به گزارش سیاست خارجی ایرنا، سخنان جیدیونس، معاون رئیس جمهور آمریکا در نشست خبری روز پنجشنبه کاخ سفید در شرایطی مطرح شد که تنها چند روز از دور تازه حملات آمریکا به ایران و واکنشهای تهران میگذرد. با این حال، معاون رئیسجمهور آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا این درگیری پیش از انتخابات سوم نوامبر پایان خواهد یافت، گفت: «من آن را جنگ نمینامم. در حال حاضر تیراندازی فعالی وجود ندارد.» البته او در ادامه پذیرفت که درگیری در برخی مناطق دوباره شعلهور شده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی درباره این سخنان نوشت: تلاش ونس برای کماهمیت جلوه دادن شدت درگیری، در حالی صورت میگیرد که این رویارویی شش ماهه در ابتدا از سوی کاخ سفید در حد یک عملیات کوتاهمدت توصیف شده بود اما اکنون به عاملی برای افزایش قیمت سوخت و فشار تورمی بر مصرفکنندگان آمریکایی تبدیل شده است.
معاون رئیس جمهور آمریکا و سفیدشویی جنگ
مجله تایم این تفکیک را قابل توجه دانسته و یادآوری کرده که دولت ترامپ و جمهوریخواهان در ماههای نخست درگیری نیز تلاش داشتند عملیات آمریکا را یک «عملیات نظامی محدود» و نه ورود به یک جنگ طولانی در خاورمیانه معرفی کنند؛ زیرا بر اساس قانون اساسی آمریکا، جنگ مستلزم نقش و مجوز کنگره است.
این مسئله تنها به دولت ترامپ محدود نیست. تایم با مرور سابقه روسای جمهور آمریکا گزارش داده است که دولتهای پیشین نیز در درگیریهایی که بدون اعلام رسمی جنگ انجام شدهاند، از بهکار بردن این واژه پرهیز کردهاند. «هری ترومن» مداخله آمریکا در کره را «اقدام پلیسی سازمان ملل» نامید، «بیل کلینتون» از توصیف بمباران یوگسلاوی توسط ناتو به عنوان جنگ خودداری کرد و «باراک اوباما» نیز عملیات سال ۲۰۱۱ در لیبی را جنگی که نیازمند مجوز کنگره باشد، ندانست.
دونالد ترامپ نیز در ماه مارس بهصراحت گفته بود از واژه «جنگ» استفاده نمیکند، زیرا این واژه از نظر حقوقی اهمیت دارد و ممکن است مستلزم دریافت مجوز کنگره باشد. او ترجیح داده بود از عبارت «عملیات نظامی» استفاده کند.
با این حال، این استدلال اکنون راحتتر به چالش کشیده میشود چرا که به نوشته تایم، آمریکا در ماههای گذشته بارها اهدافی را در داخل ایران بمباران کرده و همزمان تهران نیز به اهداف آمریکایی و کشتیهای تجاری در منطقه حمله کرده است.
ونس: عملیات اصلی شش هفته طول کشید!
معاون رئیسجمهور آمریکا در نشست خبری خود تلاش کرد میان درگیریهای اخیر و آنچه «عملیات اصلی» خواند، تفکیک قائل شود. او گفت عملیات «Epic Fury» که پس از عملیات سال گذشته «Midnight Hammer» انجام شد، حدود شش هفته ادامه داشته و مدعی شد در جریان آن «توان تولید تسلیحات و بازسازی برنامه هستهای ایران بهشدت آسیب دیده است.» با این حال، ونس حاضر نشد زمانی برای پایان رویارویی تعیین کند و ادعا کرد «تا زمانی که ایران کشتیهای تجاری و جریان انرژی جهانی را تهدید میکند، دولت آمریکا نمیتواند جدول زمانی مشخصی ارائه دهد.» تو در پاسخ به این پرسش که آیا «درگیری» پیش از انتخابات میاندورهای پایان مییابد، گفت: «نمیدانم؛ باید از ایرانیها بپرسید.»
الجزیره نیز گزارش داده است که ونس ضمن خودداری از ارائه جدول زمانی برای پایان درگیری، تلاش کرده تاثیر جنگ بر اقتصاد و بازار انرژی را کمرنگ جلوه دهد. او مدعی شد عملیات آمریکا در حال فراهم کردن شرایط برای افزایش انتقال نفت از تنگه هرمز است و گفت حملات ایران به کشتیها هر روز تاثیر کمتری بر بازار انرژی جهان دارد.
عبور و مرور در تنگه هرمز؛ محور استدلال ضعیف واشنگتن
تنگه هرمز در سخنان ونس جایگاه ویژهای داشت. او مسئولیت انجام حملات اخیر آمریکا را با استناد به ادامه حملات ایران به کشتیهای تجاری توجیه کرد و گفت واشنگتن خود را مسئول حفاظت از کشتیرانی تجاری و جلوگیری از وقوع یک بحران جهانی انرژی میداند.
ونس در ادامه سخنانش ادعا کرد کنترل ایران بر تنگه هرمز «عملاً از بین رفته» و انتقال نفت از این مسیر به سطح پیش از درگیری نزدیک شده است. اما دادههای کشتیرانی که رسانههای مستقل به آنها استناد کردهاند، تصویر متفاوتی ارائه میکنند و نشان میدهند رفتوآمد کشتیها همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است.
بر اساس دادههای شرکت Lloyd’s List Intelligence، هفته گذشته تنها ۱۰۲ عبور از تنگه هرمز ثبت شد و هفته پیش از آن این رقم ۱۲۶ مورد بود؛ در حالی که پیش از آغاز درگیریها، روزانه بیش از ۱۳۰ عبور از این آبراه ثبت میشد. برآوردهای مربوط به حجم نفت عبوری نیز متفاوت است و در ۲۸ روز گذشته بهطور متوسط حدود پنج میلیون بشکه در روز اعلام شده است.
فشار اقتصادی؛ راهبرد دوم دولت ترامپ
در کنار تهدید نظامی، دولت ترامپ اکنون فشار اقتصادی را به محور اصلی سیاست خود در قبال ایران تبدیل کرده است. آسوشیتدپرس گزارش داده است که واشنگتن در هفته گذشته از طرحی با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» برای «تشدید انزوای اقتصادی ایران» رونمایی کرد؛ راهبردی که در کنار تحریمها، گزینه حمله نظامی بیشتر را نیز باز نگه میدارد.
«مارکو روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا ادعا کرده که انتظار میرود فشار اصلی بر ایران در ادامه مسیر اقتصادی باشد، هرچند واشنگتن همچنان حق استفاده از نیروی نظامی را برای خود محفوظ میداند. ونس نیز در این خصوص گفت دولت آمریکا قصد ندارد برای مذاکره به حسن نیت ایران متکی باشد و از «هر ابزاری» که لازم بداند برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و حفاظت از بازار انرژی جهانی استفاده خواهد کرد.
از سوی دیگر، رئیس جمهور آمریکا همچنان به تاثیرگذاری این فشار اقتصادی بر آنچه او «قیام مردم ایران» خوانده، امیدوار است. در کنار فشار نظامی و اقتصادی، ترامپ بار دیگر بهصورت علنی از مردم ایران خواسته است علیه حکومت این کشور اقدام کنند. او روز سهشنبه در شبکه اجتماعی خود نوشت: «مردم ایران چه زمانی قیام خواهند کرد و مبارزه خواهند کرد؟»
ونس نیز در پاسخ به پرسشی درباره احتمال مسلح کردن مخالفان ایرانی یا ارائه کمک مستقیم به آنها، جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما گفت همه گزینهها از جمله فشار اقتصادی، نظامی، دیپلماتیک و مخفی روی میز است و اینها ابزارهایی هستند که رئیسجمهور میتواند به کار گیرد.
ونس جنگ را انکار کرد، ترامپ از پیروزی در همان جنگ گفت
تناقض میان ادبیات مقامهای دولت ترامپ درباره این درگیری نیز مورد توجه رسانهها قرار گرفته است. به گزارش تایم، در حالی که ونس روز پنجشنبه گفت «من آن را جنگ نمینامم»، ترامپ همان روز در پیامی در شبکه اجتماعی خود از عبارت «جنگی که ما بهراحتی در آن پیروز میشویم» استفاده کرد. شبکه خبری CNBC با اشاره به همین تناقض نوشت که سخنان ونس با انتقادهایی در داخل آمریکا روبهرو شده است.
«یاسمین انصاری» عضو مجلس نمایندگان آمریکا نیز در واکنش به سخنان ونس، این اظهارات را بیاحترامی به خانواده ۱۸ نظامی آمریکایی دانست که بر اساس آمار مطرحشده در گزارشها در این جنگ جان خود را از دست دادهاند.
در همین حال، آسوشیتدپرس گزارش داده که دولت آمریکا در ماه ژوئیه حتی در نحوه ثبت تلفات نیروهای خود نیز با انتقادهایی مواجه شد؛ به شکلی که که چهار نظامی کشتهشده و دهها نیروی زخمی پس از فروپاشی آتشبس کوتاهمدت میان ایران و آمریکا، در طبقهبندی جدیدی با عنوان «عملیات برونمرزی» قرار گرفتند، نه در آمار تلفات جنگ.
سایه تلفات غیرنظامیان بر روایت واشنگتن
همزمان با تلاش کاخ سفید برای تغییر ادبیات درباره درگیری، حملات اخیر آمریکا در ایران بار دیگر موضوع تلفات غیرنظامیان را به صدر اخبار بازگردانده است. مقامهای ایرانی اعلام کردهاند حملهای در شهر ساحلی سیریک به یک مراسم عروسی اصابت کرده و حداقل پنج نفر، از جمله کودکان، کشته و نزدیک به ۷۰ نفر زخمی شدهاند. تحلیل تصویری نیویورکتایمز و بررسی یک کارشناس تسلیحاتی نیز استفاده از بمب آمریکایی در این حمله را محتمل دانسته است.
ونس ضمن اعلام آغاز تحقیقات درباره این حادثه، روایت مقامهای ایرانی را با تردید شدید مواجه دانست و گفت رسانههای دولتی ایران درباره تحولات جنگ تاکنون راوی قابل اعتمادی نبودهاند. او در عین حال گفت اگر ارتش آمریکا مرتکب اشتباه شود، از آن درس خواهد گرفت.
این نخستین مورد از این دست در جریان درگیری نیست. دولت ترامپ پیشتر نیز مسئولیت حمله به مدرسهای در میناب را که به گفته منابع ایرانی بیش از ۱۵۰ نفر، عمدتاً دانشآموز، در آن کشته شدند، نپذیرفته بود. شواهد بررسیشده از سوی رسانههای آمریکایی و ناظران بینالمللی، استفاده از موشک تاماهاوک آمریکایی را مطرح کرده است.
فشار انتخابات و هزینههای جنگ
در پشت صحنه تلاش برای تغییر ادبیات درباره جنگ، انتخابات میاندورهای کنگره نیز قرار دارد. گزارشهای آسوشیتدپرس و رسانههای دیگر حاکی است که درگیری ششماهه با ایران به یکی از مسائل مهم انتخاباتی تبدیل شده و افزایش قیمت انرژی و تورم میتواند بر وضعیت جمهوریخواهان اثر بگذارد.
قیمت نفت برنت روز پنجشنبه بالاتر از ۹۵ دلار در هر بشکه قرار داشت، در حالی که یک روز پیش از آغاز درگیری حدود ۷۲ دلار بود. دولت ترامپ تلاش دارد با تاکید بر افزایش انتقال نفت از خلیج فارس، نگرانیهای بازار را کاهش دهد. با وجود ادعای کاخ سفید درباره افزایش صادرات نفت از مسیر هرمز، دادههای مستقل کشتیرانی همچنان از کاهش قابل توجه تردد در این آبراه حکایت دارد؛ موضوعی که نشان میدهد روایت واشنگتن درباره عادی شدن شرایط در هرمز با همه دادههای موجود همخوان نیست.
«آرون دیوید میلر» از کارشناسان بنیاد کارنگی معتقد است دولت ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای در وضعیتی میانه قرار گرفته است؛ نه میخواهد به بمباران گسترده ایران بازگردد و نه حاضر است در موضوع تنگه هرمز امتیاز قابل توجهی به تهران بدهد. به گفته او، کاخ سفید درصدد است از هر دو گزینه پرهزینه، یعنی «جنگی گسترده» و «امتیازات گسترده»، فاصله بگیرد.
تبعات جنگ با تغییر نام آن تغییر نخواهد کرد
اصرار معاون رئیس جمهور آمریکا بر اینکه درگیری آمریکا با ایران «جنگ» نیست، تنها یک انتخاب ساده کلمات نیست؛ این ادبیات در کنار پرهیز دولت ترامپ از تعیین زمان پایان درگیری، تداوم فشار اقتصادی، حفظ گزینه حمله نظامی و حساسیت نسبت به قیمت انرژی، بخشی از تلاش واشنگتن برای مدیریت تبعات سیاسی و حقوقی یک رویارویی است که با گذشت بیش از شش ماه، دیگر به آسانی نمیتوان آن را یک «عملیات نظامی محدود» توصیف کرد.
ادامه این وضعیت تنها به اختلاف بر سر نحوه نامگذاری درگیری محدود نخواهد ماند و در صورت تداوم بنبست سیاسی، میتواند هزینههای آن را برای منطقه غرب آسیا و اقتصاد جهانی افزایش دهد. در منطقهای که امنیت انرژی و مسیرهای اصلی تجارت دریایی آن به شدت به ثبات خلیج فارس و تنگه هرمز وابسته است، ادامه رویارویی میان ایران و آمریکا خطر گسترش دامنه ناامنی به کشورهای پیرامونی و تبدیل یک درگیری دوجانبه به بحرانی فراگیرتر را افزایش میدهد. سناریویی که شش ماه پس از آغاز جنگ علیه ایران نیز تا حدودی با درگیر شدن کشورهای میزبان پایگاههای آمریکایی در منطقه، محقق شده است. ادامه وضعیتی که نه جنگ بهطور رسمی پایان یافته و نه مسیر روشنی برای مذاکره و توافق وجود دارد، بیش از آنکه به حل بحران کمک کند، خطر فرسایشی شدن درگیری و تثبیت یک وضعیت پرهزینه و بیثبات را در منطقه و بازارهای جهانی افزایش میدهد.