به گزارش ایرنا، خاش را تنها با تفتان، نخلستانها و طبیعت متفاوتش نمیتوان شناخت؛ این خطه روزگاری با عنوان «شهر شاعران» شناخته میشد، انجمن شعر و ادب آن دستکم ۱۰۰ تا ۱۵۰ شاعر جوان و پیشکسوت را گردهم میآورد و شعر و ادبیات بخشی از هویت اجتماعی آن محسوب میشد.
در سالهایی که محافل شعر و ادب رونق بیشتری داشت، شاعران جوان در کنار پیشکسوتان مینشستند، شعر میخواندند، آثار یکدیگر را نقد میکردند و از همین مسیر استعدادهای تازهای وارد فضای ادبی شهرستان میشدند.
اما امروز بخشی از آن جریان فرهنگی کمتر دیده میشود؛ مسالهای که تنها به نبود برنامه یا کمبود اعتبار خلاصه نمیشود و مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فناورانه در آن نقش دارد.
این در حالی است که فرشاد گرگیچ فرماندار شهرستان خاش نیز با گلایه از ضعف برنامهریزی برای اجرای برنامههای فرهنگی و هنری و نشستهای ادبی و همچنین فاصله گرفتن برخی هنرمندان و نویسندگان از فضای فرهنگی بر ضرورت توجه دوباره به این ظرفیت تأکید کرده است.
این سخنان در واقع هشداری درباره فاصله گرفتن بخشی از سرمایه انسانی شهرستان از فضای عمومی فرهنگ و هنر است؛ سرمایهای که سالها برای شکلگیری آن زمان و انرژی صرف شده و اکنون میتواند با برنامهریزی مناسب دوباره فعال شود.
وقتی دغدغه اقتصادی از دغدغه انتشار کتاب پیشی میگیرد
ناصر ریگی، شاعر و نویسنده خاشی یکی از فعالان ادبی شهرستان است که علاوه بر فعالیت در حوزه شعر و انتشار آثار، در برنامههای فرهنگی و هنری این خطه حضور فعال دارد؛ ریگی یکی از مهمترین مشکلات شاعران و نویسندگان را شرایط اقتصادی موجود و ناتوانی در تأمین هزینههای انتشار کتاب میداند.
به گفته او، بسیاری از نویسندگان و شاعران درآمد و کسب و کار مناسبی ندارند و در شرایطی که تأمین نیازهای اولیه زندگی با دشواری همراه است، پرداخت هزینههای چاپ و انتشار کتاب برای آنان به مسالهای جدی تبدیل شده است.
به گفته کارشناسان، این وضعیت تنها یک مشکل فردی برای نویسنده نیست زیرا اثری که امکان انتشار پیدا نمیکند بهطور عملی از چرخه عرضه فرهنگی نیز خارج میشود و مخاطب فرصت آشنایی با بخشی از تولیدات ادبی منطقه را از دست میدهد.
از سوی دیگر، بسیاری از جوانان و علاقهمندان به شعر و ادبیات که در دوره مدرسه یا دانشگاه استعداد و علاقه خود را نشان دادهاند، پس از ورود به جامعه، تحصیل، اشتغال و مسئولیتهای زندگی به تدریج از فضای ادبی فاصله گرفتهاند.
اگر این استعدادها در مقاطع مختلف زندگی مورد توجه و حمایت قرار نگیرند، بخشی از ظرفیت فرهنگی جامعه بدون آنکه فرصتی برای شکوفایی پیدا کند، به حاشیه میرود.
نشست های ادبی در خاش
عصر دیجیتال؛ تهدید یا فرصت تازه؟
البته کاهش رونق محافل ادبی خاش را نمیتوان فقط به مشکلات اعتباری یا ضعف برنامهریزی نسبت داد؛ گسترش تلفنهای هوشمند، شبکههای اجتماعی و فضای دیجیتال در سالهای اخیر شکل ارتباط مردم با شعر، کتاب و فعالیتهای فرهنگی را تغییر داده است؛ اتفاقی که فقط مختص خاش نیست و بسیاری از انجمنها و محافل فرهنگی در سراسر کشور با آثار آن مواجه هستند.
در گذشته، انجمن شعر و ادب یکی از مهمترین محلهای دیدار شاعران و مخاطبان بود، اما امروز بخش قابل توجهی از ارتباطات فرهنگی به فضای مجازی منتقل شده است؛ این تغییر البته به معنی پایان انجمنهای ادبی نیست بلکه میتواند فرصتی برای بازتعریف فعالیت آنها باشد.
انجمنهای ادبی میتوانند در کنار نشستهای حضوری از فضای مجازی برای معرفی شاعران، انتشار آثار، ارتباط با مخاطبان، برگزاری نشستهای برخط (آنلاین) و جذب نسل جوان استفاده کنند.
به این ترتیب، مساله امروز شاید بازگشت کامل به شیوههای گذشته نباشد بلکه ساختن شکل تازهای از فعالیت فرهنگی متناسب با عصر دیجیتال است.
اجرای برنامههای فرهنگی نیازمند اعتبارات ویژه است
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان خاش نیز گفت: حمایت از هنرمندان و فعالان عرصه فرهنگ سبب پویایی و ارتقای شاخصهای نشاط اجتماعی خواهد شد و در دولت این فرصت مهیا بوده و ما نیز همگام با هنرمندان خواهان رفع مشکلات این قشر فعال و نقشآفرین هستیم.
محمدانور ایمانیفر در گفت و گو با ایرنا افزود: اجرای برنامههای فرهنگی و هنری نیازمند اعتبارات ویژه است و بهطور یقین با فعال بودن انجمنها و سازمانهای مردمنهاد، زمینه حمایت از قشر فرهنگی و هنری فراهم میشود.
ایمانیفر با اشاره به سابقه انجمن شعر و ادب خاش گفت: این انجمن از مجموعههای قدیمی، فعال و پویای شهرستان بوده که در سالهای اخیر نیز به اجرای برنامه پرداخته و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهان بهرهگیری بیشتر از ظرفیت این مجموعه است.
کارشناسان و مسئولان بر این باورند مساله فرهنگ در خاش فقط متوجه یک دستگاه اجرایی نیست و احیای جریان ادبی شهرستان نیازمند همراهی مجموعهای از دستگاههای فرهنگی، مدیریت شهری، انجمنها، سازمانهای مردم نهاد، آموزش و پرورش، دانشگاهها و خود جامعه هنری است.
حمایت از کتاب؛ حمایت از حافظه فرهنگی شهر
یکی از مطالبات جدی جامعه ادبی، فراهم شدن شرایط مناسب برای انتشار کتاب است؛ شاعری که سالها شعر نوشته اما توان پرداخت هزینه چاپ اثرش را ندارد در واقع بخشی از سرمایه فرهنگی جامعه را در دفتر شخصی خود نگه داشته است.
از این منظر، حمایت از چاپ آثار نویسندگان و شاعران فقط کمک مالی به یک فرد نیست بلکه نوعی سرمایهگذاری برای ثبت خاطرات، هویت، فرهنگ و تجربه زیسته یک منطقه محسوب میشود.
خاش نیز از این نظر ظرفیت قابل توجهی دارد؛ شاعران و نویسندگانی که طی سالها فعالیت ادبی، تجربهها و روایتهای متنوعی از مردم و جغرافیای این منطقه ثبت کردهاند و آثار آنان میتواند بخشی از ادبیات بومی و معاصر سیستان و بلوچستان را شکل دهد.
«شهر شاعران» هنوز سرمایه دارد بنابراین کمرنگ شدن فعالیتهای ادبی به معنی از بین رفتن ظرفیت فرهنگی خاش نیست؛ شاعران و نویسندگان پیشکسوت همچنان تجربه و اثر برای عرضه دارند، در برنامههای ادبی و فرهنگی حضور دارند و در کنار آنان نسل تازهای از جوانان و نوجوانان علاقهمند به شعر و ادبیات وجود دارد اما آنچه بیش از هر چیز نیاز است، ایجاد فرصت برای دیده شدن، شنیده شدن و ادامه فعالیت است.
احیای انجمنهای شعر و ادب، برگزاری نشستهای نقد و بررسی کتاب، حمایت از چاپ آثار، توجه به استعدادهای جوان، پیوند میان پیشکسوتان و نسل جدید و استفاده هوشمندانه از فضای مجازی میتواند بخشی از این مسیر باشد.
فرهنگسرای سردار شهید امیرعلی حاجیزاده شهرداری خاش نیز میتواند با تکیه بر ظرفیت فعالان فرهنگی و هنری، بخشی از این جریان را تقویت کند.
به گزارش ایرنا، شهرستان مرزی خاش در ۱۸۵ کیلومتری جنوب زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان است.