به گزارش خبرنگار ایرنا، بهورزان، نیروهای خط مقدم نظام سلامت در روستاها و مناطق دورافتاده هستند، زنانی و مردانی که در نزدیکترین نقطه به زندگی مردم، مراقبتهای بهداشتی، آموزش، بیماریابی، واکسیناسیون و پیگیری وضعیت سلامت خانوادهها را دنبال میکنند و گاه برای رساندن یک خدمت ساده بهداشتی، باید مسیرهای طولانی و دشواری را پشت سر بگذارند.
۱۲ شهریورماه در تقویم سلامت کشور به عنوان «روز بهورز» نامگذاری شده است، روزی برای یادآوری نقش نیروهایی که بخش مهمی از خدمات مراقبتهای اولیه سلامت را در خانههای بهداشت روستایی ارائه میکنند.
بهورزان از میان مردم همان مناطق انتخاب میشوند و به دلیل شناختی که از محیط، خانوادهها و شرایط زندگی جامعه تحت پوشش خود دارند، ارتباط نزدیکی با مردم دارند.
۱۲ شهریور که به نام بهورزان مزین شده را بهانه تولید گزارش میدانی از فعالیت بهورزان که در واقع سربازان گمنام عرصه سلامت هستند، قرار کرد و برای همین منظور به روستای قرهبلاغ مهاباد سفر کردم تا از نزدیک با فعالیت بهورزان را روایت کنم.
خانه بهداشت روستای قرهبلاغ جمعیت روستای اصلی و هفت روستای قمر از جمله کپهکند، زگدراو، بصری، قلات، درمان و قزلجه سفلی و علیا را پوشش می دهد.
برای رفتن به خانه بهداشت روستای قرهبلاغ، هماهنگیهای لازم را با دانشکده علوم پزشکی مهاباد انجام دادم و هر چند برنامه آن روز خانه بهداشت قرهبلاغ دهگردشی به روستای بصری بود، درخواست کردم تغییری در برنامه صورت نگیرد.
در این خانه بهداشت ۲ بهورز به نام های «شیرکو عبدالله شرفکندی» و «ریحانه(شایسته) حکمت پناه» فعالیت می کنند که هر دو در سال ۱۳۸۶ و با مدرک دیپلم تجربی به عنوان بهورز استخدام شدند و حدود ۱۹ سال است در این خانه بهداشت روستایی فعالیت می کنند.
صبح روز ۱۲ شهریور راهی روستای قربلاغ در مسیر جاده مهاباد- بوکان (جاده برهان) شدم و پس از طی مسافتی ۱۵ کیلومتری به روستا رسیدم و خانه بهداشت که به تازگی نوسازی شده و فاقد تابلو بود را پیدا کردم.
پس از خوردن صبحانه که شامل نان تازه و پنیر محلی بود، بهورزان خود را برای دهگردشی آماده کردند و مقداری دارو و پماد، ترازو و دستگاه فشارسنج را از کمد دارویی برداشتند و راهی روستای بصری شدم.
روستای بصری هم در فاصله پنج کیلومتری قرهبلاغ قرار دارد و جاده فرعی آن بسیار باریک، دارای شیب زیاد و پیچهای تند بود، اما از دور نمای روستای بصری که بیش از نیم قرن(از سال ۱۳۵۱) است بیماران جذام مهاباد را در خود جای داده است، نمایان شد.
ضمن توجه به تذکر تیم بهورزی هنگام ارایه خدمات به یادگاران جذام این روستا تصویری واضع از بیماران تهیه نشود، نظاره گر فعالیت بهورزان در روستا شدم.
در این پایش بهورزان در روستای بصری خانه به خانه می رفتند و سنجش فشارخون مراقبت از بیماران دیابت و سایر مراقبت ها به ترتیب انجام می شد و هر جا لازم می دیدند، قرص مکمل ویتامین دی، پمادهای سوختگی و تتراسایکلین و کالاندولا را به آنان تحویل می دادند.
در کنار مراقبتهای سلامت، مشاورها و راهنمایی هایی هم ارایه می شد، فشار خون، بهداشت محیط روستا و مشکل آب شرب مهمترین مباحث مطرح شده توسط اهالی روستا بود و بهورزان بعضی موارد را پاسخ می دادند و برخی دیگر را یادداشت می کردند.
پس از پایان یک روز کاری در روستای بصری برای ثبت اقدامات صورت گرفته در این دهگردشی در سامانه سیب، به خانه بهداشت روستای اصلی یعنی قرهبلاغ برگشتیم.
همزمان با کار ثبت اقدامات صورت گرفته در خصوص مسوولیت های یک بهورز در خانه بهداشت از ریحانه حکمت پناه سوال پرسیدم که وی گفت: سرشماری سالانه و ثبت اطلاعات خانوارها، آموزش بهداشت عمومی، تشکیل گروههای داوطلب و شوراهای محلی بهداشت، مراقبت از زنان باردار، آموزش مراقبتهای قبل و بعد از زایمان، تنظیم خانواده، آموزش و مراقبت های تغذیهای، نظارت بر موازین بهداشت حرفه ای و مراقبت از کودکان، دانشآموزان، سالمندان و بهداشت مدارس، مبارزه با بیماری های واگیر و غیرواگیر، بازدید از اماکن تهیه و توزیع مواد غذایی و نظارت دفع بهداشتی زباله از جمله مهمترین خدمات بهورز در روستا است.
مشکلات بهورزان خانم در مقایسه با بهورزان مرد بیشتر است
حکمت پناه گفت: مشکلات بهورزان خانم در مقایسه با بهورزان مرد بیشتر است آنان علاوه بر کار بهورزی در محیط خانه نیز نقش های مانند همسری و مادری را نیز دارند و باید علاوه بر محیط کار نقش خود را در محیط خانه و خانواده را به خوبی ابفا کنند.
از دیگر مشکلات بهورزان خانم حاضر شدن در محیط کار است، اکنون بسیاری از بهورزان به خاطر شرایط خانوادگی مانند شغل همسر، تحصیل فرزندان در شهر ساکن هستند و هر روز باید از شهر به روستا بیایند و خطرات راه و رانندگی در مسیرهای کوهستانی و سخت گذر را تجربه می کنند.
قرارگرفتن بهورزی در لیست مشاغل سخت و زیان آور مطالبه بهورزان است
شیرکو عبدالله شرفکندی نیز در خصوص مشکلاتی که اکنون برای بهورزان وجود دارد گفت: یکی از مطالبات مهم بهورزان قرار گرفتن این شغل در ردیف مشاغل سخت و زیان آور است که تاکنون هرچند در ادوار مختلف مجلس شورای اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است اما عملیاتی نشده است.
بهورزان از نظر چارت سازمانی زیر نظر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قرار دارند اما بر حسب شرح وظایف خود کارهای درمانی نیز انجام میدهند که مراحل مختلف واکسیناسیون اطفال یکی از مهمترین و حساس ترین وظایف آنان به شمار میرود؛ اما شاید جالب است که بدانید که مجاز به انجام تزریقات به دیگران نیستند؛ مردم روستا انتظار دارند، بهورزان این گونه خدمات «تزریقات» را در کنار سایر مسوولیتهای خود ارائه دهند، اما به دلیل وجود خلا قانونی در صورت بروز مشکلی برای بیمار هیچ نهادی از بهورزان حمایت نمیکند.
یکی دیگر از مطالبات بهورزان امکان ادامه تحصیل و ارتقای آنان است که متاسفانه به دلیل نبود دانشکده بهورزی، کسانی هم که در دانشگاه ادامه تحصیل دهند، مدرک آنان تطبیق داده نمیشود و یک بهورز از بدو استخدامی تا زمان بازنشستگی هیچ ارتقایی ندارد.
زمانی بود که بهورزان در روستا، بالاترین مدرک تحصیلی را داشتند و همین امر باعث می شد که اهالی روستا به درستی به توصیههای آنان عمل کنند، اما اکنون دیگر این گونه نیست و اهالی روستا هم مدارک تحصیلی دانشگاهی دارند و هجمههای فضای مجازی کار بهورزان را سختتر کرده است.
بسیاری از قوانین و دستورالعملهای مربوط به کار بهورزان به بیش از چهار دهه قبل (بهورزی از سال ۱۳۶۳ راه اندازی شد) باز می گردد در حالی که در طول این مدت بسیاری از مباحث از جمله معیشت بهورزان تغییر پیدا کرده و تداوم این وضعیت نابرابری حقوق و مزایا تمایل برای جذب، تعهد و فعالیت بهورز را کاهش داده است.
بهورزان اضافه کاری دریافت نمی کنند و از بسیاری از دریافت های دیگر که در دانشگاه علوم پزشکی و سایر نهادهای دیگر پرداخت می شود، بی نصیب هستند و تداوم این شرایط کار را برای ادامه فعالیت بهورزان سخت تر کرده است.
بهورزان تنها صنفی هستند که مانند پزشکان، پرستاران و ماماها انجمن صنفی و نظام مهندسی ندارند و از بین خود تعدادی را به عنوان نماینده بهورزان انتخاب می کنند و صدای گلایه و شکایت های آنان از وضع موجود نیز تنها به گوش بهورزان می رسد و دردی از دردهای آنان درمان نمی کند.
۳۵ درصد پستهای بهورزی در کشور بلاتصدی است
رییس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت در مراسم تقدیر از بهورزان نمونه کشور گفت: شمار بهورزان فعال کشور ۲۶ هزار و ۶۰۶ نفر هستند که در ۱۸ هزار و ۲۵۰ خانه بهداشت فعالیت دارند.
دکتر بابک فرخی افزود: این تعداد بهورز برای حدود ۴۰ هزار پست بهورزی در کشور خدمات می دهند و این بدان معنا است که ۳۵ درصد پست ها در بهورزی بلاتصدی است.
رییس مرکز مدیریت شبکه بیان کرد: به ازای هر ۸۰۰ نفر یک بهورز در کشور داریم، لذا خالی شدن پست های بهورزی موجب کاهش ارایه خدمات در خانه های بهداشت سراسر کشور می شود.
به گزارش ایرنا، سهم مهاباد با داشتن ۱۹۳ روستا ۱۳۰ بهورز است که در ۶۵ خانه بهداشت روستایی مشغول فعالیت هستند.