مهدی خورسند در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، با اشاره به سفر رئیس جمهور و وزیر امور خارجه به قرقیزستان و اهمیت بهرهگیری ایران از ظرفیتهای سازمان همکاری شانگهای اظهار کرد: سازمان همکاری شانگهای و ایران بهعنوان عضو اصلی در این اجلاس حضور پیدا کردند و وقتی شاهد برگزاری چنین اجلاسهای منطقهای هستیم، باید توجه داشته باشیم که این نهادها محلی برای کسب منافع ملی هستند. وقتی کشوری عضو یک نهاد بینالمللی یا منطقهای میشود، اهداف بلندمدت، میانمدت و کوتاهمدتی را برای خود تعریف کرده است تا بتواند به آنها دست پیدا کند و جمهوری اسلامی ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست.
مهدی خورسند با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران از بدو تأسیس تاکنون به دلیل درگیر بودن با تحریمهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی آمریکا و کشورهای غربی با محدودیتهایی مواجه بوده است، افزود: این تحریمها باعث شده ایران در حوزه شرکای تجاری، امنیتی و سیاسی با محدودیتهایی روبهرو باشد. منطقهگرایی یکی از مدلهای موفق در جهان است که میتواند به جمهوری اسلامی ایران کمک کند.
این کارشناس مسائل اوراسیا تصریح کرد: ما بعد از سالها سازمان همکاری اقتصادی (اکو) را ایجاد کردیم، اما این سازمان نتوانست بسیاری از نیازها و نگاههای اقتصادی ما را برآورده کند و به یک سازمان با نیت نمایشی بدل شد؛ بهگونهای که اجلاسهای سالانه آن بیشتر به میتینگهای سیاسی تبدیل شده است، در حالی که باید به سمت اهداف اقتصادی خود حرکت میکرد.
ظرفیت شانگهای برای تقویت روابط اقتصادی ایران
وی ادامه داد: با این حال، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در طول سالهای گذشته بارقه امیدی را در دل دلسوزان و منتقدان ایجاد کرده است که ایران بتواند مشارکت بیشتری در پروژههای منطقهای داشته باشد و توانایی جذب سرمایه و بهرهگیری از ظرفیتهای سیاسی، امنیتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی محیط پیرامونی خود و سازمانهای منطقهای را افزایش دهد.
خورسند با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی سازمان همکاری شانگهای گفت: نکته بعدی درباره سازمان همکاری شانگهای این است که این سازمان، علیرغم ماهیت امنیتی خود، از سال ۲۰۰۵ به بعد دارای ماهیت اقتصادی نیز شده است. با توجه به اینکه اعضای این سازمان دارای اقتصادهای مکمل با ایران هستند، شانگهای میتواند ظرفیت بسیار خوبی برای کمک به ایران باشد.
انتقاد از نبود برنامهریزی برای استفاده از ظرفیت شانگهای
وی با انتقاد از نبود برنامهریزی مناسب برای استفاده از ظرفیتهای منطقهای اظهار کرد: شاهد نداشتن برنامهریزی بزرگ در دولتهای مختلف، بهخصوص در دولت چهاردهم، برای بهره بردن از این ظرفیتها هستیم. انتقادهایی که به عملکرد تیم تشریفات و هماهنگکننده دیدارهای رئیسجمهور در اجلاس سازمان همکاری شانگهای وارد است، بسیار مهم است.
این کارشناس مسائل اوراسیا افزود: برای دیدار با رئیسجمهور چین و رئیسجمهور روسیه هیچ تدبیر و هماهنگی از پیش صورت نگرفته بود. مبتدیترین فعالان عرصه سیاست خارجی، بهخصوص افرادی که در حوزه دیپلماسی فعالیت میکنند، میدانند وقتی چنین اجلاسی در برنامه وجود دارد، باید از چند ماه قبل برای یک دیدار ۱۰ دقیقهای میان سران حاضر در اجلاس هماهنگیهای لازم انجام شود.
خورسند ادامه داد: ما برای دیدار با «شی جینپینگ» بهعنوان عضو اصلی، مؤسس، مغز متفکر، تعیینکننده و شاید گرداننده اصلی سازمان همکاری شانگهای، برنامهای نداشتیم، اما برای دیدار با عضوی که هنوز عضو اصلی سازمان همکاری شانگهای نیست و در جایگاه عضو ناظر قرار دارد، یعنی رئیسجمهوری آذربایجان، دیدار انجام میدهیم.
وی تأکید کرد: من نمیگویم این دیدار بد بود؛ خوب است که با همسایگانمان روابط داشته باشیم و از توسعه روابط با همسایگان استقبال میکنیم. همچنین از دیدار رئیسجمهور کشورمان با نخستوزیر هند استقبال میکنیم، اما در اینجا باید اولویتها را بشناسیم.
این کارشناس مسائل اوراسیا ادامه داد: دستگاه دیپلماسی دولت چهاردهم نیز تمام تخممرغهای خود را در سبد حل مسئله ایران با غرب گذاشته است و هیچ نگاه مشخصی برای توسعه روابط با شرق، توسعه روابط با همسایگان و نهادگرایی منطقهای نداریم. این مسئله میتواند به منافع ملی ما آسیب بزند.
خورسند خاطرنشان کرد: در بسیاری از شرکایی که ما وارد همکاری با آنها شدهایم، همکاریهای بلندمدت اقتصادی، سیاسی و نظامی امضا کردهایم و این رویکرد میتواند بر روابط و ظرفیتهای موجود تأثیر بگذارد. امروز در شرایطی که چین، دستکم در موضعگیریهای سیاسی، مسئله تحریمها علیه ایران را نپذیرفته و با آمریکا همکاری نکرده است، ما حتی برای یک تشکر ساده در این فضا نیز گام عملیاتی برنداشتهایم که نمود آن را میتوان در نحوه حضور و ورود ما به همین اجلاس سازمان همکاری شانگهای مشاهده کرد.