فرارو-تنش بر سر تنگه هرمز وارد مرحلهای تازه شده است؛ از یک سو ایران نسبت به حضور نظامی کشورهای دیگر در خلیج فارس هشدار داده و آن را حمایت مستقیم از عاملان تجاوز دانسته و از سوی دیگر، تلاش آمریکا برای شکل دادن به ائتلافی بینالمللی با هدف باز نگه داشتن مسیر کشتیرانی، ابعاد جدیدی به بحران داده است. در این میان، احتمال حضور کره جنوبی و برخی کشورهای اروپایی در معادلات امنیتی خلیج فارس، نگرانیها درباره تبدیل شدن یک تقابل دوجانبه به بحرانی چندجانبه را افزایش داده است.
به گزارش فرارو، غلامرضا کریمی، تحلیلگر و استاد روابط بین الملل، در گفت وگو با «فرارو» معتقد است مناقشه ایران و آمریکا درباره تنگه هرمز وارد یک دور باطل شده و در کوتاه مدت چشم انداز روشنی برای خروج از این وضعیت وجود ندارد. او هشدار میدهد که افزایش حملات به کشتیها میتواند به تشدید بیشتر تنش منجر شود و در صورت حمله محدود آمریکا به خاک ایران، پاسخ تهران میتواند پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد.
هرمز در یک دور باطل گرفتار شده است
غلامرضا کریمی در خصوص تنشهای اخیر در تنگه هرمز گفت: «مناقشات ایران و آمریکا درباره تنگه هرمز عملا وارد یک دور باطل شده است. این دور باطل بن بست بزرگی ایجاد کرده است که راه خروج از آن به راحتی میسر نخواهد بود. در واقع فرصت تفاهم نامه اسلام آباد را میتوان یکی از ویژهترین فرصتها به نفع ایران ارزیابی کرد که متاسفانه آن طور که باید از آن استفاده نشد. شرایط امروز به شکلی است که گرچه موضع رسمی ایران بازگشت به تفاهم نامه اسلام آباد است، اما آمریکا از این تفاهم نامه عبور کرده است.»
وی افزود: «متاسفانه مخالفتهای داخل کشور ما با این تفاهم نامه در شرایطی بود که اتفاقا داخل آمریکا نیز عده زیادی ترامپ را محکوم میکردند که امتیازات اضافی به ایران داده است. آمریکاییها نیز از این وضعیت سوءاستفاده کرده و سیاستهای فشار همه جانبه و گسترده را در پیش گرفتهاند. آمریکاییها به دنبال ایجاد اجماع بین المللی علیه ایران هستند.»
کره جنوبی؛ نمادین یا مقدمه یک ائتلاف؟
این استاد سیاست خارجی و روابط بین الملل با اشاره به احتمال حضور کره جنوبی در جنگ گفت: «آمریکا از مدتها قبل تلاش کرده است کره جنوبی و کشورهای اروپایی را متقاعد کند علیه ایران موضع بگیرند، اما این اتفاق تا کنون رخ نداده است. با توجه به این که تنگه هرمز بسته مانده و این موضوع به ضرر اقتصاد جهانی است و کشورهای مختلف را نیز تحت تاثیر قرار میدهد، در مواضع کشورهای اروپایی و آسیایی تغییراتی مشاهده میشود.»
وی ادامه داد: «این تغییرات شامل همراهی موضع برای باز شدن تنگه هرمز است. این که پرونده ایران از شورای حکام به شورای امنیت رفته، نشان دهنده شکل گیری نوعی اجماع نظر علیه ایران است. ایران ظرفیتهایی مشخص دارد و آمریکا نیز ظرفیت هایی معین دارد.»
فشار آمریکا دیگر فقط تحریم نیست
کریمی با اشاره به ابعاد جدید فشارهای آمریکا علیه ایران گفت: «بحث فشار آمریکاییها دیگر به تحریم خلاصه نمیشود، بلکه شامل فشارهای بانکی، فشار از طریق همسایگان، محدود کردن مراودات بانکی، ارزهای دیجیتال و سایر موارد است. هدف اصلی از این فشارها ایجاد شرایطی است که ایران مجبور باشد مواضع خود را تغییر دهد.»
این تحلیلگر افزود: «به نظر میرسد در کوتاه مدت، اختلاف نظر به حدی بین طرفین زیاد است که طرح و برنامه مشخصی روی میز نیست که به توافق شانس جدی دهد. حتی میانجیها نیز ابزار و راهکاری ندارند که بتوانند طرفین را دعوت به میز مذاکره کنند. ایران نیز رسما دعوت کرده که به تفاهم نامه اسلام آباد برگردد، اما این اتفاق نیز رخ نداده است.»
ترامپ به دنبال پیروزی پیش از انتخابات است؟
کریمی در ادامه با اشاره به نقش تحولات منطقهای و انتخابات آمریکا گفت: «اسرائیل نیز در حال اعمال فشار بر لبنان است. به نفع اسرائیل است که شرایط منطقه درگیر تنش باشد و جنگ گسترش پیدا کند. این در حالی است که ترامپ نیاز به تعادل و برقراری یک جریان معتدل برای عبور از جنگ دارد. سرنوشت انتخابات برای حزب ترامپ بسیار مهم است.»
این استاد دانشگاه درباره وضعیت تنگه هرمز نیز گفت: «میزان حمله به کشتیها درون خلیج فارس در روزهای اخیر افزایش یافته و به نظر میرسد ترامپ میخواهد پیش از انتخابات یک عنوان پیروزی برای خود کسب کند. به همین دلیل نیز میزان حمله به کشتیها در دریای عمان و تنگه هرمز در روزهای گذشته افزایش یافته و احتمالا در روزهای آتی بیشتر هم باشد. اما اگر آمریکا تصمیم بگیرد حتی به صورت محدود حملاتی داخل خاک ایران انجام دهد، ایران واکنشهای تند و گستردهای نسبت به پایگاههای آمریکا در منطقه خواهد داشت. احتمالا در روزهای آتی شاهد افزایش تنش بین ایران و آمریکا خواهیم بود. عملا این احتمال وجود دارد که نوعی گروکشی و اجماع سازی آغاز شود که کشورهای اروپایی و برخی کشورهای آسیایی را علیه ایران تشویق کند.»
روسیه و چین از تشدید بحران چه میخواهند؟
کریمی درباره مواضع روسیه و چین نیز گفت: «افزایش تنش در تنگه هرمز به نفع روسیه هم خواهد بود، چرا که میتواند تمرکزی که درباره جنگ اوکراین وجود دارد به سمت خلیج فارس ببرد. ضمن این که افزایش قیمت نفت به نفع روسیه است. روسیه در اوج بحرانهای خود نمایندگان آمریکا را پذیرفته و به دنبال حل و فصل مشکلات خود با آمریکاست. هرچند حمایتهای لازم از ایران را نیز دارد، اما منافع ملی خود را ارجح میداند.»
این تحلیلگر درباره چین نیز گفت: «چین وضعیت خاصی دارد و با توجه به نوع رابطهای که با آمریکا دارد، نمیخواهد کل روابطش با آمریکا را به هم بزند، اما تشدید تنشها به نفع چین است، چرا که تضعیف هژمونی آمریکا در منطقه به نفع این کشور است. در کل، احتمال تشدید تنش ها بالا است.»