محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ سفر به طبیعت، فرصتی است برای استراحت، تفریح و دوری از شلوغی شهر. اما اگر بدون مراقبت و آگاهی باشد، می‌تواند به محیط زیست و حیات وحش آسیب بزند. این فهرست نکات ساده و کاربردی به شما کمک می‌کند تا با رعایت چند اصل مهم، سفری مسئولانه و ایمن داشته باشید و طبیعت را برای نسل‌های آینده حفظ کنید.

قبل خروج از خانه

• کیسه زباله به تعداد کافی ببرید تا همه پسماند‌ها را بسته بندی و از محل خارج کنید.
• غذا و میوه را در خانه بسته بندی کنید و در ظروف دربسته بگذارید تا پسماند کمتری تولید شود و حیوانات جذب نشوند.
• نقشه و مسیر را مطالعه و از نرم افزار‌های آفلاین استفاده کنید تا در صورت قطع اینترنت گم نشوید و به مناطق ممنوعه نروید.

۹۵ درصد

قوانین منطقه را چک کنید: آیا روشن کردن آتش مجاز است؟ در مقیاس جهانی حدود ۸۰تا۹۵درصد آتش سوزی‌های جنگلی منشأ انسانی دارند.

۱۰ تا ۱۵ لیتر

آب اضافه ببرید. شستن هر وعده غذا برای یک خانواده چهارنفره حدود۱۵-۱۰ لیتر آب نیاز دارد و باید حداقل شصت متر دورتر از رودخانه انجام شود.

روشن کردن و خاموش کردن ایمن آتش

۱۰ تا ۳۰ درصد

فقط در صورت ضرورت آتش روشن کنید. برای پخت‌وپز از اجاق‌های مسافرتی سبک استفاده کنید.

چوب‌های خشک و افتاده را جمع کنید و شاخه درختان را نشکنید. در مناطق پربازدید، فعالیت‌هایی مانند لگدکوبی، چادر زدن و شکستن شاخه‌ها می‌توانند پوشش گیاهی را به‌طور محسوس (اغلب ۳۰-۱۰درصد یا بیشتر) کاهش دهند.

۴۶ هزار هکتار

آتش را کوچک نگه دارید. به اندازه‌ای که بتوانید با یک سطل آب آن را خاموش کنید. حدود ۴۶هزار هکتار از اراضی ملی، جنگلی و مرتعی کشور در سالی که گذشت بر اثر آتش‌سوزی آسیب دید.

تکنیک خاموش کردن آتش:

• آب بریزید تا تمام زغال‌ها خیس شوند.
• با چوب زیرورو کنید.
• دوباره آب بریزید.
• پشت دست را نزدیک خاکستر بگیرید؛ اگر گرم بود، تکرار کنید.
• خاکستر سرد را در سطح وسیعی پراکنده کنید تا رد آتش محو شود.

انتخاب مکان مناسب

از آتشدان‌های آماده استفاده کنید. اگر نبود، حلقه‌ای از سنگ‌های بزرگ بسازید. آتش کمپ‌ها یکی از علل اصلی آتش‌سوزی‌های جنگلی در پارک‌های ملی جهان است.

مسیر عبور حیوانات را چک کنید. اگر ردپا یا فضله دیدید، محل را عوض کنید.

۴ تا ۵ متر

حداقل چهار تا پنج‌متر از درختان خشک، بوته‌ها و علف‌های بلند فاصله بگیرید.

۶۰ متر

حداقل شصت‌متر از رودخانه، چشمه یا دریاچه فاصله بگیرید. آلودگی آب ناشی از شست‌وشو و فضله انسان یکی از سه‌عامل اصلی آلودگی منابع آب در مناطق تفریحی جهان است.

۱ تا ۳ سال

مکان را کوچک نگه دارید. فقط به اندازه نیاز خانواده فضا اشغال کنید. چادر زدن در سطح وسیع می‌تواند چند مترمربع پوشش گیاهی را به ازای هر نفر تخریب کند؛ در بسیاری از علفزار‌ها بازیابی این آسیب حدود یک تا سه‌سال زمان می‌برد، ولی در جنگل‌ها و مناطق حساس ممکن است بسیار بیشتر طول بکشد.

مدیریت زباله و پسماند

۱۰۰۰۰۰۰ سال

همه چیز را با خود برگردانید: حتی پوست میوه، ته سیگار و دستمال کاغذی. پلاستیک تا هزارسال، شیشه تا یک‌میلیون سال و ته سیگار حدود ۱۰ تا دوازده‌سال برای تجزیه زمان نیاز دارد.

ظروف را دور از آب بشویید: در فاصله حداقل شصت‌متری از رودخانه. شستن ظروف با شوینده در رودخانه، حتی با مقادیر کم، می‌تواند برای ماهی‌ها و دوزیستان سمی باشد؛ غلظت‌های حدود ۵ ppm برای تخم ماهی‌ها کشنده و نزدیک ۱۵ ppm اغلب برای ماهی‌های بالغ مرگ‌بار است.

آب ظرف‌شویی را صاف کنید. ذرات غذا را با پارچه جدا کنید و در کیسه زباله بریزید. ذرات غذا در آب باعث رشد جلبک‌های سمی و کاهش اکسیژن آب می‌شود که مرگ ماهی‌ها را در پی دارد.

۶ ماه

برای مدفوع انسان، اگر سرویس نبود. چاهی به عمق پانزده‌تابیست‌سانتی‌متر بکنید. مدفوع انسان حاوی باکتری‌هایی است که می‌تواند تا شش‌ماه و حتی بیشتر در خاک زنده بماند و آب را آلوده کند.

۵۰ درصد

زباله‌های دیگران را هم جمع کنید. حتی اگر مال شما نبود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که جمع‌آوری زباله دیگران در طبیعت، نرخ تجمیع زباله در روز را تا ۵۰درصد کاهش می‌دهد.

احترام به حیات‌وحش و دام‌های محلی

۷۵ درصد

به حیوانات غذا ندهید. حتی اگر گرسنه به نظر برسند. تغذیه حیوانات به‌وسیله گردشگران، خطر انتقال بیماری‌های زئونوتیک را (بیماری عفونی که از حیوان به انسان یا برعکس منتقل می‌شود) افزایش می‌دهد. ۷۵درصد از بیماری‌های نوظهور منشأ حیوانی دارند.

۳۰ متر

از دور مشاهده کنید. حداقل سی‌متر فاصله از حیوانات وحشی حفظ کنید. فاصله کمتر از سه‌متر از حیوانات وحشی خطر انتقال بیماری‌های زئونوتیک را افزایش می‌دهد.

۱۰ تا ۱۳ درصد

به چراگاه‌ها نروید. از مسیر‌های مشخص حرکت کنید. مطالعاتی در سراسر جهان نشان داده‌اند ورود به چراگاه‌ها باعث استرس دام‌ها و کاهش ۱۳-۱۰درصد تولید شیر و گوشت می‌شود که به اقتصاد محلی آسیب می‌زند.

غذا را ایمن نگه دارید. در ظروف دربسته و دور از دسترس حیوانات قرار دهید. غذای باقی‌مانده حیوانات را جذب می‌کند.

حیوانات خانگی را کنترل کنید: اگر سگ همراه دارید، حتما قلاده و پوزه‌بند بزنید.

رفتار با سایر بازدیدکنندگان

• سکوت نسبی را حفظ کنید. موسیقی را با صدای بلند پخش نکنید.
• مسیر‌ها را اشغال نکنید. در پیاده‌روی، از وسط مسیر حرکت کنید.
• مکان کمپ را شلوغ نکنید. اگر منطقه پر است، به فکر یافتن مکان دیگری باشید.
• به حریم دیگران احترام بگذارید. قبل از عکس‌گرفتن از افراد اجازه بگیرید.
• با راهنمایان محلی با احترام صحبت کنید.

احترام به فرهنگ و جوامع محلی

• قبل از عکس‌گرفتن از مردم محلی اجازه بگیرید.
• از خرید محصولات محلی حمایت کنید.
• به آداب‌ورسوم منطقه مثل پوشش مناسب یا پرهیز از موسیقی بلند احترام بگذارید.
• از راهنمایان محلی استفاده کنید.
• قبل از سفر درباره تاریخچه و فرهنگ منطقه مطالعه کنید. پژوهش‌ها نشان می‌دهند گردشگرانی که پیش از سفر درباره فرهنگ مقصد اطلاعات کسب می‌کنند و در مقصد در تجربه‌های فرهنگی اصیل مشارکت می‌کنند، رضایت بالاتری از سفر گزارش می‌دهند.

حمل‌ونقل و ردپای کربن

اگر ممکن است، از خودرو اشتراکی استفاده کنید. برای اینکه کاهش ترافیک به کاهش محسوس آلودگی صوتی در طبیعت منجر شود، معمولا باید حجم خودرو‌ها حداقل ۴۰-۳۰ درصد کاهش یابد.

در مسیر‌های مشخص رانندگی کنید. رانندگی خارج از جاده‌های مشخص‌شده، به‌ویژه در زیستگاه‌های حساس، می‌تواند چندین تا ده‌ها برابر بیشتر از تردد در مسیر‌های تعیین‌شده به پوشش گیاهی آسیب بزند.

خودرو را در محل‌های پارک مشخص متوقف کنید. پارک خودرو خارج از محل‌های تعیین‌شده و ایجاد مسیر‌های غیررسمی، به‌ویژه در مناطق پربازدید، می‌تواند سهم قابل‌توجهی از فشردگی و فرسایش خاک را ایجاد کند.

موتور خودرو را در محل‌های حساس خاموش کنید. صدای ترافیک و موتور خودرو می‌تواند سطح هورمون‌های استرس را در بسیاری از حیوانات به‌طور معناداری افزایش دهد.

چرا این نکات مهم‌اند؟

طبیعت‌گردی مسئولانه فقط رعایت قوانین نیست. احترام به اکوسیستمی است که میزبان ماست. هر انتخاب کوچک-از بردن کیسه زباله اضافه تا خاموش کردن موتور در محل‌های حساس-می‌تواند تفاوت بین یک زیستگاه سالم و یک منطقه تخریب‌شده باشد. وقتی آتش را ایمن خاموش می‌کنیم، از جان هزاران موجود و هکتار‌ها جنگل محافظت می‌کنیم.

وقتی زباله‌های دیگران را هم جمع می‌کنیم، چرخه آلودگی را می‌شکنیم. وقتی به حیوانات و جوامع محلی احترام می‌گذاریم، نه‌فقط از آنها محافظت می‌کنیم، بلکه تجربه سفر خودمان را هم عمیق‌تر و معنادارتر می‌سازیم. به یاد داشته باشیم ما مهمان طبیعت هستیم، نه مالک آن. ردپای ما باید آن‌قدر سبک باشد که نسل‌های بعد هم بتوانند همین زیبایی‌ها را ببینند و تجربه کنند.

بازرسی نهایی

بازرسی دایره‌ای انجام دهید. تمام اطراف محل کمپ را به‌صورت دایره‌ای بگردید.

آتش را دوباره چک کنید. مطمئن شوید خاکستر کاملا سرد است. رها کردن آتش نیمه‌خاموش یکی از علل اصلی آتش‌سوزی است.

ردپا را محو کنید. اگر چاله‌ای کنده‌اید یا سنگی را جابه‌جا کرده‌اید، به حالت اول برگردانید.

۵۰ درصد

یک پیشنهاد: از محل تمیز و بدون زباله عکس بگیرید. برخی آمار‌ها نشان می‌دهند پویش‌هایی که از بازدیدکنندگان می‌خواهند «عکس از محل تمیز» بفرستند تا ۵۰درصد کاهش زباله را گزارش کرده‌اند.

منابع:

WHO

Science Zoonotic Study

Leave No Trace Center For Outdoor Ethics

سازمان منابع طبیعی ایران