تیم‌های دانش‌آموزان ایرانی امسال نتایجی رقم زدند که برخی از آنها در تاریخ حضور کشورمان در این رقابت‌ها بی‌سابقه بوده است.

به نوعی امسال را می‌توان «سال نخستین‌ها» برای باشگاه دانش‌پژوهان جوان دانست؛ چراکه بسیاری از اتفاقاتی که طی سال‌های گذشته محقق نشده بود، امسال نیز رخ داد.

بااین‌حال، پشت این کارنامه و افتخار یک کار ناتمام هم وجود دارد؛ این‌که چگونه می‌توانیم مسیر رشد و اثرگذاری این استعداد‌ها را فراهم کنیم؟ سید رضا حسینی، رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، در نشست خبری روز گذشته در گفت‌و‌گو با جام‌جم از دغدغه‌های نخبگان و شرایط لازم برای رشد و ماندگاری آنان صحبت کرد.

 

۳ شرط برای ماندن

مدال‌های جهانی و علمی دانش‌آموزان، شاید روی سکوی مسابقه پایان یک رقابت باشد، اما برای کشور، تازه آغاز یک مسئولیت است. مسئولیتی که در نتیجه باید دغدغه نخبگان را کم کند. سیدرضا حسینی، رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان در پاسخ به سؤال خبرنگار جام‌جم مبنی بر این‌که دانش‌آموزان المپیادی چه گلایه و دغدغه‌هایی دارند، گفت: برخی از دغدغه‌های بچه‌ها ناظر بر خود باشگاه دانش‌پژوهان جوان است، برخی دیگر به زیست‌بوم نخبگانی کشور بازمی‌گردد و بخشی نیز به فضای کلی کشور و فراتر از این زیست‌بوم مربوط می‌شود. اما درباره فضای المپیاد‌های علمی، پیش از این به‌طورکلی با چالش‌هایی در زمینه ساماندهی المپیاد‌های علمی مواجه بودیم؛ چه از حیث نحوه برگزاری، چه زمان برگزاری و چه کیفیت برگزاری. تا حد خوبی این مسائل رفع شده یا در مسیر اصلاح قرار گرفته است.

وی افزود: در حوزه زیست‌بوم نخبگانی کشور نیز، بچه‌های المپیادی و نخبگان ما به‌طورکلی برای ماندگاری به سه مؤلفه نیاز دارند. یکی از این موارد، تکریم است؛ یعنی بتوانیم این افراد را به جایگاهی که شایسته و باارزش برای آنهاست برسانیم. 

 حسینی توضیح داد که موضوع دیگر احساس اثرگذاری است؛ یعنی نخبگان بدانند اگر بمانند، می‌توانند موثر باشند. برای مثال، وقتی ما رتبه یک المپیاد جهانی فیزیک را کسب می‌کنیم، انتظار داریم این رتبه برای کشورمان ماندگار باشد؛ بنابراین باید آزمایشگاهی در شأن چنین رتبه‌ای برای نخبگان فراهم کنیم. در واقع، ایجاد زمینه اثرگذاری برای المپیادی‌ها یک مساله مهم است.

به گفته او، مساله بعدی، رفع مشکلات معیشتی است. طبیعتا کسی که می‌آید و رتبه اول دنیا را کسب می‌کند، نباید دغدغه‌های اولیه زندگی را داشته باشد.

رئیس باشگاه دانش‌پژوهان همچنین خاطرنشان کرد: ما نمی‌خواهیم سطح انتظارات را برای این بچه‌ها بیش از حد بالا ببریم، اما موضوع این است حق بچه‌هاست که در خصوص برخی مشکلات نگران نباشند. نخبه درجه یک ما در دنیا نباید نگران حل مسائل زندگی خود باشد؛ این‌که آیا می‌تواند محل زندگی پیدا کند یا حقوق ماهانه‌اش کفاف زندگی او را می‌دهد یا خیر. اگر بتوانیم دغدغه‌های معیشتی آنها را برطرف کنیم، واقعا در زمینه نگهداشت نخبگان گام بزرگی برداشته‌ایم.

 

راهی برای عدالت

مسیر المپیاد‌های علمی در سال‌های اخیر سامان بیشتری گرفته، اما هنوز یک سؤال جدی باقی است: آیا همه استعداد‌ها فرصت برابر برای رسیدن به مدال دارند؟ سیدرضا حسینی، رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان در پاسخ به این پرسش خبرنگار جام‌جم نیز گفت: بخش مهم دیگری که در فضای المپیاد‌های علمی دنبال می‌کنیم، موضوع عدالت آموزشی است. البته به‌دلیل محدودیت‌هایی که باشگاه دارد، در برخی حوزه‌ها امکان ورود مستقیم نداریم؛ چراکه خودمان برگزارکننده المپیاد‌های علمی هستیم و طبیعتا نمی‌توانیم در حوزه آموزش مستقیم به دانش‌آموزان ورود کنیم. به همین دلیل، این موضوع به خود فارغ‌التحصیلان المپیادی سپرده شده است.

وی ادامه داد: بچه‌های المپیادی تاکنون کار‌های خوبی در این زمینه انجام داده‌اند؛ اقداماتی همچون تولید محتوا، ایجاد ارتباطات استانی و منطقه‌ای، توجیه مجموعه‌های مرتبط و کمک به مدارس. با این حال هرچه دغدغه آنها نسبت به این مسأله بیشتر شود، ما نیز کمک‌شان می‌کنیم تا خود این بچه‌ها در جهت تحقق عدالت آموزشی در حوزه المپیاد‌های علمی ورود کنند. البته هنوز مقداری با این موضوع فاصله داریم و در حال تلاش برای کاهش آن هستیم. 

 

نخبگان از همه دهک‌ها

تصویر رایج از نخبگان، گاهی آنها را فرزند خانواده‌ای مرفه و برخوردار نشان می‌دهد؛ تصویری که رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان آن را تأیید نمی‌کند. سیدرضا حسینی در پاسخ به پرسش خبرنگار جام‌جم در مورد این‌که آیا بیشتر نخبگان از خانواده‌های مرفه هستند، اظهار کرد: طبیعتا نخبه‌ها از خانواده‌های متمول نیستند. زمانی که دهک پذیرفته‌شدگان و شرکت‌کنندگان آزمون مرحله اول را بررسی می‌کردیم، دریافتیم که توزیع آنها با الگوی دانشگاه‌ها متناسب نیست. پذیرفته‌شدگان از همه دهک‌ها هستند. حتی در میان اعضای تیم، افرادی داشتیم که برای رفت‌وآمد به شهر خود و بازگشت، با مشکل مواجه بودند. بنابراین، این تنوع در میان المپیادی‌ها وجود دارد. البته اگر کسی هم از خانواده متمولی باشد، غالبا روحیه این افراد به‌گونه‌ای است که ترجیح می‌دهند کارهای‌شان را خودشان انجام دهند. چه بسا بیشتر المپیادی‌ها از همان سال اول دانشگاه وارد بازار کار می‌شوند. 

حسینی در بخشی از صحبت‌های خود درباره وضعیت مدارس محل تحصیل پذیرفته‌شدگان دوره تابستان گفت: ۷۶ درصد پذیرفته‌شدگان از مدارس سمپاد هستند، ۱۵ درصد پذیرفته‌شدگان مرحله دوم از مدارس غیردولتی، ۴ درصد از مدارس نمونه دولتی و حدود ۵ درصد نیز از مدارس دولتی و هیأت امنایی هستند که در دسته‌بندی وزارت آموزش‌وپرورش مدارس سمپاد در گروه مدارس دولتی قرار می‌گیرند. در شهرستان‌ها نیز بخش قابل توجهی از برگزیدگان ما از مدارس سمپاد هستند. این آمار تصویری از وضعیت دانش‌پژوهانی است که اکنون در دوره تابستانه حضور دارند و به‌زودی مدال خواهند گرفت. 

 

سال درخشش المپیادی‌ها

امسال برای دانش‌پژوهان ایرانی، سالی متفاوت در میدان رقابت‌های جهانی بود. با وجود این‌که هنوز تیم المپیاد نجوم اعزام نشده‌اند، اما دانش‌پژوهان ایرانی تاکنون موفق به کسب ۱۳ مدال طلا، ۱۶ نقره و ۱۷ برنز در مسابقات جهانی و بین‌المللی شده‌اند. حسینی با اشاره به عملکرد دانش‌پژوهان ایرانی در المپیاد‌های جهانی گفت: این دوره را می‌توان «سال نخستین‌ها» برای باشگاه دانش‌پژوهان جوان دانست؛ چراکه بسیاری از اتفاقاتی که طی سال‌های گذشته برای باشگاه قفل بود، امسال محقق شد. 

رئیس باشگاه دانش‌پژوهان افزود: المپیاد‌های جهانی امسال با مسابقات جهانی فیزیک آغاز شد و تیم پنج‌نفره ایران با کسب سه مدال طلا و دو نقره، بهترین نتیجه تاریخ کشورمان را در این رقابت‌ها رقم زد. همچنین برای نخستین‌بار، در بخش تجربی المپیاد جهانی فیزیک موفق به کسب رتبه نخست دنیا شدیم؛ جایزه‌ای که در سال‌های اخیر در اختیار چین بود. در مسابقات بین‌المللی ریاضی چین نیز که با حضور ۴۹ تیم برگزار شد، ایران برای اولین‌بار عنوان نخست تیمی را کسب کرد و چهار مدال طلا به‌دست‌آورد. 

وی با اشاره به حضور ایران در المپیاد جهانی هوش مصنوعی گفت: با وجود آسیب به زیرساخت ملی هوش مصنوعی و دشواری دسترسی اعضای تیم به زیرساخت پردازشی و داده‌ها، کشورمان برای نخستین‌بار مدال طلای این رقابت‌ها را کسب کرد. در المپیاد جهانی جغرافیا نیز که بیش از ۲۰ سال است برگزار می‌شود، ایران برای نخستین‌بار در بخش انفرادی توسط یک دانش‌آموز دختر موفق به کسب مدال شد و در بخش ارائه تیمی نیز رتبه نخست دنیا را به دست‌آورد. 

 

حسینی درباره المپیاد جهانی علوم زمین نیز گفت: تیم چهار نفره ایران با کسب هشت مدال در بخش‌های مختلف، بهترین نتیجه تاریخ حضور کشورمان در این المپیاد را رقم زد. این تیم در المپیاد جهانی زیست‌شناسی نیز موفق به کسب سه مدال طلا شد که یکی از بهترین نتایج تاریخ کشورمان در این مسابقات به‌شمار می‌رود.