به گزارش ایرنا، وقف در حافظه تاریخی ایرانیان بیشتر با نام مسجد، حسینیه، مدرسه، درمانگاه و دستگیری از نیازمندان گره خورده است، با اموالی که صاحبان آن، بخشی از دارایی خود را از مصرف شخصی جدا میکردند تا خیر آن برای سالها و حتی قرنها به دیگران برسد، اما شاید یکی از مهمترین پرسشهای امروز این باشد که آیا وقف میتواند در برابر مسایل بزرگ و پیچیدهای که جامعه کنونی با آن روبروست، نیز نقشآفرینی کند؟
در هفته وقف امسال، وقتی از دستاوردهای اوقاف قزوین صحبت شد، فقط با مجموعهای از فعالیتهای فرهنگی و خدمات اجتماعی مواجه نبودیم، بلکه صحبت از پروژههایی به میان آمد که مقیاس آنها با نیازهای اساسی یک استان سنجیده میگردید.
طرح انتقال آب از سد طالقان، توسعه شهرک اقامتی و گردشگری قائم در رزجرد، ورود به حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، حمایت از صنایع پیشرفته و دانشبنیان و سرمایهگذاری در حوزههای جدید اقتصادی، همه و همه نشان داد که مدیریت موقوفات قزوین در حال عبور از یک نگاه سنتی و حرکت به سمت تحول و توسعه است.
در میان همه این طرحها اما پروژه انتقال آب از سد طالقان شاید روشنترین نمونه از پیوند وقف با یک موضوع واقعی زندگی مردم قزوین همراه باشد؛ اوقاف قزوین از طرحی سخن میگوید که برای آبرسانی به ۱۶ شهر و ۱۹۲ روستا طراحی شده و حدود ۳۲۰ کیلومتر خط انتقال دارد، پروژهای که برآورد هزینه آن با افزایش هزینههای اجرایی به حدود ۲۲.۵ همت رسیده و بخش نخست طرح نیز با مشارکت قرارگاه خاتمالانبیاء در حال اجراست.
نباید فراموش کنیم که چندی پیش معاونتهای استانداری قزوین این اتفاق مبارک، یعنی از ورود وقف به مسایل و موضوعات توسعه استقبال کردند، به گفته محمد نوذری، استاندار قزوین پروژهای مثل انتقال آب از سد طالقان که نزدیک به ۲ دهه مطرح و بلاتکلیف مانده بود، اکنون گره آن به دست وقف باز شده است.
اهمیت این پروژه فقط در عدد و کیلومتر و حجم سرمایهگذاری نیست، موضوع آب مسالهای است که مستقیم با زندگی مردم، کشاورزی، صنعت، توسعه شهری و آینده سکونت در استان ارتباط دارد و از این منظر، ورود ظرفیت موقوفات به چنین پروژهای را میتوان نمونهای از همان فلسفهای دانست که وقف از ابتدا بر آن بنا نهاده شده بود و آن هم تبدیل دارایی امروز به منفعتی ماندگار برای جامعه میباشد.
در بخش دیگری از این مسیر، پروژه شهرک اقامتی و گردشگری قائم در رزجرد قرار دارد؛ طرحی در زمینی به وسعت حدود یک هزار و ۴۱۰ هکتار که برای آن ظرفیتهایی همچون گردشگری سلامت، ورزش، کشاورزی، بومگردی، هتل و فعالیتهای مرتبط با صنعت گردشگری پیشبینی شده است.
اوقاف قزوین، ارزش مولدسازی این پروژه را حدود ۸۰ همت برآورد کرده و توسعه زیرساختهای آن را با مشارکت بخش خصوصی دنبال میکند؛ در روزهای اخیر نیز نشست مشترک مدیران اوقاف و میراث فرهنگی قزوین برای پیشبرد این طرح برگزار شد و نشان داد که این پروژه از مرحله ایده و معرفی عبور کرده و در مسیر اجرایی قرار گرفته است.
این البته همه ماجرا نیست، فهرست پروژههای مطرح شده در حوزه اقتصادی اوقاف قزوین به انرژی، صنعت و فناوری هم رسیده، تا جایی که از احداث نیروگاههای خورشیدی و پیگیری یک نیروگاه سه مگاواتی در بویین زهرا گرفته تا مطالعات ایجاد شهرک انرژی در زمینی به مساحت ۴۶۰ هکتار، از عمده موضوعات مهم در حوزه وقف میباشد.
همچنین در بخش صنعت و دانش بنیان نیز نام کارخانه سوپرآلیاژ نیکل، حمایت از تولید خودروی برقی و سرمایهگذاری در حوزه پرورش ماهی نیز از دیگر مواردی هست که به همت مدیریت اوقاف قزوین کلید خورده و گامهای توسعهای استان را شتاب بخشیده است.
برای نمونه، در خصوص کارخانه نیکل، گزارشهای منتشر شده از حمایت اوقاف از نخستین کارخانه سوپرآلیاژ نیکل در ایران حکایت دارد و برای فاز بعدی آن نیز ظرفیت تولید ۳۰۰ تن نیکل در سال اعلام شده است.
این جنس از سرمایهگذاریها بسیار مهم هستند، زیرا نشان میدهد مفهوم درآمدزایی موقوفه لزوما به اجاره یک ملک یا حفظ یک دارایی محدود نمیماند و میتواند به زنجیره تولید، فناوری و ایجاد ارزش افزوده وارد شود.
این تغییر رویکرد را باید در شرایط اقتصادی امروز کشور به فال نیک گرفت؛ تا جایی که استاندار قزوین به تازگی با اشاره به محدودیت منابع دولتی تاکید کرد که استان باید به سمت شیوههای نوین حکمرانی و مدلهای متنوع تامین منابع مالی حرکت کند و از ظرفیت بخش خصوصی، صنایع، خیران، دانشگاهها و سرمایهگذاران برای حل مسایل استفاده شود.
با این توصیفات، وقف میتواند از یک مفهوم صرفا مذهبی به یک ظرفیت مهم در حکمرانی اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود، نه به این معنا که اوقاف جای دولت یا بخش خصوصی را بگیرد، بلکه به این معنا که یک دارایی عمومی شده و متعلق به نسلهای مختلف بتواند در کنار دولت، سرمایهگذاران و خیران، بخشی از مسایل جامعه را حل و فصل کند.
اتفاقا یکی از زیباییهای فقه و اندیشه اسلامی همین است که عمل خیر را از یک اقدام مقطعی به یک جریان مستمر تبدیل میکند، به عنوان مثال صدقه ممکن است یک مرتبه انجام شود، اما وقف قرار است اثر آن را ماندگار کند؛ بنابراین، طبیعی است که اگر نیاز جامعه تغییر کرده، مصادیق بهرهگیری از وقف نیز متناسب با نیازهای روز تغییر کند.
براساس آمار اعلام شده از سوی مدیرکل اوقاف قزوین، این استان اکنون ۸۴۰ موقوفه دارد که ۵۲۳ مورد از آنها پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ثبت رسیده است.
از سوی دیگر، درآمد موقوفات متصرفی استان که حدود یک دهه قبل ۳۰ میلیارد ریال اعلام شده بود، اکنون به چهار هزار و ۸۵۰ میلیارد ریال رسیده که یک هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال از منابع موقوفات در حوزههای فرهنگی و اجتماعی، از جمله کمکهای معیشتی، جهیزیه، درمان و حمایت از نیازمندان هزینه میشود.
این اعداد البته زمانی معنا پیدا میکنند که یک تحول مدیریتی پشت آنها وجود داشته باشد؛ مقایسه اوقاف قزوین امروز با تصویری که از مدیریت موقوفات در چند دهه گذشته وجود داشته، نشان میدهد این مجموعه در مسیر حرفهایتر شدن مدیریت، شناسایی ظرفیتهای اقتصادی و حرکت به سمت سرمایهگذاریهای مولد گام برداشته، تغییری که البته باید با شفافیت، نظارت، رعایت دقیق نیت واقف و سنجش واقعی پروژهها همراه باشد تا اعتماد عمومی به عنوان مهمترین سرمایه وقف، تقویت شود.
هفته وقف امسال، در واقع فرصت بازخوانی همین فلسفه بود که اگرچه ریشه در گذشته دارد، اما قرار نیست در گذشته متوقف بماند، سنتی که طی هزار سال گذشته برای ساخت مدرسه، آبانبار و کاروانسرا به کار گرفته میشد، امروز میتواند در تامین آب، تولید انرژی، توسعه گردشگری، ایجاد اشتغال و حمایت از فناوری نیز سهم داشته باشد.
شاید مهمترین پیام هفته وقف همین باشد که مبانی اسلامی زمانی بیشترین اثر اجتماعی خود را نشان میدهند که از سطح شعار عبور کنند و به زبان حل مساله برسند و وقف، اگر درست مدیریت شود، فقط یادگار دیروز نیست و میتواند بخشی از سرمایه فردای استان قزوین باشد.