حسن عبدلیانپور، رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه در حاشیه یازدهمین اجلاس حقوقی بریکس در دهلی نو با بیان اینکه ایجاد یک نظام چندقطبی یا همان جنوب جهانی که شعار بریکس است، صرفاً یک پروژه سیاسی یا اقتصادی نیست، گفت: بریکس بیشتر از آنچه فکر میکنیم و در واقع بیان شده، یک پروژه حقوقی است، این نظم جهانی آینده را شکل میدهد که بر اساس یک چندقطبی پایدار و عادلانه استوار است؛ چندقطبی که مبتنی بر حقوق، برابری حاکمیتی دولتها و منع استفاده گزینشی از فرایند بینالمللی است.
عبدلیانپور افزود که باید این باور را داشته باشیم که چندقطبی سازی مبتنی بر اصول مسلم حقوقی بنا شده و ادامه دارد. از دیدگاه ایران و جامعه حقوقی ایران، بریکس صرفاً یک بلوک سیاسی و اقتصادی نیست، بلکه میتواند به یکی از مراکز مهم تولید اندیشه و توسعه حقوق بینالملل تبدیل شود و به چندقطبی سازی جهان کمک مؤثری کند.
وی با اشاره به حوزههای قابل توجه برای بریکس، گفت: بریکس میتواند در حوزههایی مثل حل و فصل اختلافات تجارت بینالملل، تحریمها که یکی از مباحث بسیار مهم است و باید به آن پرداخته شود، فناوری هوش مصنوعی، سرمایهگذاری، حقوق بشر و مسئولیتهای بینالمللی دولتها تاکید کند.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه گفت: تاکید ما این است که در حوزه بریکس، با توجه به فعالیتهای حقوقی که صورت میگیرد، از هرگونه استانداردهای دوگانه در اجرای حقوق بینالملل جلوگیری شود و معیار مشروعیت یک قاعده، هویت سیاسی و اقتصادی دولتها نباشد، بلکه انطباق آن با منشور ملل متحد و حقوق و قواعد پذیرفته شده حقوق بینالملل ملاک باشد.
تفاوت نظامهای حقوقی؛ فرصتی برای پیشرفت
عبدلیان پور با تأکید بر اینکه تفاوت نظامهای حقوقی، سیاسی و اجتماعی کشورها نه تنها مانعی برای پیشرفت و اجماع حقوقی بریکس نیست، گفت: این تفاوت و تضارب نظرات میتواند منبعی برای پیشرفت به واسطه یادگیری متقابل و غنیتر شدن گفتمان حقوقی تبدیل شود. ما انتظار نداریم که کشورهای عضو بریکس نظامهای حقوقی یکسانی داشته باشند و این اصلاً قطعاً وجود نخواهد داشت.
وی افزود: آنچه ضروری است، ایجاد یک چارچوب مشترک برای گفتوگوی حقوقی است؛ چارچوبی که بر حاکمیت ملی، برابری دولتها، احترام به نظامهای حقوقی داخلی و در عین حال تعهد به اصول بنیادین حقوق بینالملل شکل بگیرد.
پیشنهادات ایران برای همکاری حقوقی در بریکس
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه در این گفتوگو، مجموعه پیشنهادات جمهوری اسلامی ایران را در حوزه همکاریهای حقوقی بریکس، تبدیل مجمع گفتوگوی حقوقی بریکس به یک شبکه واقعی همکاری متقابل حقوقی از طریق تبادل قضات و وکلا، آموزش مشترک، و ایجاد کارگروههای تخصصی، همکاری در دعاوی فرامرزی، میانجیگری و داوری مستقل، و ایجاد بانک اطلاعاتی مشترک از رویههای قضایی و قوانین کشورهای عضو برشمرد.
وی گفت: ایجاد سازوکارهای مؤثر حل اختلاف تجاری، پرداخت و تصفیه مالی مقاوم در برابر فشارهای سیاسی، همکاری میان کانونها و نهادهای وکالت و حمایت حقوقی از شرکتها و تجار کشورهای عضو، توسعه قواعد مشترک درباره تحریمها و اقدامات قهری یکجانبه از جمله این پیشنهادات است.
عبدلیانپور تأکید کرد که حقوقدانان ایران این آمادگی را دارند که چنین ابتکاراتی را در حوزه قضایی و حقوقی بریکس ارائه دهند، کما اینکه بخشی از این پیشنهادات در بیانیه پایانی اجلاس گنجانده شد و همه کشورها بدون هیچ مخالفی آن را تأیید کردند.
حملات به ایران؛ مصداق تجاوز آشکار و نقض حقوق بینالملل
عبدلیانپور در خصوص پاسخ به سوالی در مورد منازعات ایران و آمریکا گفت: حملات اخیر به ایران منازعه نیست، این یک تجاوز آشکار است که در دو جنگ اخیر توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشور ما وارد شده است.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه افزود: موضع ما این است که حقوق بینالملل نمیتواند گزینشی باشد. اصولی همچون منع توسل به زور، حمایت از غیرنظامیان، احترام به حاکمیت دولتها و مسئولیت بینالمللی دولتها، اگر اصول واقعی حقوق بینالملل هستند - که واقعیت این است که هستند - باید برای همه دولتها و ملتها یکسان باشد.
عبدلیان پور با اشاره به مصادیق حملات، گفت که در جنگ تحمیلی اخیر علیه کشورمان، مواردی از جمله حمله به زیرساختهای غیرنظامی، مراکز آموزشی و درمانی، اماکن ورزشی، نه بر اساس یک روایت سیاسی طرفین، بلکه بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه و قواعد مسئولیت بینالمللی باید بررسی شود.
وی با اشاره به حملات مستقیم به مراکز قضایی گفت که دادگاهها که محل احقاق عدالت است، در چندین و چند مورد در کشور ما به صورت مستقیم مورد حمله قرار گرفت. دادگاه لار که در آن دو قاضی، سه وکیل و دو کارشناس رسمی دادگستری به شهادت رسیدند، حتی یا مرکز وکلای قوه قضاییه که به کارهای خدماتی و ارائه کارهای وکالت و کارشناسی مشغول است، به صورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفت.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه با اشاره به حمله به مدرسه شجره طیبه میناب افزود که چرا باید دانشآموزان ما در مدرسه شجره طیبه میناب در روز روشن، مورد حمله چندین و چند موشک توسط آمریکاییها قرار بگیرند؟ حمله به مراکز درمانی از جمله بیمارستان گاندی در تهران، مراکز ورزشی مثل ورزشگاه لامرد و ورزشگاه آزادی تهران و سایر مواردی که به تأسیسات غیرنظامی و مراکز مسکونی حمله شد، صرفاً موضوعات سیاسی نیستند؛ این موضوعاتی هستند که مستحق بررسی حقوقی مستقل و حرفهای هستند.
عبدلیان پور با اشاره به پیگیریهای مجمع حقوقی بریکس گفت: ما توقعمان این است و پیگیریهایی که در مجمع حقوقی بریکس داشتیم، این بود که حتی در شرایط مخاصمه مسلحانه، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بینالمللی باید رعایت شود و تابع و قربانی ملاحظات ژئوپلیتیک نشود. فضای حرفهای مستندسازی، تبادل ادله برای بررسی مسئولیتهای بینالمللی بدون سیاسیسازی فرایندهای حقوقی، مواردی بود که ما با همکاری سایر کشورهای حقوقی بریکس پیگیری کردیم.
وی افزود: دیدارهای جداگانهای با همکارانمان از کشور هند، روسیه، برزیل، چین و سایر کشورهای عضو بریکس داشتیم. همه دوستانمان از جمله کشور آفریقای جنوبی خواستار پیگیری این موضوعات در محاکم و مجامع بینالمللی بودند و همکاریهای متقابلی هم داشتیم که به ما در این زمینه کمک کنند تا بتوانیم این جنایات را پیگیری کنیم و هر آنچه را که در حقوق بینالملل بشردوستانه نقل شده است، بتوانیم پیگیری کنیم و به نتایج خوبی برسیم.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه با اشاره به دیدارهای انجام شده گفت که در حاشیه دیدارهایی که با مسئولین و همکارانمان داشتیم، مواردی مطرح شد و مواضع ما در چارچوب قوانین و قواعد بینالمللی گوشزد شد که همه دوستان قبول کردند و اعلام کردند که این موارد باید حل شود و ما درصدد حل آن هستیم.
تنگه هرمز؛ حاکمیت ایران و حق دفاع مشروع
عبدلیان پور در خصوص موضوع تنگه هرمز با تأکید گفت که بهتر است به این موضوع از منظر حقوق بینالملل بپردازیم. تنگه هرمز آبهای بینالمللی ندارد، تنگه هرمز جز آبهای سرزمینی کشور ماست و ما میتوانیم بر آبهای سرزمین خود اعمال قانون و حاکمیت کنیم و از منظر قوانین و قواعد حقوق بینالملل، این پذیرفته شدنی است و این از حقوق مسلم ماست.
وی افزود: هر کشوری حق دارد در چارچوب دفاع مشروع از خود دفاع کند. وقتی در حین مذاکره برای دومین بار به ما حمله میکنند، وقتی به تاسیسات غیرنظامی ما حمله میشود، وقتی این فجایع بر کشور ما بار میشود، وقتی رهبر جمهوری اسلامی ایران را که درود خدا بر ایشان باد را به شهادت میرسانند و این همه جنایت بر کشور ما واقع میشود، ما بر اساس قواعد و قوانین حقوق بینالمللی باید از خود دفاع و بر سرزمینمان اعمال حاکمیت کنیم.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه در پاسخ به سوالی در مورد بسته بودن تنگه هرمز گفت: تنگه هرمز برای متجاوزین بسته است، اکنون در زمان جنگی که به ما تحمیل شده، باید حاکمیت خود را اعمال کنیم. کشورهایی که از این تنگه سلاح و تجهیزات عبور میدهند تا به ما حمله کنند، فرزندان ما را در مدرسه شجره طیبه میناب شهید کنند، در لامرد فجایع به بار بیاورند، در لار دادگستری را مورد تهاجم قرار دهند، دنیا به ما حق میدهد که بتوانیم بر اساس قوانین بینالمللی، بر اساس قواعد بینالمللی در چارچوب دفاع مشروع ماده ۵۱ منشور ملل متحد، از خودمان دفاع کنیم. ولی کشورهای متخاصمی که دارند به ما تجاوز میکنند و روزانه جنایات زیادی را به کشور ما تحمیل میکنند، نمیتوانند به صورت آزادانه عبور کنند.
عبدلیان پور در پاسخ به سوالی در خصوص بحث دریافت عوارض از تنگه هرمز گفت: بحث مهم حقوقی است که برای کشور ما متصور است و تاکنون از آن صرفنظر کردیم، بسیاری از کشورهای دنیا برای عبور و مرور مبالغی را دریافت میکنند. در کل دنیا این وجود دارد و به راحتی میتوان بررسی کرد، کشورهایی که از آبهای سرزمینی خود کشتیها را میخواهند عبور دهند، مبالغی دریافت میکنند. تا کنون از حقوق خود صرفنظر کردیم، ولی اکنون میخواهیم حقوقی را که برای ما متصور بوده، اعمال کنیم.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه ادامه داد: به ما تجاوز کردند و اکنون هم ادامه دارد، این ما نبودیم که این جنگ را شروع کردیم و این تجاوز را آغاز کردیم؛ ما در حال مذاکره بودیم. کشورهایی که جنگ و تجاوز را به ما تحمیل کردند، مقصر هستند. دنیا باید این کشورها را بازخواست کند که چرا به ایران تجاوز کردند، چرا به ناحق و برخلاف قواعد بینالملل و بدون هیچگونه مجوزی، آیا شورای امنیت سازمان ملل مجوز داده بود؟ این در قوانین و قواعد بینالمللی است. ما در حال دفاع از خود هستیم. به جای اینکه ما را مورد خطاب و بازخواست قرار دهند، بروند و آن کشورهایی که عامل و شروع کننده جنگ و باعث و بانی این موضوع هستند را مورد بازخواست قرار دهند و این سوالات را از آنها بپرسند.
نقشآفرینی گسترده زنان در نظام حقوقی و قضایی ایران
عبدلیان پور در پاسخ به سوالی در مورد وضعیت زنان در ایران گفت: زنان امروز در کشور ما نقشآفرینی فعالی در جامعه ایرانی دارند. اکنون اکثر پذیرفته شدگان دانشگاههایمان خانمها هستند. پذیرش در چند سال اخیر در حوزه وکالت، پذیرش بانوان بر آقایان پیشی گرفته و شاید برای شما هم جالب باشد که در پذیرش به نسبت ۶۰-۴۰ رسیدیم؛ ۶۰ درصد خانمها هستند و ۴۰ درصد آقایان در حوزه وکالت.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه با اشاره به جذب زنان در مرکز وکلای قوه قضاییه گفت: مجموعه مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده، در سه بخش وکالت، کارشناسی و هم در حوزه مشاوران خانواده زنان زیادی را جذب کرده است. ما در دستگاه قضایی، قضات زن در همه شهرهای کشورمان داریم. مشاور ارشد رئیس قوه قضاییه ایران در حوزه زنان داریم. در دولت نیز وزیر زن داریم، در شورای شهر هم همینطور، همچنین تعداد زیادی از وکلای زن در مجلس داریم که نماینده مردم از شهرهای مختلف شدند.
وی تأکید کرد که قطعاً رسانههای معاند واقعیت جامعه زنان ایران را بیان نمیکنند، در حوزه کارشناسی، بانوان آتشنشان داریم، پلیس فتا از مواردی است که زنان در آن نقشآفرینی ویژه میکنند، پزشکی قانونی، حوزههای پزشکی خصوصاً در بخش سرطان که یک حوزههای تخصصی است، زنان نقش ویژهای را ایفا میکنند. در ورزش نیز در حوزه وکالت و کارشناسی، هر سال المپیاد ورزشی برگزار میکنیم که در این المپیادها زنان مشارکت ویژه دارند و تیمهای ورزشی از حوزه بانوان وکیل، کارشناس و مشاور خانواده شرکت میکنند که برای خود ما هم خیلی جالب است که این حجم گسترده از مشارکت در مجموعه ما وجود دارد.
رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه در پایان مجدداً از میزبانی کشور هند و اتحادیه وکلای این کشور تشکر کرد و گفت: در این سفر تجربیات جدیدی به ما اضافه شد. حضور و بازدید از تاج محل که به نظرم نماد تکریم زن در کشور هند بود، برای ما بسیار جذاب بود و نشان میداد که فرهنگ ایران و فرهنگ هندوستان با هم عجین و بسیار در هم آمیخته است.