به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند،درگذشت آیتالله سید حسن سعادت مصطفوی در شهریور 1401، پایان یک نسل از اساتید فلسفه اسلامی بود که هم در حوزه سنتی قم و تهران نفس کشیده بودند و هم در دانشگاه مدرن ایران تدریس میکردند.
وی از معدود چهرههایی بود که توانست میان سه جریان فکری مهم پیوند ایجاد کند: فلسفه مشاء (ابنسینا)، حکمت متعالیه (ملاصدرا) و عرفان نظری.
موقعیت ممتاز علمی
سعادت مصطفوی در 30 سالگی به اجتهاد رسید، اما مسیرش با بسیاری از همعصرانش تفاوت داشت. او هم از شاگردان آیتالله محمدتقی آملی (فقیه و اصولی برجسته) بود و هم از محضر آیتالله رفیعی قزوینی (حکیم متأله) بهره برد. این ترکیب نادر بود: فقاهت قوی در کنار حکمت و عرفان.
نکته کلیدی: او در دورانی به تهران آمد که پایتخت هنوز مرکز تجمع علمای
برجستهای بود که از قم و نجف هجرت کرده بودند. هجرت چهارساله آیتالله ثقفی تهرانی به تهران و استفاده سعادت مصطفوی از ایشان، نشانه شبکه علمی غنی پایتخت در آن سالهاست.
میراث ماندگار؛ شرح نمط سوم اشارات
مهمترین اثر مکتوب او «شرح نمط سوم اشارات و تنبیهات ابنسینا» است. نمط سوم اشارات یکی از دشوارترین بخشهای فلسفه ابنسیناست که به مباحث وجود، واجب الوجود و صفات الهی میپردازد.
چرا این اثر مهم است؟
سنت شروحنویسی بر اشارات قدمتی هزارساله دارد (از فخر رازی و خواجه نصیر تا علامه طباطبایی)
سعادت مصطفوی در این شرح، رویکردی تلفیقی دارد هم به متن بوعلی وفادار است، هم از مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا بهره میگیرد و هم به اشکالات و پاسخهای سنتی توجه دارد
-این اثر عملاً پل میان فلسفه سینوی و حکمت صدرایی در قالب یک شرح کلاسیک است.
نقش دانشگاهی؛ پل میان حوزه و دانشگاه
سعادت مصطفوی از سال 1363 وارد نظام دانشگاهی شد. حضور او در دانشگاه امام صادق(ع) بهعنوان مدیر گروه فلسفه و کلام اسلامی، در دورهای بود که این دانشگاه تازهتأسیس میکوشید مدلی از «دانشگاه دینی» ارائه دهد.
او همچنین در دانشکده تربیت مدرس قم در مقطع دکتری تدریس میکرد. این یعنی او یکی از حلقههای واسط میان حوزه علمیه قم و نظام آکادمیک کشور بود.
چالش نظری: حرکت جوهری و پارادکس وجود مطلق
مقالات او نشاندهنده دغدغههای نظری عمیقش است:«ملاحظاتی در باب حرکت جوهری»: نشان میدهد او به یکی از چالشبرانگیزترین نظریات ملاصدرا نقدی جدی داشته یا لااقل آن را به بحث گذاشته است.
-«حل پارادکس عینیت و ذهنیت وجود مطلق با تکیه بر هستیشناسی علامه سید حیدر آملی»: این مقاله او را در زمره شارحان عرفان نظری ابنعربی و حیدر آملی قرار میدهد.
-«فلسفه در افق عقل و دین»: عنوانی که گویای رویکرد کلی اوست: نه عقل سکولار و نه تقلید دینی صرف، بلکه عقل متعهد دینی.
جمعبندی
آیتالله سعادت مصطفوی را میتوان از آخرین بازماندگان نسل طلایی اساتید فلسفه اسلامی در ایران دانست که هم اجتهاد فقهی داشتند، هم در حکمت متعالیه و عرفان نظری صاحبنظر بودند و هم توانستند این میراث را در قالب دانشگاهی به نسل بعد منتقل کنند.
شاید مهمترین خلأ که با رفتن او پررنگتر میشود، نبود چهرههایی است که هم «حاشیه ملاعبدالله» خوانده باشند، هم «اسفار» تدریس کرده باشند، هم «شفا» درس داده باشند و هم در دانشگاه مقاله علمی بنویسند.
انتهای پیام/253