علیرضا احمدی | روزنامه‌نگار 

این روزها موضوع کسری تولید بنزین درحالی به یکی از دغدغه‌های مردم و مسئولان تبدیل شده که تقلیل این موضوع به «کم‌کاری داخلی»، نادیده‌گرفتن بخش مهمی از واقعیت میدانی جنگی است که طی بیش از 6ماه‌ گذشته، زیرساخت‌های حوزه انرژی ایران را تحت‌تأثیر قرار داده‌است.‌صنعت انرژی ایران در این مدت تنها با مسئله تولید و مصرف مواجه نبود، بلکه پالایشگاه‌ها، مخازن سوخت، شبکه‌های انتقال، تأسیسات نفت و گاز و مسیرهای جابه‌جایی فرآورده‌ها نیز در معرض حمله و اختلال قرار داشته‌اند. حمله به پالایشگاه‌هایی مانند لاوان و حملات به مخازن و تأسیسات نفتی، به‌ویژه در تهران، پرده از راهبرد آمریکایی- صهیونیستی برمی‌دارد که درنهایت بی‌ثبات‌سازی داخلی را پیگیری می‌کند.‌در چنین شرایطی، افزایش فشار بر شبکه سوخت‌رسانی کشور را نمی‌توان جدا از آثار جنگ تحلیل کرد؛ موضوعی که این روزها به دغدغه‌ای فراگیر نه‌تنها در سطح منطقه، بلکه در نقاط مختلف جهان تبدیل شده ‌است. با این حال، آنچه در ایران اهمیت بیشتری دارد، رفتار «همدلانه» مردم در مواجهه با کم‌وکسری‌های موجود در این حوزه است.

دلیل تشدید ناترازی بنزین
با توجه به هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی در جریان جنگ تحمیلی 40روزه، تولید بنزین در ایران با چالش‌هایی مواجه شد.
‌ وضعیت: تشدید ناترازی بنزین در شرایط جنگی

‌‌ زنجیره عوامل‌ 
 آسیب‌دیدن زیرساخت آسیب‌ها
 کاهش ظرفیت‌های عملیاتی
  تحت فشار قرار گرفتن ذخایر و شبکه توزیع
  دشوارتر شدن حمل‌ونقل 
  کاهش یافتن امکان واردات یا جابه‌جایی فرآورده‌ها
  درنهایت؛ افزایش همزمان تقاضا در شرایط جنگی

زیرساخت‌هایی که آسیب دید
آسیب‌دیدن زیرساخت‌ها و زنجیره تولید بنزین در جریان جنگ 40روزه، ازجمله دلایل ناترازی در تولید و مصرف این فرآورده راهبردی است.
‌ فهرستی از حملات به زیرساخت‌های انرژی:
  مجتمع گازی پارس‌جنوبی در عسلویه
 پالایشگاه فازهای مختلف پارس‌جنوبی در عسلویه
  پالایشگاه و تأسیسات لاوان در جزیره لاوان
  تأسیسات نفتی اطراف تهران
  تأسیسات نفتی جزیره سیری
 تأسیسات نفت و پتروشیمی در نقاط مختلف کشور
‌ آسیب ویژه: مورد اصابت قرار گرفتن انبارهای نفت و تأسیسات انتقال در استان‌های تهران و البرز
‌ هدف: 
  ایجاد اختلال در توزیع سوخت این 2استان پرجمعیت
  توقف انتقال سوخت به نوار شمالی کشور
‌نتیجه: شکست دشمن در دستیابی به اهداف مدنظر و پایدارسازی تامین بنزین موردنیاز تهران
‌دلایل:
  اتخاذ تدابیر جایگزین
  همراهی مناسب مردم با مسئولان در مدیریت مصرف
  تغییر آرایش ناوگان لجستیکی

اختلال در زنجیره تولید
یکی از مهم‌ترین ابعاد جنگ انرژی در جریان جنگ تحمیلی سوم، حمله به تأسیسات گاز و نفت جنوب کشور بود. اگرچه تاسیسات پارس‌جنوبی «پالایشگاه بنزین» نیست، اما در زنجیره تامین انرژی کشور اهمیت راهبردی دارد.
‌ موضوع: اختلال در فعالیت تاسیسات نفتی و گازی کشور
‌ نتیجه: فشار بر حوزه‌های مرتبط، ازجمله در حوزه تولید بنزین
‌ زنجیره هدف: بخش‌های تولید، انتقال و توزیع

‌حوزه‌های متأثر:
  نیروگاه‌ها
 صنایع
  مجتمع‌های پتروشیمی
  پالایشگاه‌ها
  تولید فرآورده
  زنجیره حمل‌ونقل انرژی
‌ برآورد خسارت: براساس اعلام مقام‌های ارشد وزارت نفت، در جریان 2جنگ تحمیلی اخیر، چیزی در حدود یک‌میلیارد دلار خسارت به تأسیسات پالایشی، ذخیره‌سازی و انتقال وارد شد و بخشی از ظرفیت‌های ذخیره‌سازی و انتقال سوخت آسیب دید.
‌ نکته ویژه: با وجود آسیب‌های وارد شده، فرایند بازسازی و بازگردانی تأسیسات از نخستین روزهای پس از حملات آغاز شد و بخش عمده ظرفیت‌های آسیب‌دیده به مدار بازگشته ‌است.

چرا کسری تولید ایجاد می‌شود؟
‌ وضعیت: کاهش ظرفیت تولید در تاسیسات پالایشگاهی به‌دلیل شرایط جنگی و آسیب‌های وارد‌شده از سوی دشمن
 در شرایط عادی ممکن است بازار با استفاده از ذخایر، حمل‌ونقل بیشتر یا واردات این افت را جبران کند.

 شرایط وضعیت جنگی
  دشوارتر شدن تردد نفتکش‌ها 
  افزایش بیمه حمل‌ونقل
  ناامنی در مسیرهای دریایی
  دشوارتر شدن واردات فرآورده‌ها
  لزوم حفظ ذخیره احتیاطی بیشتر در انبارها 
 تحت فشار قرار گرفتن مسیرهای انتقال زمینی سوخت
 افزایش مصرف اضطراری 
‌ نتیجه: حتی یک کاهش نسبتا محدود در تولید بنزین، می‌تواند خود را به شکل صف در جایگاه نشان دهد.

القای تصویر فروپاشی اقتصادی
یکی از محوری‌ترین رویکردهای رسانه‌ای دشمن، القای تصویر فروپاشی اقتصادی به موج‌سواری روی بحث کسری تولید بنزین است.
‌واقعیت ماجرا: اقدام‌های مؤثر و چندلایه ایران برای جبران کمبودها و بازگشت تاسیسات به مدار تولید

‌اقدام‌های انجام شده
‌  پالایشگاه‌های‌آسیب‌دیده دوباره وارد مدار شد.
  تولید بنزین استمرار یافت.
  شبکه توزیع حفظ شد و پایدار ماند.
  حمل‌ونقل فرآورده‌ها ادامه یافت.
  با همکاری مردم، بخشی از مصرف کاهش یافت.
‌نتیجه راهبردی: شبکه انرژی ایران، به‌ویژه در زمینه تولید بنزین با اینکه ضربه خورده، اما از کار نیفتاده و به سرعت درحال روزآمدسازی و تامین نیازهای داخلی است.