صاحبخبر - گروه بينالملل – علي ودايع: فرود ناگهاني يک فروند هواپيماي ترابري بوئينگ C-17 نيروي هوايي ايالات متحده در فرودگاه «ونوکووا» مسکو آنهم در روزهايي که موازنه قدرت در اروپاي شرقي به حساسترين نقاط سرريز امنيتي رسيده، بار ديگر ثابت کرد که منطق سخت رئاليسم بر شطرنج کاخ سفيد با کاخ کرملين حاکم است. بنا بر روايت رسانههاي آمريکايي، سفر «جان راتکليف» رئيس سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا از فرودگاه و حرکت سريع کاروان ديپلماتيک واشنگتن در خيابانهاي مسکو، تحرک ملموس دستگاه اطلاعاتي آمريکا را در پوششي از ابهام نشان داد.
اين ماموريت را نبايد يک نشست ديپلماتيک معمولي تلقي کرد؛ اين حرکت، تلاش واشنگتن براي بازتنظيم خطوط قرمز و بازطراحي ديپلماسي در منطقه خاکستري است. مبتني بر نظريه بازيها، وقتي معماي امنيت به اوج ميرسد و ابهام در محاسبات استراتژيک طرفين بالا ميرود، احتمال وقوع يک «اشتباه محاسباتي» کشنده بهشدت افزايش مييابد. خروج گفتوگوهاي سياسي آشکار از ريل توافق، واشنگتن را مجبور کرد تا ارشدترين مقام اطلاعاتي خود را براي فعالسازي «کانال پشتيبان» راهي پايتخت حريف کند. رسانههاي غربي، بهويژه واشنگتنپست و والاستريت ژورنال، به نقل از منابع اطلاعاتي گزارش دادند که واشنگتن ارزيابيهاي نگرانکنندهاي از احتمال تحرکات ترکيبي يا آزمايش عزم ناتو توسط کرملين به دست آورده است. هدف سفر راتکليف مخابره يک پيام صريح بوده است: مانع شدن از عبور از خطوط قرمز بدون کشيده شدن اوضاع به يک رويارويي علني.
در اين ميان، گزارشهاي افشاشده توسط آکسيوس و سيبياس نشان ميدهد که واشنگتن پيش از اين سفر، از کييف خواسته بود تا حملات دوربرد خود به شهرهاي بزرگ روسيه را موقتاً متوقف کند.
اين اقدام، نمونه کلاسيک رفتار يک قدرت بزرگ براي مهار آنتروپي جنگ و جلوگيري از تصاعد ناخواسته بحران در زمان چانهزني امنيتي است. بايد دقت داشت که همزماني اين سفر با تشديد فشارها در خاورميانه و گمانهزنيها پيرامون همکاريهاي اطلاعاتي-نظاميمسکو و تهران، نشان ميدهد واشنگتن قصد دارد موازنه منطقه خاورميانه را نيز در معادله چانهزني با مسکو وارد کند.
تاريکخانه کرملين
روايت مسکو از حضور «آقاي سيا» در قلب پايتخت روسيه، نمادي از بازي شطرنج در تاريکخانه ديپلماسي است. مواضع رسميکرملين که توسط دميتري پسکوف، سخنگوي ولاديمير پوتين منعکس شد، نشان ميدهد روسيه قصد داشت از همان ابتدا از ابزارسازي تبليغاتي واشنگتن جلوگيري کند. صراحت اعلام کرملين مبني بر عدم ديدار راتکليف با پوتين و تقليل سطح رايزنيها به «کانالهاي سرويسهاي اطلاعاتي»—که در گزارش خبرگزاريهايي نظير ايرنا نيز بازتاب يافت—پياميکاملاً ساختاري به طرف آمريکايي بود: مسکو گفتوگو براي کنترل اصطکاک امنيتي را ميپذيرد، اما دادن هرگونه امتياز سياسي يا معامله کلان را منوط به تغيير بنيادين در محاسبات و رفتار واشنگتن ميداند.
خبرگزاريهاي تحليلي و ارگانهاي خبري روس مانند خبرگزاري «تاس» و «ريانووستي» نيز با همين عينک به موضوع پرداختند. از نگاه تحليلگران امنيتي در مسکو، در شرايط انسداد ديپلماتيک و قطببندي شديد سياسي، سرويسهاي اطلاعاتي دو کشور به دليل انعطافپذيري بالاتر و دوري از جنجالهاي رسانهاي، تنها کانالهاي قابلاعتمادي هستند که ميتوانند از اتخاذ تصميمات مرگبار مبتني بر دادههاي اشتباه جلوگيري کنند.
تقابل با عينک دودي
بازتاب اين سفر ناگهاني در آينه رسانههاي دو قدرت، دو لايه کاملاً متفاوت اما مکمل از يک منطق واحد را به نمايش گذاشت:
در جبهه غربي، رسانههاي برجسته آمريکايي نظير «واشنگتنپست»، «والاستريت ژورنال» و «آکسيوس»، محور اصلي اخبار و تحليلهاي خود را بر «انتقال هشدارهاي امنيتي واشنگتن» و «مهار خطرات ناتو» متمرکز کردند. از ديدگاه اين رسانهها، سفر راتکليف مانوري براي سنجش ميزان جدي بودن تهديدات کرملين و تعيين مرزهاي دقيق مانور طرفين در جنگ اوکراين بود. آنها همچنين بر نقش اين سفر در مديريت تبادل اطلاعات و پيگيري پروندههاي پرپروندهاي نظير تبادل زندانيان و مهار بحرانهاي متقاطع منطقهاي دست گذاشتند. در مقابل، مطبوعات و رسانههاي روس روايتي بسيار کنترلشده ارائه دادند. آنها اين سفر را نه يک گشايش ديپلماتيک يا نشانه ضعف، بلکه يک ارتباط تخصصي و بينسازماني براي جلوگيري از «اصطکاک مستقيم نظامي» خواندند. رسانههاي مسکو تاکيد کردند که نفس وجود اين تماسها مثبت است، اما تا زماني که واشنگتن موازنه قدرت و واقعيتهاي ميداني را نپذيرد، نبايد انتظار هيچ تحول استراتژيکي در روابط دو کشور را داشت.
شطرنج قدرت
در منطقه خاکستري
حضور رئيس سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا در مسکو—که يادآور مانورهاي مشابه اطلاعاتي در مقاطع بحراني تاريخ معاصر است—را بايد در قالبي فراتر از يک ديدار ساده يا يک رايزني موقت تحليل کرد. اين تحرک محرمانه، جزئي از يک بازي بزرگتر در منطقه خاکستري است؛ عرصهاي که در آن نه صلح کامل حکمفرماست و نه نبرد مستقيم و تمامعيار، بلکه طرفين از تماميابزارهاي سخت و نرم براي اعمال ديپلماسي اجبار بهره ميگيرند.
در نهايت، سفر «آقاي سيا» به پايتخت روسيه نشان داد که حتي در اوج قطببنديهاي ايدئولوژيک، نبردهاي فرسايشي نيابتي و تحريمهاي کمنظير اقتصادي، ساختار آنارشيک بينالملل بازيگران اصلي را تحت فشار جدي منطق بقا قرار ميدهد. اين منطق، قدرتهاي بزرگ را مجبور ميکند براي جلوگيري از فروپاشي کل سازوکار امنيت جهاني، آخرين نخهاي ارتباطي را در تاريکخانههاي امنيتي حفظ کنند. سفر جان راتکليف به مسکو نه پيامآور صلحي قريبالوقوع است و نه نشانهاي از تغيير استراتژي دو طرف؛ بلکه مانوري هوشمندانه، عقلاني و مبتني بر موازنه وحشت براي بازسنجي خطوط قرمز در مه غليظ جنگ است.
∎