به گزارش خبرنگار مهر، کاویانی عصر یکشنبه در نشست خبری رونمایی از آثار جدید مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه که در سالن جلسات مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه برگزار شد، اظهار کرد: مرکز تدوین در دوره جدید فعالیت خود با دو مأموریت مهم روبهروست که نخستین آن بازنگری و بازسازی متون آموزشی رایج و عمومی حوزه و دومین مأموریت، تولید منابع مورد نیاز رشتههای تخصصی و دانشهای جدید حوزوی است.
وی افزود: رونمایی از ۱۵ اثر جدید در آستانه سال تحصیلی، بخشی از مسیر تحول در تولید منابع آموزشی حوزه محسوب میشود و این آثار با هدف افزایش تناسب میان متون درسی، برنامههای آموزشی و نیازهای واقعی طلاب تهیه شدهاند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به روند افزایشی تولید آثار در سالهای اخیر گفت: پس از بازنگری در فرایندها و ایجاد زیرساختهای لازم، تعداد تولیدات مرکز روند رو به رشدی پیدا کرده است، بهطوریکه در سال ۱۴۰۳، ۹ عنوان کتاب تولید شد و این تعداد در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۶ عنوان و در سال جاری به ۳۲ عنوان افزایش یافته است.
وی ادامه داد: تاکنون ۱۵ عنوان از آثار تولیدی سال ۱۴۰۵ به مرحله قطعی چاپ رسیده و برای ۱۵ عنوان دیگر نیز برنامهریزی شده است تا پایان سال به مرحله انتشار برسند و امیدواریم با تثبیت زیرساختهای ایجادشده، ظرفیت تولید منابع آموزشی حوزه بیش از گذشته افزایش یابد.
تولید کتاب باید با برنامه آموزشی هماهنگ باشد
کاویانی مهمترین ویژگی رویکرد جدید مرکز تدوین را انطباق تولید کتاب با برنامه مصوب آموزشی دانست و اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که در گذشته وجود داشت، فاصله میان حجم و محتوای برخی کتابها با زمان و اهداف تعیینشده برای تدریس آنها بود.
وی افزود: تلاش شده است در دوره جدید، تولید محتوا پس از مشخص شدن برنامه درسی، سرفصلها، اهداف و الزامات آموزشی انجام شود تا میان معاونت آموزش و مرکز تدوین هماهنگی کاملتری شکل گیرد.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه گفت: در این رویکرد، معاونت آموزش برنامه و نیازهای آموزشی را مشخص میکند و مرکز تدوین نیز بر اساس همان برنامه، فرآیند تولید محتوای متناسب را دنبال میکند تا کتاب درسی از نظر حجم، ساختار، زمانبندی و سطح علمی با نیاز واقعی محیط آموزشی هماهنگ باشد.
وی تصریح کرد: تولید محتوا صرفاً برای عناوینی انجام میشود که برنامه آموزشی و سرفصلهای مشخص دارند و همین مسئله موجب میشود ارتباط میان برنامه درسی، محتوای کتاب، فرآیند تولید و ارزیابی نهایی، منسجمتر از گذشته باشد.
نیازهای جدید مسیر تولید محتوا را تغییر داده است
کاویانی با اشاره به توسعه دانشهای حوزوی و شکلگیری رشتههای تخصصی گفت: گسترش مراکز تخصصی و ورود حوزه به عرصههای جدید علمی، ضرورت تولید منابع آموزشی متناسب را دوچندان کرده است.
وی افزود: در کنار دانشهای مرسوم حوزوی مانند منطق، فلسفه، تفسیر و ادبیات عرب، طی سالهای اخیر رشتههایی با رویکرد علوم انسانی اسلامی از جمله جامعهشناسی، مدیریت و اقتصاد نیز مورد توجه قرار گرفتهاند و اجرای موفق این رشتهها نیازمند متون آموزشی استاندارد است.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: ایجاد مراکز تخصصی در قم و دیگر استانها، زمینه اجرایی شدن رشتههای جدید را فراهم کرده و به موازات آن، مرکز تدوین نیز مأموریت یافته است نیازهای محتوایی این عرصهها را شناسایی و برای تأمین منابع آموزشی مورد نیاز برنامهریزی کند.
وی خاطرنشان کرد: امروز بازسازی متون عمومی از پایههای نخست تحصیلی تا سطوح بالاتر و تولید منابع برای رشتههای تخصصی، دو محور اصلی فعالیت مرکز را تشکیل میدهد و آثار جدید نیز در همین چارچوب تولید شدهاند.
دروس اقتضایی پاسخگوی مسائل هر منطقه است
کاویانی یکی از ظرفیتهای جدید نظام آموزشی حوزه را دروس اقتضایی عنوان کرد و گفت: این دروس بر اساس شرایط و نیازهای مناطق مختلف کشور طراحی میشوند و امکان پاسخگویی آموزشی به مسائل ویژه هر منطقه را فراهم میکنند.
وی افزود: ممکن است طلاب در یک منطقه با پرسشها، شبهات یا جریانهایی روبهرو باشند که در مناطق دیگر موضوعیت کمتری دارد، بنابراین مدیریتهای استانی و واحدهای آموزشی میتوانند متناسب با این نیازها، عناوین آموزشی ویژهای را تعریف کنند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه بیان کرد: در مناطق مرزی، آشنایی با مباحث مرتبط با فرق، جریانهای فکری، گفتوگوهای مذهبی و پاسخ به شبهات میتواند از جمله نیازهای آموزشی باشد، در حالی که در مناطق دیگر، مسائل اجتماعی یا جریانهای نوظهور فکری در اولویت قرار گیرد.
وی گفت: هنگامی که یک درس اقتضایی بر اساس نیاز منطقهای در برنامه آموزشی تصویب شود، گذراندن آن برای طلاب همان واحد آموزشی الزامی خواهد بود و در مجموع، ۱۲۸ ساعت آموزشی برای این ظرفیت پیشبینی شده است.
هوش مصنوعی به یکی از محورهای آموزشی تبدیل شده است
کاویانی با اشاره به اقدامات مرکز برای تولید محتوای دروس اقتضایی اظهار کرد: در حال حاضر حدود شش تا هفت محور اصلی برای تولید محتوا شناسایی شده و در برخی از این حوزهها، فرایند تدوین منابع آموزشی آغاز شده است.
وی افزود: فضای مجازی و فناوریهای نوین از جمله محورهای مورد توجه است و موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، سواد رسانهای، فناوریهای پژوهشی و فناوریهای آموزشی در این حوزه بررسی میشود.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه گفت: رویکرد ما در موضوع فناوری و هوش مصنوعی، آموزش صرف ابزارهایی که ممکن است در مدت کوتاهی دچار تغییر شوند، نیست، بلکه تلاش میشود فرصتها، ظرفیتها، کارکردها، مخاطرات و پیامدهای فناوریهای نوین با رویکردی تحلیلی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: تولید یک کتاب درسی فرآیندی زمانبر است و نمیتوان محتوای کتاب را بر اساس تغییرات روزانه فناوری تنظیم کرد، از این رو متن آموزشی باید از قابلیت ماندگاری برخوردار باشد و بتواند برای چند سال ارزش علمی و آموزشی خود را حفظ کند.
کتابهای جدید با نیاز نسل تازه طلاب متناسب شدهاند
کاویانی با اشاره به برخی آثار جدید تولیدشده گفت: مجموعه دو جلدی درسنامه احکام عمومی از جمله تولیدات جدید است که بهصورت مصور و با ساختاری متناسب با مخاطبان جدید حوزه تدوین شده است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از ورودیهای حوزه در سنین نزدیک به دوره متوسطه قرار دارند و همچنان با شیوههای آموزشی و فضای ذهنی دوران مدرسه مأنوس هستند، از این رو تلاش شده است در طراحی برخی کتابهای جدید، نحوه ارائه محتوا، تصویرسازی و ساختار آموزشی با ویژگیهای این گروه از مخاطبان تناسب بیشتری داشته باشد.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: در حوزه ادبیات عرب نیز آثاری مانند اشتقاق و صرف مشتقات و تجزیه و ترکیب مقدماتی تولید شده است تا علاوه بر تقویت مباحث نظری، مهارت کاربردی طلاب در تحلیل متون و آیات قرآن مورد توجه قرار گیرد.
وی از تدوین آثاری در زمینه بلاغت، ادعیه و زیارات، تجوید و قرائت قرآن کریم و موضوعشناسی فقهی نیز خبر داد و گفت: تلاش شده است خلأهای موجود در برخی دروس برطرف و منابع آموزشی متناسب با نیازهای سطوح مختلف حوزه تولید شود.
ارزیابی میدانی کتابها پیش از استفاده گسترده انجام میشود
کاویانی با اشاره به فرایند ارزیابی آثار آموزشی گفت: تولید یک کتاب پایان کار نیست و آثار پس از آمادهسازی برای تدریس آزمایشی و دریافت بازخوردهای میدانی در اختیار واحدهای آموزشی و استانها قرار میگیرند.
وی افزود: میزهای نقد و بازخوردگیری از کتابهای درسی در برخی استانها شکل گرفته است و استادان و کارشناسان با بررسی آثار در محیط واقعی آموزش، نقاط قوت و ضعف آنها را مشخص میکنند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: در برخی موارد، بررسیهای میدانی نشان داده است کتابهایی که سالها بهعنوان متن درسی استفاده میشدند، از نظر معیارهای آموزشی نیازمند بازنگری هستند و همین ارزیابیها به اصلاح یا جایگزینی آثار کمک کرده است.
وی تصریح کرد: پایش متون درسی باید مستمر باشد و یک اثر آموزشی علاوه بر ارزیابی علمی پیش از انتشار، در جریان تدریس و استفاده واقعی نیز نیازمند نقد و بررسی است.
۲۸ گروه علمی در تولید متون مشارکت دارند
کاویانی با اشاره به ظرفیت علمی مرکز تدوین گفت: حدود ۲۷ تا ۲۸ گروه علمی در این مجموعه فعالیت دارند و تلاش شده است از توان استادان و متخصصان حوزه و دانشگاه در فرآیند تولید و ارزیابی منابع آموزشی استفاده شود.
وی افزود: تولید محتوای علمی بهتنهایی برای تبدیل شدن به کتاب درسی کافی نیست، زیرا محتوای پژوهشی باید متناسب با سطح مخاطب، اهداف آموزشی و شرایط کلاس درس بازطراحی و ساختاربندی شود.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: در کنار گروههای علمی، تیمهای تخصصی تدوین و استانداردسازی فعالیت میکنند تا محتوای تولیدشده از نظر آموزشی، ساختار ارائه و قابلیت استفاده در کلاس درس مورد بازآرایی قرار گیرد.
وی گفت: نیروهای فنی و اجرایی مرکز نیز از میان نیروهای جوان و متخصص تشکیل شدهاند و در کنار پشتیبانی علمی، با فناوریها و فرایندهای جدید تولید محتوای آموزشی آشنایی دارند.
بستههای آموزشی دیجیتال در مرحله آزمون قرار دارند
کاویانی با اشاره به حرکت تدریجی مرکز به سمت محصولات دیجیتال اظهار کرد: در زمینه بستههای آموزشی دیجیتال، چند تجربه اولیه و آزمایشی آغاز شده است، اما تبدیل یک ایده به محصولی کامل و قابل استفاده در فرایند رسمی آموزش، نیازمند زمان و بررسیهای دقیق است.
وی افزود: تحولات روز ایجاب میکند که تولید محتوای آموزشی به قالب صرفاً متنی محدود نماند و از ظرفیت فناوری برای ارائه محتوا در شکلهای متنوعتر استفاده شود.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه گفت: ظرفیت علمی، محتوایی و فناورانه مناسبی برای حرکت به سمت محصولات جدید وجود دارد و تلاش میشود در کنار کتابهای چاپی، زمینه بهرهگیری از قالبهای نوین آموزشی نیز فراهم شود.
وی همچنین از آغاز تجربه ترجمه برخی آثار منتخب خبر داد و بیان کرد: این فعالیت در مرحله ابتدایی و ارزیابی قرار دارد و توسعه آن منوط به بررسی نتایج و فراهم شدن شرایط لازم خواهد بود.
صیانت از میراث علمی در کنار تحول ضروری است
کاویانی با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به تحول و حفظ هویت علمی حوزه گفت: بازسازی متون آموزشی باید با دقت و حساسیت انجام شود، زیرا تحول در شکل و شیوه ارائه نباید به تغییر نظریهها، مؤلفههای اصلی و اصالت علمی آثار منجر شود.
وی افزود: همانگونه که در مرمت آثار تاریخی تلاش میشود ضمن بازسازی، اصالت و هویت اثر حفظ شود، در بازنگری متون علمی حوزه نیز باید نسبت به حفظ میراث ارزشمند علمی حساسیت وجود داشته باشد.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: هدف صرفاً افزایش تعداد کتابها نیست، بلکه باید آثاری تولید شوند که علاوه بر برخورداری از عمق و غنای علمی، بتوانند نیازهای واقعی طلاب و محیط آموزشی امروز را پاسخ دهند.
وی حمایت از طلاب و نویسندگان جوان را از رویکردهای مرکز عنوان کرد و گفت: سیاست ما جایگزین کردن آثار جوانان با آثار بزرگان علمی حوزه نیست، بلکه تلاش میشود ظرفیت نویسندگان مستعد در امتداد میراث علمی حوزه و برای بازسازی و ارائه متون متناسب با نیازهای امروز فعال شود.
کاویانی در پایان از برگزاری مراسم رونمایی از ۱۵ اثر جدید مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه در آینده نزدیک خبر داد و گفت: این مراسم با حضور مدیر حوزههای علمیه و جمعی از اعضای شورای عالی حوزه و جامعه مدرسین برگزار خواهد شد و زمان و مکان آن از طریق رسانههای حوزوی اطلاعرسانی میشود.
رونمایی از ۱۵ اثر آموزشی جدید حوزههای علمیه
قم- مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه از رونمایی ۱۵ اثر جدید برای سال تحصیلی پیشرو خبر داد.
صاحبخبر -
∎