به گزارش ایرنا، رویکرد محلهمحوری در سالهای اخیر به عنوان یکی از محورهای مورد توجه در حوزه حکمرانی اجتماعی مطرح شده است. این رویکرد بر استفاده از ظرفیتهای اجتماعی، فرهنگی و انسانی محلات و افزایش مشارکت مستقیم مردم در شناسایی و حل مسائل تأکید دارد.
در این نگاه، دستگاههای اجرایی به جای آنکه صرفاً از منظر اداری برای محلات تصمیمگیری کنند، باید در کنار مردم قرار گیرند و زمینه مشارکت آنان را فراهم کنند. شناسایی محلات، فعالسازی معتمدان و ظرفیتهای محلی، تقویت نقش مساجد، سمنها، خیریهها، جوانان و بانوان و ایجاد سازوکار ارتباط میان مردم و دستگاههای اجرایی از جمله محورهای این رویکرد است.
دولت چهاردهم نیز با اتخاذ راهبرد «مدیریت محلهمحور»، گام بلندی در جهت واگذاری مدیریت محلات به مردم برداشته است. در استان اصفهان، این طرح در سطحی گسترده عملیاتی شده و تاکنون بیش از یک هزار و ۵۰۰ محله شهری و روستایی تحت پوشش این طرح قرار گرفتهاند.
هفته دولت فرصت مناسبی است تا بررسی کنیم این رویکرد در استان اصفهان تا چه اندازه مورد توجه قرار گرفته و آیا محلات توانستهاند در فرایند تصمیمسازی و تصمیمگیری نقشی مؤثر ایفا کنند؟
برای بررسی اقدامات انجام شده جهت افزایش مشارکت مردمی، ارتقای خدمات محلی و کاهش نابرابریهای میان محلات مختلف استان گفتوگویی تفصیلی با لیلا سادات ابطحی، مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری اصفهان، انجام دادهایم که مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
ایرنا: ابتدا بفرمایید منظور از «محلهمحوری» چیست و چرا این رویکرد در سیاستهای اجتماعی دولت مورد توجه قرار گرفته است؟
ابطحی: محلهمحوری در واقع یکی از مهمترین رویکردهای استان و کشور در حوزه حکمرانی اجتماعی است و بر فعال کردن ظرفیتهای مردم در سطح محلات تأکید دارد. دلیل اهمیت آن هم روشن است؛ مردم هر محله نسبت به مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، عمرانی و حتی موضوعات مربوط به امنیت و آرامش اجتماعی محل زندگی خود شناخت واقعی و ملموس دارند. آنها با زیستبوم محله، ظرفیتها، کمبودها، فرصتها و آسیبهای آن آشنا هستند و در بسیاری از موارد حتی راهکار حل مساله را نیز میدانند.
بنابراین نگاه ما این نیست که دستگاههای دولتی پشت میزهای خود بنشینند، مساله را از دور تشخیص دهند و بعد برای مردم نسخه بپیچند. باید بخشی از فرآیند شناسایی و حل مساله در کف محلات اتفاق بیفتد.
ایرنا: اما این نگرانی وجود دارد که محلهمحوری در حد یک شعار باقی بماند. آیا ساختار اجرایی مشخصی برای آن ایجاد شده است؟
ابطحی: این نگرانی قابل درک است و تجربه برخی طرحهای اجتماعی گذشته نشان داده که ممکن است یک برنامه با شور و هیجان آغاز شود اما به مرور از توجه خارج شود. به همین دلیل تلاش کردهایم محلهمحوری صرفاً یک شعار یا مجموعهای از جلسات نباشد. نخستین گام، تعریف و شناسایی محلات بود. در استان اصفهان تاکنون ۸۵۸ محله شهری و ۷۲۹ محله روستایی شناسایی شده و این آمار نیز در حال افزایش است.
پس از شناسایی محلات، تلاش شد معتمدان و افراد مؤثر هر محله به عنوان رابطان محلی شناسایی شوند تا ارتباط میان مردم، ظرفیتهای محله و ساختار اجرایی شکل بگیرد.
ایرنا: نقش مردم در این ساختار دقیقاً چیست؟ آیا قرار است مردم صرفاً مسائل را به دولت منتقل کنند؟
ابطحی: خیر؛ اتفاقاً اگر مردم فقط مساله را به دولت منتقل کنند و منتظر بمانند دولت آن را حل کند، از نگاه ما محلهمحوری اتفاق نیفتاده است. هدف این است که مردم از «مخاطبان برنامههای دستگاهها» به «کنشگران مسائل محله» تبدیل شوند. یعنی اگر در یک محله آسیب اجتماعی وجود دارد، اولین سؤال این نباشد که دولت برای ما چه میکند؛ بلکه مردم ابتدا بررسی کنند که خودشان چه ظرفیتی برای حل مساله دارند، چه افرادی میتوانند کمک کنند و چه نهادها و گروههایی باید در کنار آنها قرار گیرند.در اینجا دولت نقش تسهیلگر و پشتیبان را ایفا میکند.
ایرنا: برای اینکه این مشارکت سازمانیافته شود، چه ساختاری در محلات پیشبینی شده است؟
ابطحی: ما به دنبال شکلگیری «شورای تحول و پیشرفت» در محلات هستیم. شورایی که ارکان مختلف محله را در کنار یکدیگر قرار دهد. در این ساختار، معتمد محله، جوانان، بانوان، نخبگان، کسبه، معلمان، پزشکان، پرستاران، خیریهها، سازمانهای مردمنهاد، مدارس، مساجد و دیگر ظرفیتهای محلی میتوانند نقش داشته باشند.
هدف این نیست که یک ساختار اداری دیگر ایجاد کنیم؛ بلکه میخواهیم ظرفیتهای موجود را کنار یکدیگر قرار دهیم تا مردم خودشان نظام مسائل محله را شناسایی و برای آن راهکار پیدا کنند.
ایرنا: نقش جوانان و بانوان در این میان چقدر جدی است؛ آیا آنها واقعاً در تصمیمسازی محلی سهم خواهند داشت؟
ابطحی: جوانان و بانوان از ارکان اصلی محلهمحوری هستند. ما نمیتوانیم درباره محله صحبت کنیم اما بخش مهمی از جمعیت و ظرفیت فکری و اجتماعی آن را نادیده بگیریم. بانوی محله، جوان محله، دانشآموز، معلم، کاسب و سایر گروهها هر کدام بخشی از واقعیت محله را میشناسند. اگر این افراد در فرآیند تصمیمسازی حضور نداشته باشند، بخشی از ظرفیت حل مسئله را از دست دادهایم.
ایرنا: مساجد و نهادهای مردمی چه جایگاهی در این فرآیند دارند؟
ابطحی: مساجد میتوانند یکی از مهمترین کانونهای محلی باشند. نگاه ما این است که مساجد تراز و فعال، سمنها، خیریهها، مدارس و سایر مراکز اجتماعی بتوانند در کنار مردم قرار گیرند. البته این به معنای محدود کردن محلهمحوری به مسجد نیست. هر مکانی که بتواند زمینه گفتوگو، همفکری و مشارکت مردم را فراهم کند، میتواند به عنوان یک کانون محلی مورد استفاده قرار گیرد.
ایرنا: در ساختار دولتی چه تمهیدی برای پشتیبانی از محلات اندیشیده شده است؟
ابطحی: در ساختار دولتی، ۱۳ کمیته ذیل ستاد عالی محلهمحوری تشکیل شده است و این ستاد در استان با حضور استاندار به صورت ماهانه تشکیل جلسه میدهد.
برای هر کمیته، دستگاه متولی مشخص شده و تلاش شده ارتباط میان دستگاهها و مسوولان محلات شکل بگیرد. در واقع در کنار ساختار دولتی، ساختار متناظر مردمی نیز در محلات دنبال میشود تا نظام مسائل از پایین به بالا منتقل شود و پاسخها نیز در مسیر مشخصی به مردم برسد.
ایرنا: جنگ و شرایط بحرانی اخیر چه اثری بر این رویکرد داشت؟
ابطحی: شرایط جنگی و بحرانی آسیبها و مشکلاتی ایجاد کرد، اما در کنار آن یک تجربه ارزشمند نیز شکل گرفت. در بسیاری از نقاط، وقتی کانونهای بحران تشکیل شد، مردم محله کنار یکدیگر قرار گرفتند و خودشان برای حل مسائل اقدام کردند. این تجربه نشان داد که جامعه محلی در شرایط دشوار میتواند بسیار سریع سازماندهی شود و برای مسائل خود راهحل پیدا کند. این همان سرمایه اجتماعی است که باید در شرایط عادی نیز فعال و تقویت شود.
ایرنا: یکی از نقدهای جدی به طرحهای اجتماعی، مقطعی بودن آنهاست. چه تضمینی وجود دارد که محلهمحوری چند سال دیگر به یک عنوان فراموششده تبدیل نشود؟
ابطحی: ما ادعا نمیکنیم که دولت به تنهایی این کار را انجام میدهد. اتفاقاً معتقدیم کار باید به دست کاردان سپرده شود و آن کاردان، خود مردم محله هستند. ما نمیخواهیم محلات را از بیرون شکل دهیم یا مردم را به مشارکت دستوری وادار کنیم. مردم خودشان باید این فضا را ایجاد کنند، صدای خود را به گوش دیگر ساکنان محله برسانند و حلقه مشارکت را گستردهتر کنند. دوام این طرح زمانی تضمین میشود که مردم نتیجه مشارکت خود را ببینند.
اگر مردم ببینند مسوولان به عنوان تسهیلگر وارد میدان شدهاند، مطالبات آنها شنیده میشود و بخشی از مسائل واقعی محله پاسخ میگیرد، اعتماد شکل میگیرد. این اعتماد میتواند آغاز یک مشارکت عمیق و پایدار باشد.
ایرنا: یعنی معیار موفقیت محلهمحوری را باید در نتیجهای که مردم در زندگی روزمره میبینند جستوجو کرد؟
ابطحی: دقیقاً. مردم هم نتیجه را میسنجند و هم مسیری را که طی میشود. اگر مردم ببینند مشارکت آنها ثمر دارد، طبیعی است که برای ادامه آن انگیزه پیدا کنند؛ چون نتیجه کار مستقیماً به زندگی خودشان و خانوادهشان برمیگردد. هدف نهایی این است که مردم بگویند «محله من» و برای پیشرفت و حل مشکلات آن احساس مسئولیت کنند.
ایرنا: سازمانهای مردمنهاد چقدر میتوانند به این فرآیند کمک کنند؟
ابطحی: سازمانهای مردمنهاد و شبکههای مردمی یکی از مهمترین بخشهای محلهمحوری هستند. این مجموعهها میتوانند هم در شناسایی مسائل، هم در ارائه راهکار و هم در اجرای اقدامات مشارکت کنند. آنها همچنین میتوانند صدای مردم را به مسوولان منتقل کنند و میان جامعه محلی و ساختار اجرایی نقش واسط داشته باشند.
ایرنا: در حوزه سلامت نیز نمونهای از این رویکرد در استان دنبال میشود؟
ابطحی: بله، در حوزه سلامت نیز تلاشهایی در حال انجام است تا مسائل سلامت صرفاً از زاویه درمان و مداخله دستگاهی دیده نشود و ظرفیت اجتماعی و فرهنگی محلات نیز در حل مسائل سلامت فعال شود.
همکاری مرکز بهداشت استان و مجموعههای مرتبط در این زمینه اهمیت زیادی دارد، چرا که بسیاری از مسائل سلامت، پیش از آنکه موضوع درمان باشند، موضوع اجتماعی و فرهنگی هستند.
ایرنا: اگر بخواهید از مردم اصفهان برای موفقیت محلهمحوری یک مطالبه مشخص داشته باشید، آن مطالبه چیست؟
ابطحی: از مردم میخواهیم درباره محلهمحوری مطالبهگر باشند. از ما بخواهند که این فضا گستردهتر شود، خودشان مشارکت را آغاز کنند، ارتباطشان را با مسوولان محله تقویت کنند و هر جا نیاز است مسوولان در محلات حضور پیدا کنند، این مطالبه را مطرح کنند. همچنین میز خدمت باید بتواند در خود محلات به مردم پاسخ دهد. مردم نباید برای هر مسئلهای مجبور باشند از محله خود خارج شوند و مسیرهای طولانی اداری را طی کنند.
ایرنا: در پایان، نقش رسانه را در این فرآیند چگونه ارزیابی میکنید؟
ابطحی: رسانه میتواند صدای مردم را بلندتر کند. محلهمحوری زمانی موفق خواهد بود که به یک گفتمان واقعی در میان مردم تبدیل شود و رسانهها میتوانند این گفتمان را در سراسر استان گسترش دهند، تجربههای موفق محلات را معرفی کنند و مطالبهگری مردم را به گوش مسوولان برسانند. امیدواریم اصفهان بتواند در عرصه محلهمحوری پیشرو باشد.
در نهایت، هرچه تصمیمگیریها به مردم نزدیکتر شود و صدای محلات بیشتر شنیده شود، مسیر توسعه و پیشرفت نیز هموارتر خواهد شد. این یک رابطه روشن است؛ از جزئیترین مسائل محله شروع میکنیم و در نهایت میتوانیم به حل مسائل بزرگتر در سطح شهر و استان برسیم.
به گزارش ایرنا مردم هر محله بهتر از هر دستگاهی با مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، عمرانی و حتی موضوعات مرتبط با امنیت و آرامش اجتماعی محل زندگی خود آشنا هستند و اگر ظرفیت آنان فعال شود، میتوان بسیاری از مسائل را با سرعت، دقت و پایداری بیشتری حل کرد.
شناسایی ۸۵۸ محله شهری و ۷۲۹ محله روستایی در استان اصفهان با جامعه هدف جوانان، بانوان، معتمدان، نخبگان، کسبه، دانشآموزان، معلمان، پزشکان، پرستاران و دیگر گروههای مؤثر هر محله در کنار یکدیگر هستند و برای مسائل محل زندگی خود میتوانند راهکار ارائه میدهند.
اگر مردم احساس کنند صدای آنها شنیده میشود و نظام مسائل محله از سوی مسئولان به رسمیت شناخته شده است، اعتماد اجتماعی شکل میگیرد و محلهمحوری از یک طرح مقطعی به یک فرآیند پایدار مشارکت اجتماعی تبدیل خواهد شد.