محمد ایرانی، دیپلمات  و سفیر پیشین ایران در کویت، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابی‌اش از سفر عاصم منیر به کشورمان از یک سو و شروع فشارهای اقتصادی شدید از سوی آمریکا علیه کشورمان از طرف دیگر گفت: توقف تفاهم‌نامه، که در حقیقت حالا اختلاف‌نظر وجود دارد که آیا نقض آن از طرف ایران بوده یا ایالات متحده آمریکا، به نظر من نباید اتفاق می‌افتاد. به هر شکل ممکن، این دستاوردی بود که در نتیجه مقاومت رزمندگان جمهوری اسلامی و مقاومت کشورمان در زمینه‌های مختلف شکل گرفته بود، دستاوردی بود که به هر حال طی یک‌سری مذاکرات پیچیده و سخت به وجود آمده بود.

توقف تفاهم‌نامه نباید اتفاق می‌افتاد

وی ادامه داد: به اعتراف بسیاری از ناظرانی که موضوع را دنبال می‌کنند، این در حقیقت بخش عمده‌ای از خواسته‌های ایران را برآورده می‌کرد؛ خواسته‌های ملموس و عینی و نه خواسته‌های نظری و خواسته‌هایی که در دسترس نیست یا به دست آوردن آن‌ها مقداری در حقیقت خارج از تصور است. به لحاظ عینی، بالاخره دستاوردی بود که مورد نیاز کشور بود. شرایط سخت، مخصوصاً در حوزه اقتصاد، ما نیاز به آن داشتیم و به هر حال حفظ می‌شد.

سفیر پیشین ایران در کویت تصریح کرد:  من فکر می‌کنم که ما می‌توانستیم آن شرایط را به نحوی مدیریت کنیم که این دستاورد بالاخره حفظ شود؛ با ادامه مذاکرات، با ادامه تقویت میانجی‌گران و اینکه بتوانند فضا را به سمتی ببرند که این چالش مجدد، که عمقش هم کم نیست، به این مرحله منجر نشود. حالا به هر حال این اتفاق افتاده است. الان به نظرم جمهوری اسلامی باید از هر اقدامی که بخواهد به بازگشت این تفاهم‌نامه کمک کند، استقبال کند و به آن خوش‌آمد بگوید. این موضوع در دستور کار پاکستانی‌ها هم هست و این سفر هم مشخصاً این نکته را نشان می‌دهد.

فرسایشی شدن شرایط موجود به نفع ما نیست

ایرانی گفت: نکته‌ای که وجود دارد این است که ما در فضایی قرار داریم که شرایط، به‌خصوص بعد از جنگ ۴۰ روزه و توافق اولیه‌ای که شکل گرفت، موقعیت به سمت منافع ایران پیش می‌رفت و این جمهوری اسلامی بود که تعیین‌کننده بود و در حقیقت موضوع، مسیر، جریان و محورها را هم ایران تعیین می‌کرد. الان با توقف این روند و شروع یک جنگ نرم، پشت این قضیه نگرانی تدریجی این است که این امتیاز و این فضایی که ایران به دست آورده، به تدریج ارزش خود را از دست بدهد و آن تعیین‌کنندگی که ما در پایان آن جنگ و مذاکرات و تحولاتی که ایجاد شده بود و همه به نفع ایران بود، الان به تدریج کمرنگ شود.

وی ادامه داد: فرسایشی شدن شرایط موجود به  نفع ما نیست، تصور من این است که هرچه سریع‌تر باید یک راه‌حل پیدا کنیم. سفر آقای عاصم منیر و اظهاراتی که در این زمینه شده، اگر جنبه‌های مثبتش را نگاه می‌کنیم و می‌تواند کمک کند. نگاه سیاسی کشور، مخصوصاً آقای رئیس‌جمهور و وزیر خارجه، هم تا همین چارچوب دارد جلو می‌رود و می‌توانیم بگوییم که نگاه کلان کشور هم همه در همین چارچوب است؛ گرچه زمزمه‌های مخالفت هم وجود دارد که بخشی از جریان‌های تندتر در کشور آن را دنبال می‌کنند و عمدتاً در پی تنش‌های بیشتر و جنگ‌طلبی هستند. اگر به این‌ها زیاد اهمیت ندهیم و آنها را نادیده بگیریم، به نظرم کل فرآیند این تحولات و کل برآیند این نگاه باید به این سمت برود که بتوانیم بالاخره از طریق میانجی‌ها وضعیت را احیا کنیم و بتوانیم مجددا به همان تفاهم‌نامه برگردیم بدون اینکه امتیاز بیشتری از ما بگیرند.

سفیر پیشین ایران در کویت خاطرنشان کرد: همه نگران این هستند که اگر شرایط تثبیت نشود، طرف مقابل بخواهد شروط جدیدی را اعمال کند. این شروط جدید و فشارهای آن‌ها الان تا حدودی مشخص شده است؛ یعنی دارد نشان می‌دهد که آنها هم بالاخره دست روی دست نگذاشته‌اند. این‌ها دارند از ائتلاف‌هایی صحبت می‌کنند که هدف آن‌ها تقابل با جمهوری اسلامی و نقش ایران در آینده در منطقه است. الان با کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای عربی بحث‌هایی را مطرح می‌کنند که هدف آن، کاهش توانمندی‌های نرم ایران در آینده است. این موارد باید با هم دیده و در نظر گرفته شود و پرهیز شود از اینکه، خدایی نکرده، ما به سمت امتیازاتی برویم که در گذشته به ایران تعلق می‌گرفت و در مرحله بعدی کاهش پیدا کند و آن‌طوری که مدنظر هست، از دستاوردهایی که بعد از جنگ به دست آوردیم، نتوانیم به طور کامل استفاده کنیم.

ایرانی در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره حضور بوسعیدی و بیانیه ایران و عمان درباره تنگه هرمز گفت: مشکل بین ایران و عمانی‌ها نیست عمان کشور همسایه است و با سابقه طولانی روابط مثبتی که بین دو کشور وجود داشته و فضای مناسبی که نشان داده، این کشور تمایل دارد با ایران فضایی را دنبال کند که از آن یک تفاهم پایدار شکل بگیرد؛ این تفاهم به هر حال هم منافع خودشان را داشته باشد و هم منافع ایران را.

وی گفت: بحث، جزئیات مختلفی دارد که من فکر می‌کنم اصل موضوع به مخالفت عمانی‌ها برنمی‌گردد یا به موضع آن‌ها زیاد مربوط نیست. فکر نمی‌کنم آنها در این زمینه خیلی مشکلی داشته باشند. این فشار آمریکایی‌ها است و عمانی ها  هم به اشکال مختلف اعلام کرده‌اند و گفته‌اند که تحت تأثیر مسائل خارج از بحث دوجانبه هستند و فشار می‌آورند که امتیازات لازم را عمانی‌ها در اختیار قرار ندهند و به تفاهم نرسند. گرچه در ظاهر موضوع این است که اگر ایران به تفاهم برسد، مسائل پیش خواهد رفت، ولی در عمل به نظرم آمریکایی‌ها دارند برای تردد در خلیج فارس مشکل ایجاد می‌کنند.

سفیر پیشین ایران در کویت تصریح کرد: ما در عمل باید ببینیم که موضوعات این بیانیه اجرایی می شود یانه. در قالب اظهارات و بیانیه‌ها ما با مشکلی عمانی‌ها نداریم و  چند بار هم به تفاهم رسیدیم. جزئیات خیلی ناچیزی هم مطرح است؛ اینکه تردد از چه مسیری صورت بگیرد این‌ها مسائل فنی است که به صورت جدی دنبال شده است. طبیعی است که مسئله برداشتن مین‌ها هم در همین چارچوب است. اما در درجه اول این نگاه باید شکل بگیرد که آیا آمریکایی‌ها الان در شرایط فعلی تمایلی دارند به اینکه بخواهند به تفاهم‌نامه برگردند یا نه. تصورم این است که در دسته‌بندی‌هایی که در آمریکا شکل گرفته، جریانی وجود دارد که تمایل ندارد این وضعیت به شکل سابق برگردد و تفاهم شکل بگیرد. یعنی همان جریانات تندی که ما در گذشته هم شاهد بودیم، این‌ها مایل نیستند این تفاهم شکل بگیرد.

ایرانی گفت: حالا اینکه آقای ترامپ هم جزو آن‌ها هست یا نه، خیلی از ناظران داخلی ما معتقدند که جریان ترامپ با جریان تندرو که متأثر از نتانیاهو است باهم متفاوت هستند. یعنی هنوز امکان یک تفاهمبا طرف مقابل وجود دارد، اگر طرف مقابل ما شخص ترامپ باشد، این امکان وجود دارد؛ چون ترامپ یک آدم تازه‌ای شده است، دنبال معامله است و نشان داده که در مقاطعی هم با نظرات اسرائیلی‌ها مخالفت کرده و به سمت این رفته که بخواهد این تفاهم‌نامه را اجرا کند.

قطر به تنهایی توان باز کردن گره مذاکرات را ندارد

وی ادامه داد: بعداً دخالت‌هایی شکل گرفته که اجازه نداده این اتفاق بیفتد. لذا در مواجهه با  این گام، که در پی سفر آقای عاصم منیر  شکل گرفته باید یک نگاه کامل داشت، یعنی در مواجهه با این مسئله یک نگاه یکدست در داخل کشور شکل بگیرد، چراکه می‌تواند کمک کند که بتوانیم مسیر را به سمتی ببریم که مسائل امنیت ملی کشورمان را تامین کنیم.

وی درباره سفر وزیر امور خارجه قطر در کشورمان گفت: قطر برای اولین بار نیست که وارد این موضوع می‌شود در برهه‌ای هم خودشان به صورت تنها وارد شدند و بعد در کنار پاکستانی‌ها کار میانجی‌گری را انجام می‌دادند. شاید در آن موقع تقسیم کاری صورت گرفته بود که بخش سیاسی از یک طرف انجام شود و بخش اقتصادی از سوی طرف دیگر اما بدون تردید منافعی که قطری‌ها در این تفاهم‌نامه دارند بیشتر از دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس است. حال  به دلیل روابط حسنه‌ای که با ما داشتند از گذشته مانند عمانی‌ها در جبهه‌ای قرار گرفتند که تمایل به اجرای  تفاهم‌نامه دارند و مواضعشان کامل متفاوت با بحرین، کویت و امارات است. 

سفیر پیشین ایران در کویت گفت: احساس می‌کنم تمایل جدی آنها این است که می‌خواهند کار را به جایی برسانند در گذشته هم در این چهارچوب نقش آفرینی مثبت داشته‌اند اما  اینکه در شرایط فعلی گره کار به دست قطری‌ها باز شود من فکر نمی‌کنم این‌ها اینقدر توانایی داشته باشند که بتوانند  کار را پیش ببرند و باید دید دستور کار آنها چیست و در چه چارچوبی وارد می‌شوند من فکر می‌کنم بیشتر موضوعات اقتصادی از سوی آنها دنبال شود و اگر قرار باشد تفاهمی شکل بگیرد، بحث‌های اقتصادی آن از طرف قطری‌ها دنبال می‌شود، ولی عمدتاً بحث‌های اصلی را الان فعلاً در شرایط حاضر، پاکستان دنبال می‌کند.