به گزارش خبرنگار ایرنا، تلفن همراه هوشمند در کمتر از ۲ دهه از یک ابزار ارتباطی ساده به یکی از اصلیترین اجزای زندگی روزمره تبدیل شده است، امروز بسیاری از فعالیتهای جوانان از آموزش و کار گرفته تا خرید، سرگرمی، دریافت خبر و ارتباط با دوستان، در چند لمس ساده روی صفحه نمایش انجام میشود.
این تحول بدون تردید فرصتهای بزرگی ایجاد کرده است اما در کنار آن پدیدهای متناقض نیز شکل گرفته است، افزایش ارتباطات مجازی در کنار افزایش احساس تنهایی در بخشی از جامعه.
جوان امروز ممکن است در طول یک روز با دهها و حتی صدها نفر در فضای مجازی ارتباط داشته باشد اما در زندگی واقعی کسی را نداشته باشد که بتواند بدون ترس از قضاوت با او درباره نگرانیها، شکستها و احساساتش صحبت کند.
تفاوت مهمی میان در دسترس بودن و در ارتباط بودن وجود دارد، شبکههای اجتماعی امکان میدهند فرد در هر لحظه با دیگران ارتباط برقرار کند اما ارتباط دیجیتال همیشه به معنای شکلگیری یک رابطه عمیق و پایدار نیست.
پیام کوتاه، پسندیدن یک تصویر یا مشاهده یک استوری، بخشی از ارتباطات روزمره شده است، ارتباطاتی که سریع، آسان و کمهزینه هستند اما لزوما نیاز انسان به گفتوگوی عمیق، همدلی و احساس تعلق را برطرف نمیکنند.
از همینجا میتوان به یکی از مهمترین تناقضهای زندگی دیجیتال رسید، ممکن است فرد در فضای مجازی هرگز تنها نباشد اما در زندگی واقعی عمیقا احساس تنهایی کند.
مرز استفاده و وابستگی کجاست؟
استفاده از تلفن همراه زمانی میتواند نگرانکننده شود که فرد احساس کند بدون آن نمیتواند آرام باشد به صورت مداوم صفحه نمایش را بررسی کند، خواب و فعالیتهای روزمرهاش تحت تاثیر قرار گیرد یا حتی در جمع خانواده و دوستان نیز نتواند از گوشی فاصله بگیرد.
با این حال کارشناسان تاکید میکنند که استفاده زیاد از گوشی به تنهایی به معنای اعتیاد یا اختلال نیست، نوع استفاده، محتوای مصرفی، شرایط زندگی فرد و میزان تاثیر آن بر عملکرد روزانه اهمیت بیشتری دارد.
همچنین در کنار خانواده و مدرسه، شهر نیز نقش مهمی در شکلگیری روابط اجتماعی دارد، جوانی که به فضاهای ورزشی، فرهنگی، هنری و تفریحی مناسب دسترسی دارد فرصت بیشتری برای تجربه ارتباط واقعی خواهد داشت، فعالیت گروهی، ورزش، حضور در انجمنها و مشارکت در برنامههای اجتماعی میتواند بخشی از نیاز انسان به تعلق و دیده شدن را پاسخ دهد.
اگر این فضاها محدود باشند فضای مجازی به صورت طبیعی سهم بیشتری از زندگی جوانان را به خود اختصاص خواهد داد.
بنابراین مسئله تلفن همراه را باید در چارچوب بزرگتری به نام سبک زندگی و کیفیت روابط اجتماعی بررسی کرد.
گوشی جای گفتوگوهای خانوادگی را گرفته است
راهکار را نمیتوان در حذف تلفن همراه یا قطع دسترسی جوانان به شبکههای اجتماعی خلاصه کرد، فناوری امروز بخشی از زندگی انسان محسوب میشود و فرصتهای فراوانی برای آموزش، ارتباط، کسب و کار و خلاقیت ایجاد کرده است.
آنچه اهمیت دارد ایجاد تعادل است، تعادلی میان زندگی آنلاین و آفلاین، ارتباط مجازی و رابطه واقعی و مصرف محتوا و تولید و مشارکت اجتماعی.
علی چلداوی یکی از والدین آبادانی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به تغییر سبک ارتباطی فرزندان در سالهای اخیر اظهار کرد: امروز گاهی اعضای یک خانواده ساعتها در کنار یکدیگر هستند اما هرکدام مشغول تلفن همراه خود هستند و فرصت گفت و گوی واقعی میان آنها کمتر شده است.
وی افزود: شاید در گذشته وقتی فرزند از مدرسه یا دانشگاه به خانه میآمد درباره اتفاقات روز، دوستان و دغدغههایش با خانواده صحبت میکرد، اما امروز بخش زیادی از این ارتباطات به فضای مجازی منتقل شده و والدین گاهی آخرین کسانی هستند که از حال واقعی فرزندشان باخبر میشوند.
چلداوی ادامه داد: البته نمیتوان گوشی و فضای مجازی را به طور کامل از زندگی جوانان حذف کرد و چنین کاری نیز منطقی نیست؛ فرزندان ما برای تحصیل، کار، ارتباط با دوستان و حتی کسب اطلاعات به این ابزار نیاز دارند اما آنچه نگرانکننده است زمانی است که گوشی جای رابطه و گفت و گو را بگیرد.
وی با بیان اینکه برخوردهای سلبی همیشه نتیجه مطلوبی ندارد گفت: اگر والدین فقط بگویند گوشی را کنار بگذار احتمالا فرزند مقاومت میکند بنابراین بهتر است ابتدا خودمان الگوی مناسبی باشیم و در زمانهایی مانند صرف غذا، تماشای فیلم یا گفتوگوی خانوادگی تلفن همراه را کنار بگذاریم.
امیر محمدی یکی دیگر از والدین نیز معتقد است، مشکل فقط میزان استفاده از گوشی نیست، بلکه محتوایی است که فرزندان دریافت میکنند.
وی گفت: ممکن است فرزند ساعتها با گوشی باشد اما در حال یادگیری، مطالعه یا انجام کار مفیدی باشد، بنابراین نمیتوان برای همه یک نسخه واحد پیچید؛ آنچه اهمیت دارد این است که بدانیم گوشی چه جایگاهی در زندگی فرزندمان پیدا کرده و آیا باعث شده ارتباط او با خانواده، دوستان و محیط واقعی کمتر شود یا نه.
محمدی با تاکید بر ضرورت شنیدن حرفهای جوانان افزود: گاهی فرزند ما بیشتر از آنکه به تذکر نیاز داشته باشد به یک شنونده نیاز دارد، اگر در خانه فرصت گفت و گو، محبت و احساس امنیت وجود داشته باشد، احتمال اینکه جوان برای فرار از تنهایی تمام وقت خود را در فضای مجازی سپری کند کمتر خواهد شد.
وی بیان کرد: به جای جنگیدن با فناوری، باید شیوه درست استفاده از آن را یاد بگیریم و در کنار آن دوباره برای گفت و گوی خانوادگی، دورهمی، ورزش، تفریح و حضور اجتماعی فرزندانمان وقت بگذاریم.
فضای مجازی فقط عامل انزوا نیست
آرش ستوده یکی از جوانان آبادانی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به نقش تلفن همراه و شبکههای اجتماعی در زندگی نسل جدید اظهار کرد: نمیتوان گفت هرکس زمان زیادی را در فضای مجازی میگذراند، حتما تنها یا منزوی است، بسیاری از ما از این فضا برای یادگیری، کار، ارتباط با دوستان و پیدا کردن آدمهایی با علایق مشترک استفاده میکنیم.
وی افزود: گاهی در زندگی واقعی امکان حضور در کلاس، گروه یا جمعی را نداریم اما فضای مجازی این فرصت را فراهم میکند که با افرادی از شهرها و حتی کشورهای دیگر ارتباط داشته باشیم و تجربههای جدیدی به دست بیاوریم.
ستوده ادامه داد: من شخصا ترجیح میدهم بخشی از اوقات فراغتم را در شبکههای اجتماعی بگذرانم زیرا علاوه بر سرگرمی میتوانم اخبار و مطالب مورد علاقهام را دنبال کنم، البته قبول دارم که استفاده از گوشی بدون برنامه و کنترل،ممکن است به مرور زمان جای ارتباط واقعی را بگیرد.
مسعود جوان دیگری نیز گفت: فضای مجازی برای نسل ما فقط سرگرمی نیست خیلی از فرصتهای کاری و آموزشی از طریق همین فضا ایجاد شده است، حتی بعضی از دوستان من کسب و کارشان را از شبکههای اجتماعی شروع کردهاند و بدون وجود این فضا شاید چنین فرصتی پیدا نمیکردند.
وی افزود: اینکه بگوییم گوشی باعث تنهایی جوانان شده به نظرم سادهسازی موضوع است، شاید مشکل اصلی این باشد که هنوز یاد نگرفتهایم چطور از فناوری استفاده کنیم، میتوان ساعتها در فضای مجازی بود اما در کنار آن ورزش کرد، با خانواده وقت گذراند و با دوستان هم دیدار حضوری داشت.
این جوان با بیان اینکه استفاده از فناوری باید انتخاب آگاهانه باشد، اظهار کرد: من دوست دارم از فضای مجازی استفاده کنم، اما نمیخواهم تمام زندگیام به صفحه گوشی محدود شود، به نظرم مسئله اصلی حذف گوشی نیست بلکه پیدا کردن تعادل میان دنیای واقعی و مجازی است.
تنهایی را نمیتوان با خاموش کردن گوشی درمان کرد
یک روانشناس اجتماعی در گفت وگو با ایرنا درباره گسترش استفاده از تلفن همراه و ارتباط آن با احساس تنهایی جوانان اظهار کرد: نباید مسئله را به شکل ساده گوشی خوب است یا بد تعریف کنیم؛ فناوری خودش نه خوب است و نه بد، بلکه نوع استفاده و نقشی که در زندگی فرد پیدا میکند اهمیت دارد.
محسن رضوی افزود: زمانی که ارتباط مجازی جایگزین ارتباط واقعی شود فرد ممکن است به تدریج مهارتهایی مانند گفتوگوی حضوری، حل تعارض، تحمل تفاوت و برقراری رابطه عمیق را کمتر تمرین کند و همین مسئله میتواند احساس انزوا را افزایش دهد.
این کارشناس با بیان اینکه گاهی افراد تنها بیشتر به فضای مجازی پناه میبرند گفت: در چنین شرایطی گوشی علت اصلی وجود مشکل نیست بلکه کشف خلا موجود در زندگی فرد اهمیت دارد که تلاش میکند آن را در فضای مجازی جبران کند.
وی بیان کرد: ایجاد فرصتهای واقعی برای ارتباط اجتماعی، ورزش، فعالیتهای فرهنگی و هنری، گفت و گوی خانوادگی و مشارکت اجتماعی، در کنار آموزش سواد رسانهای، میتواند بسیار موثرتر از محدودیتهای صرف باشد.
این روانشناس اجتماعی ادامه داد: هدف نباید حذف فناوری از زندگی جوانان باشد، بلکه باید کمک کنیم فناوری در جای درست خود قرار گیرد، به گونهای که گوشی ابزار ارتباط باشد نه جایگزین انسان و رابطه انسانی.
به گفته وی شاید مهمترین سئوال درباره نسل دیجیتال این نباشد که چند ساعت در روز آنلاین هستیم، بلکه این باشد که وقتی صفحه گوشی خاموش میشود چند نفر در دنیای واقعی داریم که بتوانیم به آنها تکیه کنیم.
بر اساس این گزارش، تلفن همراه نه علت همه تنهاییهاست و نه راهحل آن؛ مسئله اصلی، چگونگی استفاده از فناوری و کیفیت روابط انسانی است. ایجاد تعادل میان حضور در فضای مجازی و زندگی واقعی، تقویت گفت و گوی خانوادگی و فراهمکردن فرصتهای اجتماعی برای جوانان میتواند کمک کند گوشی ابزار ارتباط باقی بماند، نه جایگزین ارتباط انسانی.