در مناطق دیگر، از تجهیزات گرمایشی و سرمایشی مناسب و ایمن استفاده کنید و پیش از موعد نسبت به سرویس و آمادهسازی آنها اقدام نمایید.
راهبردهای جامع آمادگی در برابر پیامدهای النینو
طحان با تشریح راهبردهای جامع آمادگی اظهار کرد: در بخش زیرساختها و لجستیک، ذخیرهسازی راهبردی اقلام زیستی و معیشتی در انبارهای متعدد و پراکنده، تأمین سوخت کافی برای ژنراتورها و ماشینآلات امدادی، پیشبینی وسایل گرمازا با سوختهای متفاوت، بازرسی و تعمیر زیرساختها توسط شرکتهای گاز، برق، مخابرات، آب و فاضلاب و تأمین منابع آب جایگزین شامل شناسایی و تجهیز منابع آب جدید، حفر چاههای اضطراری و نصب مخازن ذخیره آب در مراکز حیاتی ضروری است.
وی ادامه داد: تجربه کشورهای درگیر با النینو نشان میدهد پیشتوزیع بستههای غذایی و اقلام غیرغذایی در مناطق آسیبپذیر، یکی از مؤثرترین اقدامات است. در بخش نیروی انسانی و عملیات امدادی نیز ایجاد شناخت و آمادگی عملیاتی در نیروهای امدادی اورژانس، هلال احمر و راهداری، استفاده از سیستم مدیریت جغرافیای شهری برای برنامهریزی مبتنی بر دادههای مکانی، و ایجاد مسیرهای جایگزین برای امدادرسانی بدون اختلال ضروری است.
معاون آموزشی و پژوهشی جمعیت هلال احمر خوزستان اضافه کرد: در بخش هماهنگی و مشارکت نیز مشارکت بخش خصوصی در مراحل چهارگانه مدیریت بحران، هماهنگی بیندستگاهی از طریق تشکیل کارگروههای تخصصی با جلسات منظم، و استفاده از سرمایه اجتماعی از طریق شناسایی و توانمندسازی گروههای محلی و معتمدین محلی برای انتقال پیامهای آمادگی و تسهیل اقدامات پیشگیرانه در سطح محلات مورد تأکید است.
وی تاکید کرد: آمادگی، کلید اصلی است. النینو یک پدیده طبیعی است اما بحران ناشی از آن، حاصل نبود آمادگی ماست. پیشگیری بهصرفهترین سرمایهگذاری است؛ هر دلار هزینه در پیشگیری، حداقل ۳ تا ۷ دلار در پاسخگویی به بحران صرفهجویی میکند. همه مسئولیم و موفقیت در مدیریت این پدیده، تنها با همکاری و تشریک مساعی مردم، مسئولان و تمامی دستگاههای اجرایی ممکن خواهد شد. از امروز شروع کنیم و منتظر هشدار رسمی نباشیم.
طحان ادامه داد: اقدامات ساده امروز، فردای ایمنتری را برای ما و خانوادههایمان رقم میزند. اگر بپذیریم که گذشته چراغ راه آینده است، باید از تجربههای گرانبهای بحرانهای گذشته درسهای فراوانی فراگرفت و در عمل آنها را پیاده کرد.
انتهای پیام