به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، به تازگی به قلم همایون کاتوزیان، پژوهشگر تاریخ و ادبیات فارسی کتابی پژوهشی درباره پروین اعتصامی به زبان انگلیسی و با نام «PARVIN ETESAMI AND PERSIAN POETRY» نوشته و توسط انتشارات راتلج عرضه شده است. این اثر تکنگاری مفصل در شرح و تحلیلی انتقادی از زندگینامه ادبی پروین است که بحثی انتقادی از جدال شعر نو و کهنه نیز در آن درج شده است.
از موضوعات اصلی کتاب میتوان به زندگی پروین، حضور زنان در تاریخ شعر فارسی، رابطه شعر او با جامعه و سیاست و واکنش منتقدان سنتگرا و نوگرا به آثارش اشاره کرد و در پایان نیز مجموعهای از اشعار منتخب پروین را شامل میشود.
همایون کاتوزیان، در گفتوگو با خبرگزاری ایبنا درباره انگیزه خود از تالیف این کتاب عنوان کرد: من از کودکی با شعر پروین آشنا بودم مثلا آن شعری را که برای گربه گمشدهاش گفته بود (ای گربه تو را چه شد که ناگاه / رفتی و نیامدی دگر باز) ولی به رغم اینکه بعضی از شعرهایش به کتابهای درسی نیز راه یافته بود هنوز شاعری نه کاملا شناخته بود. البته درباره او چند کتاب به فارسی و انگلیسی منتشر شده که من با همه آنها آشنا هستم ولی حق این بود که یک زندگینامه تمام و کمال درباره او و آثارش به رشته تحریر درآید.
کاتوزیان تاکید کرد: محور اصلی کتاب، شرح و تحلیل کار و زندگی پروین در چارچوب ادبی و اجتماعی دوران عمرش با توجه به شاعران کموبیش معاصرش مانند ایرج و عشقی و بهار و نیماست.
انتقادهای شاعران نوگرا به پروین اباطیل است
در دوره معاصر، پروین اعتصامی مورد انتقاد بیشتر شاعران نوگرا قرار گرفته است. کاتوزیان با اشاره به اینکه این انتقادها اباطیلی بیشتر نیستند که بر مبنای جهل و تعصب استوارند، توضیح داد: انتقادهایی که به پروین وارد میکنند اباطیلی بیشتر نیستند که بر مبنای جهل نسبت به کار و زندگی پروین و تعصب در نوپرستی بیحدواندازه استوارند تا جائی که خیلیشان حتی سرآمدان نوگرایی مانند ابراهیم گلستان میگفتند که پیش از نیما شعر فارسی وجود نداشته است.
کاتوزیان همچنین درباره نسبت شعر پروین با مدرنیسم گفت: پروین شاعری مدرن بود ولی نه مدرنیست که در زمان او تقریبا وجود نداشت.
بهبه و چهچه کم نکردند ولی قدرش را ندانستند
کاتوزیان در هنگام پژوهش درباره اشعار پروین به نکته بدیعی هم رسید که کمتر شناخته شده است. وی توضیح داد: به این نکته رسیدم که او به رغم تعلق به خانوادهای پیشرفته و مهربان و توفیقش در شاعری زنی تنها بود و در مجموع زندگی تلخی کرد و مرگ زودرسش نیز به احتمال قوی ناشی از آن بود، بهخصوص پس از مرگ پدر فرهیختهاش یعنی تنها کسی که او را به زندگی وصل میکرد. صرفنظر از خانوادهاش بهبه و چهچه کم نکردند ولی در واقع قدرش را ندانستند.
هوادار حقوق اجتماعی و پیشرفت زنان
کاتوزیان در پاسخ به این پرسش که تحصیل پروین در مدرسه آمریکایی تا چه اندازه در شکلگیری نگاه اجتماعی او و نوع نگاهش به زنان تاثیر داشته و آیا میتوان او را شاعری فمینیست دانست، گفت: همینکه او را در آن زمان در مدرسه آمریکایی گذاشتند نشان میدهد که زمینه خانوادگی توجه به حقوق اجتماعی زنان پیش از مدرسه وجود داشته و به خصوص تاکید او بر اهمیت آموزش و پرورش اما در آن زمان در هیچجای دنیا نه لفظ فمینیسم وجود داشت و نه آن درکی که ما امروز از آن داریم. پروین را باید هوادار حقوق اجتماعی و پیشرفت زنان دانست.
برخی تصور میکردند شاعر اشعار پروین، یک مرد بالغ است
کاتوزیان همچنین با اذعان بر اینکه پروین به چنان توانایی شعری رسیده بود که برخی تصور میکردند اشعارش سروده یک مرد است؛ توضیح داد: دلیلش این بود که او آن شعرهای پخته و سنجیده و ماهرانه را در ۱۳-۱۴ سالگی در مجله فرهنگی پدرش منتشر میکرد و در نتیجه شایع شده بود که گوینده واقعی آنها یک مرد بالغ است که به نام آن کودک خردسال قالب میکنند ولی او با دو بیت شعر، آن شایعه را بیاعتبار کرد.
وی که البته پروین را صرفا شاعری اخلاقگرا معرفی نمیکند، بلکه او را یک شخصیت مهم در تاریخ و ادبیات و فرهنگ ایران میداند، درباره دلیل پرداختن زیاد پروین به مسائل اجتماعی از جمله فقر و وضعیت محرومان نیز گفت: فقر و درماندگی عمومیت داشت و از سوی دیگر پروین صاحب دلی رحیم و وجدانی اجتماعی بود.
کاتوزیان در پایان گفتوگو خبر داد که بهزودی ترجمه فارسی کتابش در اختیار ایرانیان قرار خواهد گرفت.