تينا جلالي
سينماي ايران در يكي، دو سال اخير روزهاي پرفراز و نشيبي را پشت سر گذاشت، بعد از روي كار آمدن دولت آقاي پزشكيان عمده تلاشهاي مسوولان سينما بر تحقق وعدههاي داده شده در زمان انتخابات بود؛ از رونق سينماي اجتماعي انتقادي تا اهميت به تنوع سلايق و نگرشهاي گوناگون در جامعه تا احترام به شأن و جايگاه اهالي سينما و دعوت از سينماگران براي فعاليت دوباره... اما متاسفانه از يك طرف روزهاي طاقتفرساي جنگ و تبعات آن و ازسوي ديگر مشكلات اقتصادي و همچنين طرح جديد مجلس درباره نفوذ عرصه را هم بر مسوولان و هم بر سينماگران تنگ كرد، با اين حال مديران تمامقد براي ايجاد سهولت در كار سينما و سينماگران ايستادهاند و تلاش ميكنند سينما از اين موقعيت تاريخي كشور به سلامت عبور كند.
ما به بهانه هفته دولت با سيد جمال ساداتيان، سينماگر شناخته شده گفتوگويي داشتيم و نظر او را درباره عملكرد سازمان سينمايي در دولت چهاردهم جويا شديم. اين سينماگر صراحتا بيان ميكند: مشكل اساسي ما در سينما گروهي است كه در مجلس حضور دارند و تحليلي از اداره كشور ندارند و در يك شعارزدگي قرار گرفته و عمل ميكنند. از اول انقلاب اين شعارزدگي افراطي را بارها در كشور حس كرديم و ميدانيم كه جواب نميدهد و عوارض تخريبي آن را هم ديديم اما نميدانم چه اصراري است كه آزموده را دوباره بيازماييم. نميدانم اين افراد به دنبال چه هستند. متن گفتوگو پيش روي شماست:
اگر موافق باشيد بحث را از رويكرد دولت در بخش سينما آغاز كنيم، نظرتان درباره مجموعه فعاليتهاي سينمايي دولت چيست؟
بعد از روي كار آمدن دولت چهاردهم، يكي از مطالبات اهالي سينما به نمايش درآمدن فيلمهايي بود كه چند سالي بود در محاق گرفتار بودند و نميتوانستند رنگ پرده را ببينند. خوشبختانه دولت تلاش كرده مسائل فيلمها را حل و فصل كند و دراين دوره مهمترين اتفاق اين است كه بسياري از فيلمها رفع توقيف شدند.
درنظر داشته باشيم در 40 سال گذشته معمولا توقيف فيلمها، به واسطه فضاسازي كاذب شكل گرفته، چراكه بعد از مدتي كه رفع توقيف فيلمها و فضاسازي كاذب فروكش ميكند، از همان فيلمها به عنوان فيلمهاي فاخر سينماي ايران نام برده ميشود.
مصداقي نام ميبريد؟
مثلا مارمولك، به رنگ ارغوان يا آدم برفي، بعد از رفع توقيف در سالهاي گذشته به عنوان فيلمهاي مهم سينماي ايران نام برده ميشوند. يا همان سايهاي كه روي فيلم متري شيش و نيم افتاد و ميخواستند جلوي نمايش فيلم را بگيرند شعار بسيار كاذبي بود و موضوعاتي كه عليه فيلم مطرح ميكردند واقعا با واقعيتها منطبق نبود. حالا بعد از چند سال ميبينيم حرفهايشان پايه و مبناي علمي نداشته است.
آقاي ساداتيان! در دولت آقاي رييسي به فيلم زن و بچه مجوز ساخت ندادند، واقعا زن و بچه
چه داشت كه به آن مجوز داده نميشد؟
آنهايي كه اين فضا را درست ميكنند بايد پاسخگو باشند من به عنوان تهيهكننده حتما شاخصهاي مفيد و موثري در فيلمنامه زن و بچه ديدم كه براي دريافت مجوز ساخت آن اصرار داشتم، البته هر فكر و انديشه بشري كه مصون از خطا نيست، ولي باتوجه به المانها و عناصري كه وجود دارد ما تلاش ميكنيم فيلم مناسب توليد كنيم.
بحث سختگيري است كه نفس سينماگران را ميگيرد.
خب دولت قبل مجوز نداد، اين دولت به فيلم مجوز داد و فيلم روي پرده رفت، اما نكتهاي كه وجود دارد در همان زمان اكران مجلسيها، موضعهايي عليه فيلم زن و بچه و پير پسر گرفتند و حاشيههايي را براي فيلمها به وجود آوردند كه 20 تن از نمايندگان مجلس نامه مقدماتي را براي استيضاح وزير امضا كردند، وزير ارشاد قطعا نميتوانست جلوي نظارت مجلس را بگيرد. به هر حال مجلس حق قانوني نظارت دارد اما خب نكتهاي وجود دارد.
اين نمايندهها به درست و غلط آمدند و جايگاه قانوني دارند و از جايگاه قانوني خود استفاده ميكنند و به وزارت ارشاد فشار ميآورند.
همان زمان وقتي بحث استيضاح وزير مطرح شد، او بايد جلوي استيضاح را ميگرفت با مجلس رايزني انجام دادند و نتيجه اين شد كه از كميسيون فرهنگي مجلس، عضو شوراي پروانه نمايش شدند. بهرغم شعارهايي كه دولت زمان انتخابات داده بود به خاطر فشار مجلس، شاهد محدوديتهايي براي سينما هستيم و به همين دليل دوباره پرونده توقيف بعضي فيلمها راكد ماند.
ميخواهم بگويم انتظار ما باتوجه به سينمايي كه مدنظرمان است از اين دولت زياد است و ميدانم دولت هم دلش ميخواهد به سينماگران كمكهايي كند اما با توجه به فشار مجلس، محدوديتها در سينما اعمال ميشود و نظارتها تشديد ميشود.
متاسفانه جنگ هم مشكلات سينما را زياد كرد.
دقيقا از سال گذشته به اين طرف شرايط كشور به خاطر بحرانهاي جنگي بسيار ناامن شد و جنگ سلطهاش را روي كشور زياد كرد و خود اين موضوع مشكلات سينما را زياد كرد.
متاسفانه در چند وقت اخير بحثهايي در مجلس مطرح شد كه آنها از اختيارات قانوني خود استفاده كردند و طرحي را تصويب كردند كه با اين اوصاف واقعا من نميدانم عملكرد اين مجلس را چگونه ميتوان ارزيابي كرد؟ اما قطع به يقين همين كورسوي اميدي كه در سينماي ايران وجود داشت عملا از بين ميرود.
ولي دولت مخالفت كرد...
بله دولت پاي كار ايستاده، اما مجلس اين طرح را تصويب كرده، اگر شوراي نگهبان تاييد كند عملا دولت در عمل انجام شده قرار ميگيرد كه خيلي نميتواند كاري كند، مثل طرح حجاب، دولت با طرح حجاب مخالفت داشت ولي وقتي مجلس تصويب كرد و شوراي نگهبان تاييد كرد، مجلسيها به دولت فشار آوردند كه اين طرح بايد اجرا شود، اما اينجا شعام از اختيارات قانوني خود استفاده كرد و توانست جلوي اين طرح را بگيرد. حالا اين طرح كه درباره توليد فيلم و موسيقي و تئاتر تصويب شده، اگر تاييد بشود به نظرم دولت خيلي نميتواند كاري كند و عموما پيگيري پروندهها به سيستم قضايي كشور ارجاع ميشود يك جورهايي جرمانگاري را بيشتر ميكند و سيستم قضايي كشور را بيشتر درگير اين مسائل ميكند؛ برخي سينماگران و هنرمندان وقتي ببينند از مسير قانوني نميتوانند توليداتشان را انجام بدهند، وقتي اين طرح به مرحله اجرا برسد قطعا مسير كارهاي زيرزميني بسيار زياد ميشود. با اجراي اين طرح حتي ما كه علاقهمند بوديم فيلمهايمان را با علائق خودمان و در مجاري قانون بسازيم علامت سوال بزرگ برايمان شكل ميگيرد كه با اين قانون جذمي ميتوانيم كار كنيم يا نه؟ با اين قانون به نظرم ما هم نميتوانيم كار كنيم.
هرچند همين ميزان توليداتي كه در سينما داريم مطلوب و عالي نيست اما اگر به كيفيت توليدات كشور خدشه وارد شود متاسفانه بايد بگويم مرجع فيلمهاي ايران، زيرزميني و ماهواره و شبكههاي خارجي ميشود.
در دولت قبل تنش و انشقاق زيادي ميان سينماگران و مسوولان وجود داشت ولي در حال حاضر حس دوستي و احترام بسيار وجود دارد.
ترديدي نيست دولت آقاي پزشكيان با خطمشي كه دارد در تمام حوزهها ميخواهد سهولت برقرار كند، حتي در حوزههاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي. بحث حجاب در سالهاي اخير پرچالشترين حوزهها بود اما در دولت آقاي پزشكيان با جديت مقابل اين بحران ايستادند. يا بحث محدوديتهاي اينترنتي را درنظر بگيريد دولت به جد با قطعي آن مخالفت و استفاده آن را براي همه مردم فراهم كرد. اينها تلاشهاي دولت است كه همه ميبينيم اما متاسفانه جريان اقليت درباره همين سهولتها به دولت حمله ميكنند و فشار وارد كرده و براي كشور بحران درست ميكنند، در زمان جنگ بارها گفته شده كه جامعه بايد وفاق داشته باشد تا از بحران عبور كنيم اما در اوج همين بحرانها گروهي دوباره بحث هايي را مطرح كردند يا حتي با شعارهايي به دولت فشار ميآوردند كه محدوديت اينترنت را براي مردم به وجود بياورند. واقعا ميبينيم كه دولت تمام تلاش خود را ميكند تا همسو با خواستههاي مردم و مصالح كشور حركت كند.
اما نكته مهم اينكه دولت وعدههايي داده و تلاش ميكند به وعدهها عمل كند اما مجلس در حال حاضر براساس آنچه قانون برايش مشخص كرده از قوه قهريه خود استفاده ميكند مثلا بسترها را در جامعه محدود ميكند و وزارت فرهنگ را در فشار سياسي-اجتماعي قرار ميدهد، به همين دليل دولت به وعدههاي خود نميتواند عمل كند، از يكطرف دولت وعده داده بسترهاي فعاليت را براي سينماگران فراهم كند و از طرفي مجلس، دولت را محدود و محدودتر ميكند.
پيشنهاد شما چيست؟
از ظن من مشكل اساسي ما با گروهي كه در مجلس حضور دارند تحليلي از اداره كشور ندارند و در يك شعارزدگي قرار گرفته و عمل ميكنند. از اول انقلاب اين شعارزدگي افراطي را بارها در كشور حس كرديم و ميدانيم كه جواب نميدهد و عوارض تخريبي آن را هم ديديم، اما نميدانم چه اصراري است كه آزموده را دوباره بيازماييم. نميدانم به دنبال چه هستند، اگر به دنبال همافزايي و وفاق در جامعه هستيم كه مردم با عرق ملي در كنار هم و دست به دست هم از اين شرايط سخت عبور كنيم، چرا بحرانهاي اجتماعي را مدام بيشتر كرده و عرصه را بر مردم تنگ ميكنيم. به نظرم مجلس بايد واقعيتر فكر كنند، چرا هميشه بدترين ديدگاه را براي كشور درنظر ميگيرند.
مهمترين عملكرد سازمان سينمايي در دولت چهاردهم را در چه ميدانيد؟
همين كه بستري فراهم كرد فيلمهايي كه سالها در محاق توقيف قرار داشتند، به اكران عمومي دربيايند نكته مثبتي بود. در حوزههاي ديگر هم شاهد عملكرد مثبتي بوديم كه همراه با خواستههاي مردم بسترهاي فرهنگي را فراهم كنند. در مجموع با شرايط جنگي و عملكرد مجلس من عملكرد دولت را بد ارزيابي نميكنم و مثبت ميبينم.
همانطور كه ميدانيد مسوولان سينما تلاش ميكنند قوانين سينما بهروز شود و به تنوع سلايق اهميت ميدهند، شما چه پيشنهادي براي آنها داريد؟
من معتقدم جسارت تغيير در سازمان سينمايي و وزارت فرهنگ وجود دارد، اما متاسفانه مجلس با تصويب طرح جديد عملا دولت و خاصه وزارت فرهنگ را در كنار رينگ قرار داده و ضربات مهلك به آنها وارد ميكند. براي خارج شدن از اين فضا پيشنهاد ميكنم دولت از تمام ظرفيتهايش استفاده كند و بتواند شورای نگهبان را قانع كند كه به لحاظ حقوقي، اجتماعي، سياسي اين قانون را تصويب نكند، اگر اين طرح اجرايي شود عملا دولت در شرايط بدي قرار ميگيرد.
جناب ساداتيان! از آنجايي كه شما سينمادار هستيد خيليها معتقدند سينما به نسبت سالهاي اخير فروش زيادي ندارد، به نظر ميرسد مهمترين دليل افت فروش فيلمها جنگ و تبعات جنگ باشد. موافقيد؟
قطعا وقتي موشكباران است بعيد است مردم آمادگي سينما رفتن داشته باشند حتي توصيه ميشود در زمان جنگ مردم تجمع نكنند، ولي حالا كه جنگ تمام شده به ظاهر آن حملات و بمباران وجود ندارد و زندگي به شرايط آرام بر ميگردد، اكران فيلم خوب هم موثر است اينكه بتوانيم با فيلم خوب مردم را به سينما ترغيب كنيم.
در حال حاضر وضعيت فيلمهاي روي پرده چطور است؟ ضمن اينكه فيلمهايي هم قرار است به زودي اكران شوند.
الان شرايط فروش سينما بد نيست، اين چرخه بايد ادامه داشته باشد، هم به دليل شرايط جنگي و هم اقتصادي هزينههاي توليد بهشدت بالا رفته و ترديد بزرگي براي تهيهكنندگان وجود دارد كه به توليد فكر نميكنند و هم به خاطر شرايط جنگي و وضعيت نامطلوب مالي دولت، حمايتي از فيلمسازان نميشود. به دليل شرايط جنگي، نه وامهاي بلاعوض كه حتي وامهاي فرهنگي ارزانقيمت هم وجود ندارد.
با تمام اين اوصاف بايد بتوانيم از شرايط سخت عبور كنيم. هميشه گروهي از اول انقلاب بودند كه تلاش داشتند نظرات خودشان را در هر دولت اعمال كنند، تا زماني كه دولت دستشان بوده نظراتشان مستقيم اعمال ميشده هر زماني هم كه دولت دستشان نبوده، نظراتشان را از مجاري قانوني كه دستشان است اعمال ميكنند. متاسفانه حول هنر هميشه شاهد نظر يك گروه اقليت هستيم. با بودجههاي هنگفت دولتي يك عده فيلم ميسازند هيچوقت هم تاثيرگذار نبودند فقط نميدانم كه چرا خودشان از اين توليدات هيچ حمايتي نميكنند و چرا اصرار دارند كه بخش خصوصي به سمت توليدات و فيلمهاي آنها گرايش داشته باشد.
خوشبختانه در اين دولت همانطور كه وعده داده شده بود، شاهد رشد سينماي اجتماعي انتقادي هستيم. نظر شما چيست؟
يكي از مهمترين خواستههاي اهالي سينما اين بود كه بستر كارهاي هنري فراهم شود و فيلمسازان بتوانند با دست باز تفكرات و آثارشان را بسازند. من درباره فيلم زن و بچه صحبت ميكنم كه در دولت آقاي رييسي اجازه ساخت به اين فيلم ندادند، اما در دولت آقاي پزشكيان هم مجوز ساخت و هم پروانه نمايش گرفت تا در جشنواره كن هم فيلم حضور داشته باشد.
حداقل درباره فيلم خودم شاهد بودم كه در دولت قبل پنج ماه فيلمنامه زن و بچه گير كرده بود و مجوز ساخت نميدادند حتي در اين دولت كه به فيلم زن و بچه مجوز ساخت دادند عدهاي از دولت قبل تلاش كردند به دولت فعلي فشار بياورند كه چرا به زن و بچه مجوز ساخت دادند تا زماني كه مجوز نمايش را هم دريافت كرديم فشارها وجود داشت اين را خودم شاهد بودم. دولت آقاي پزشكيان خوشبختانه به تمام سلايق فكري، توجه كرده و بستر توليدات را براي تمام سلايق فكري فراهم ميكند. سينماي ايران، سينماي پيشرو در دنيا است و جايگاه ويژهاي در جهان دارد و به واسطه جوايز بسيار معتبري كه كسب كرده سينماي ايران را ميشناسند. چرا به جاي اينكه از اين ظرفيتها استفاده كنيم، به واسطه محدوديتهايي كه در داخل كشوربراي سينما به وجود ميآوردند اين فرصتهاي طلايي را مدام از دست ميداديم، اما در دولت جديد خوشبختانه اين درها باز شده و امكان حضور فيلمسازان در جشنوارهها بيشتر شده است.