غزل حضرتي
27 اسفند سال گذشته، (18 مارس 2026)، «كاوه مدني»، مدير ايراني موسسه آب، محيطزيست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد (UNU-INWEH) به عنوان برنده جايزه آب استكهلم ۲۰۲۶ انتخاب شد؛ معتبرترين جايزه جهان براي دستاوردهاي برجسته در حوزه آب. بنياد آب استكهلم و آكادمي سلطنتي علوم سوئد از پروفسور كاوه مدني به دليل پژوهشهاي پيشگامانه و رهبري جهاني او كه نحوه مديريت بحرانهاي آب توسط دولتها را متحول كرده است، تقدير كردند. پژوهشهاي او و مفهوم «ورشكستگي آبي» (Water Bankruptcy) تمركز بحثهاي جهاني درباره آب را از زيرساخت به حكمراني تغيير داده و نشان داده است كه چگونه حكمراني ضعيف به شكستهاي نظاممند در مديريت آب منجر ميشود. هر ساله به دليل همزماني با روز جهاني آب، اعلام برنده اين جايزه در ماه مارس اتفاق ميافتد. اعطاي جايزه، اما در ضيافت شام 26 آگوست توسط كارل گوستاف شانزدهم، پادشاه سوئد در استكهلم اتفاق ميافتد، در مراسمي شبيه اعطاي جايزه نوبل. همان كميته آكادمي علوم سوئد هم برنده جايزه را انتخاب ميكند و در همان محلي كه نوبلهاي علمي را ميدهند، مراسم اعطاي نوبل آب هم انجام ميشود. حوزه آب، جايزه نوبل ندارد، اما به دليل اينكه كميته انتخابكننده همان كميته نوبل است و اعطاي جايزه توسط پادشاه سوئد انجام ميشود و مراسم همان است، اين جايزه هم به نوبل آب معروف شده است. در واقع اين جايزه به نوعي مهمترين جايزه حوزه آب است. قدمت اعطاي جايزه آب توسط آكادمي نوبل سوئد به ۳۶ سال پيش برميگردد. جوانترين فردي كه موفق به گرفتن اين جايزه شده، ديويد دبليو. شيندلر 51 ساله از كانادا در سال 1991 بود و امسال، كاوه مدني كه مدير موسسه آب، محيطزيست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد (UNU-INWEH) و استاد موسسه سنجش از دور سامانههاي زمين دانشگاه شهري نيويورك در سيتيكالج نيويورك است، به عنوان جوانترين برنده اين جايزه در 44 سالگي موفق به گرفتن آن شد. مدني، دانشمند ايراني، تنها دانشمند مسلماني است كه تاكنون توانسته اين جايزه را از آن خود كند. با نگاهي به ليست برندگان جايزه نوبل آب در ۳۶ سال گذشته، مدني دومين فردي است كه از خاورميانه برنده جايزه شده است. نفر قبلي يك اسراييلي بود كه در دهه 90 جايزه گرفته بود. «تركيب منحصربهفرد پژوهشهاي پيشگامانه در زمينه مديريت آب با سياستگذاري، ديپلماسي و ارتباطات جهاني كه اغلب در شرايطي همراه با خطر شخصي و پيچيدگيهاي سياسي انجام شده است»، دليل انتخاب مدني براي جايزه سال 2026 آب استكهلم محسوب ميشود. بر اساس آنچه آكادمي آب استكهلم اعلام كرده: «او همچنين به ارتقاي درك جهاني از مسائل مربوط به آبهاي فرامرزي كمك كرده و با توسعه رويكردهاي مبتني بر علم براي حلوفصل مناقشات و مديريت پايدار حوضههاي رودخانهاي مشترك در سراسر جهان، نقش مهمي ايفا كرده است.» مدني با نوشتن گزارش مهم «ورشكستگي جهاني آب» در سال ۲۰۲۶، به برجستهتر شدن اين هشدار كمك كرده است كه بسياري از حوضههاي رودخانهاي و سامانههاي آبخوان ديگر صرفا با شوكهاي موقتي مواجه نيستند، بلكه در حال از دست دادن توانايي خود براي بازگشت به شرايط تاريخي هستند. كار او با تغيير تمركز از واكنش به بحران به چيزي كه خودش آن را «مديريت ورشكستگي» ناميده است، به سوق دادن گفتمان جهاني آب به سمت پرسشهاي بلندمدت درباره ورشكستگي، برگشتناپذيري، سازگاري و عدالت كمك كرده است.
افتخار جامعه جهاني به دانشمند جوان
«آنتِه شايبه لورنتسي»، رييس بنياد آب استكهلم، درباره انتخاب مدني براي نوبل آب 2026 گفت: «پروفسور مدني از طريق فعاليتها و دستاوردهاي برجسته خود، سهمي بسيار ارزشمند در درك ما از مسائل پيچيده و ميانرشتهاي آب داشته است. در مواجهه با تغييرات اقليمي، اين دانش بيش از هر زمان ديگري اهميت دارد و انتخاب پروفسور مدني به عنوان برنده جايزه آب استكهلم ۲۰۲۶ را به او تبريك ميگويم.»
«پروفسور وينسنت بودرو»، رييس سيتي كالج نيويورك نيز در اين خصوص گفت: «تنها تعداد اندكي از دانشمندان موفق ميشوند ميان جهانهاي پژوهش، سياستگذاري و درك عمومي ارتباط برقرار كنند. پروفسور مدني به آن گروه نادر تعلق دارد. كار پيشگامانه او در زمينه حكمراني آب و مفهوم «ورشكستگي آبي»، همراه با تعهد او به سياستگذاري و ارتباط با جامعه، به قرار گرفتن آب در مركز گفتوگوهاي جهاني درباره پايداري كمك كرده است. اين تقدير هم نشاندهنده پژوهشهاي علمي فوقالعاده او و هم نقش حياتي علم در شكل دادن به آيندهاي امنتر است. سيتي كالج افتخار ميكند كه ميزبان بسياري از برندگان نوبل بوده است و اكنون دريافت شايسته نخستين «نوبل آب» توسط يكي از اعضاي خود را جشن ميگيرد.» «پروفسور تسيليدزي ماروالا»، رييس دانشگاه سازمان ملل متحد و معاون دبيركل سازمان ملل متحد نيز در خصوص اعطاي اين جايزه به مدني گفت: «پروفسور كاوه مدني نمونهاي از تحقق ماموريت دانشگاه سازمان ملل است: تبديل بينش علمي دقيق به راهحلهاي عملي براي فوريترين چالشهاي جهان. كار او نحوه درك كمبود آب توسط دولتها و جوامع را متحول كرده و به يكي از مسائل تعيينكننده زمانه ما وضوح و فوريت بخشيده است. فراتر از پژوهشهاي برجسته و تاثيرگذاري او بر سياستگذاري، پروفسور مدني رهبري راهبردي استثنايياي را در نظام دانشگاه سازمان ملل نشان داده است؛ او دامنه حضور جهاني UNU-INWEH را احيا و مشاركتهاي نوآورانهاي ايجاد كرده است كه سازمان ملل و دانشگاهها را به يكديگر پيوند ميدهند تا راهحلها براي كشورهاي عضو با سرعت بيشتري پيش بروند. خانواده سازمان ملل بسيار مفتخر است كه شاهد تقدير از رهبري و دانش علمي او با جايزه آب استكهلم است.»
اين افتخار را با ميليونها هموطنم سهيم ميشوم
كاوه مدني در زمان اعلام برنده شدن جايزه نوبل آب، در مارس 2026 گفت: «من اين افتخار را با سپاس عميق ميپذيرم و آن را با تمام كساني كه در طول مسير زندگيام در كنارم بودهاند، از جمله ميليونها هموطنم در ايران و همچنين دانشجويان، استادان، همكاران و خانوادهام سهيم ميشوم. در زماني كه چندپارگيها در حال عميقتر شدن هستند، حقوق بشر مورد حمله قرار گرفته و قوانين بينالمللي تضعيف ميشوند، اميدوارم اين تقدير به ما يادآوري كند كه آسيبپذيري مشترك ما همچنان ميتواند مبنايي براي اقدام مشترك باشد. آب وجه مشترك همه ماست و ظرفيت استفادهنشدهاي براي ايجاد وحدت در داخل ملتها و ميان ملتها دارد.» «در سنت فارسي نوروز، آب نماد نور و پاكي بر سفره سال نو ماست. اينكه در چنين مقطع خاصي به عنوان برنده جايزه آب استكهلم انتخاب شدهام، تاييدي است كه آن را با تمام ايرانياني كه زماني كه صرفا به دليل بيان حقيقت، من را «تهديد» ميدانستند، به من باور داشتند، سهيم ميشوم. اين افتخار را با فروتني عميق ميپذيرم و عميقا از نامزدكنندگان، كميته انتخاب و استادان، همكاران و دانشجوياني كه در تمام اين مسير خانواده فكري من بودهاند، سپاسگزارم. اين جايزه را با ميليونها هموطني كه در كنارم ايستادند، با دوستانم در جامعه حفاظت از محيط زيست كه به دليل عشقشان به طبيعت زنداني و كشته شدند و با جانهاي شجاع و بيگناه ايراني كه در ژانويه ۲۰۲۶ و همچنين پيش و پس از آن از دست داديم، سهيم ميشوم. تلاقي عميقي است كه اين خبر در زماني منتشر ميشود كه سرزمين مادري من و منطقهاي كه براي پايداري آن مبارزه كردهام، در آتش درگيريها و جنگي ميسوزند كه برخلاف قوانين بينالمللي در جريان است. اميدوارم در ميان اين جهان چندپاره، اين جايزه و روز جهاني آب يادآور اين باشند كه آب منتظر سياست نميماند. ورشكستگي آبي تهديدي مشترك است كه از هر مرزي فراتر ميرود. اگر قرار است روزي به صلح مشترك خود دست پيدا كنيم، بايد آسيبپذيري مشتركمان را به رسميت بشناسيم.»
از جايزه دانشمند جوان تا نوبل آب
مدني در سال 2012 اولين جايزه خود را از انجمن مهندسان عمران امريكا براي «دستاوردهاي حرفهاي و فردي كه نشاندهنده آينده با اهميت و بشر دوستانه مهندسي عمران است» گرفت. او به عنوان يكي از ۱۰ چهره جديد مهندسي عمران انتخاب شده بود. در سال 2016، اتحاديه علوم زمين اروپا (EGU) كاوه مدني را به دليل «سهم بنيادي در تلفيق نظريه بازيها و روشهاي متفاوت تحليل تصميمگيري با سامانههاي مرسوم مديريت منابع آب» كه منجر به ايجاد نگرشي جديد در مدلهاي مديريت منابع آب شده، به عنوان يكي از چهار دانشمند برجسته جوان براي دريافت جايزه آرنه ريشتر انتخاب كرد. همچنين در سال ۲۰۱۷، انجمن مهندسان عمران امريكا، كاوه مدني را به عنوان يكي از پنج برنده جايزه تحقيقاتي هوبر در سال ۲۰۱۷ معرفي كرد.
او همچنين در سال 2019، همزمان با صدمين سالگرد تاسيس اتحاديه ژئوفيزيك امريكا، جايزه سالانه دانشمند جوان در علوم آبشناسي را به دليل مشاركتهاي بنيادين در تلفيق نظريه بازيها و روشهاي تحليل تصميمگيري با مدلهاي مرسوم سامانههاي مديريت و برنامهريزي منابع آب از آن خود كرد. مدني در سال ۲۰۲۰ جايزه اتحاديه ژئوفيزيك امريكا را به سفير سالانه به سبب حوزه تاثير و خدمات فراتر از فضاي پژوهشي معمول و دستاوردهايي با تاثير شايان بر جوامع انساني دريافت كرد. اين جايزه با هدف ارج نهادن به فعاليت دانشمنداني كه به ترويج علوم زمين، توانمندسازي و بهبود وضعيت زندگي جوامع انساني و ايجاد انگيزه براي پژوهشگران جوان كمك ميكنند، اهدا ميشود. جايزه جهاني آب استكهلم؛ تازهترين جايزه اين دانشمند جوان ايراني است كه چهارشنبه شب در استكهلم طي مراسمي توسط پادشاه سوئد به او اعطا شد. اين جايزه براي مشاركتهاي برجسته در استفاده پايدار و حفاظت از «منابع آب» داده ميشود. كاوه مدني به عنوان مدير UNU-INWEH، اتاق فكر اصلي سازمان ملل متحد در حوزه آب را هدايت ميكند و پژوهشها و سياستگذاريهاي جهاني در زمينه امنيت آبي، سازگاري با تغييرات اقليمي و پيوند آب، انرژي و غذا را هدايت ميكند. او پيشتر به عنوان معاون سازمان حفاظت محيط زيست در ايران فعاليت كرده و در چندين دانشگاه برجسته، از جمله امپريال كالج لندن، دانشگاه ييل و سيتي كالج نيويورك، سمتهاي دانشگاهي داشته است. مشروح گفتوگوي «اعتماد» با پروفسور كاوه مدني را در ادامه ميخوانيد.
شما موفق به گرفتن نوبل آب شدهايد؛ عاليترين جايزه جهاني. فكر ميكنيد انگيزهتان براي ادامه فعاليتهايتان در حوزه آب تغييري ميكند؟
من براي اين جايزه برنامهريزي نكرده بودم. اين جايزه، يك اتفاق، يك سورپرايز خوبي بود. خوشحالم كه اين اتفاق افتاده، اما برنامهاي براي بازنشستگي ندارم. كمااينكه در گذشته هم همين بود. جايزهها خودشان آمدند و هيچ كس برايشان برنامهريزي نكرده بود. براي فرصتهاي شغلي هم همينطور. اينكه حتما بايد بروم استاد امپريال كالج لندن بشوم، اينطور نبود. اين اتفاق افتاد يا اينكه بروم ايران كار كنم، همينطور، اتفاق افتاد يا اينكه بروم سازمان ملل، اين اتفاقها رخ داد، مسيرها هموار شد. اميدوارم بتوانم ادامه بدهم، در جايگاهي كه هستم، در سازمان ملل بتوانم كار كنم، اثرگذار باشم. اين جايزه در مارس اعلام شده. ما در ژانويه گزارش تاثيرگذاري روي بحث ورشكستگي آبي داشتيم. يك گزارش روي بحث مواد معدني حياتي انجام داديم كه يكي از مواردي بود كه در حاشيه بررسي اين موضوع در شوراي امنيت مورد توجه قرار گرفت. يك كار مهم ديگر درباره آثار محيطزيستي هوش مصنوعي؛ روي بحث ردپاي آبي، كربني و زميني شركتهاي هوش مصنوعي انجام داديم كه دبيركل سازمان ملل يك پروژه روي آن استارت زد. اينها در همان راستاست. لزوما ربطي به آن جايزه ندارد. اينها از همين كارهايي است كه در موسسه آب، محيط زيست، سلامت دانشگاه سازمان ملل داريم انجام ميدهيم كه به عنوان انديشكده آب سازمان ملل شناخته ميشود.
فرق كاوه مدني بعد از دريافت جايزه و قبل از آن چيست؟ اين جايزه چه مسووليتهاي جهاني را متوجه شما ميكند؟
قبل و بعدش قاعدتا فرقي برايم نخواهد داشت. مسووليتم شايد بيشتر شود، توجهها به نظرات و صحبتهايم بيشتر شود. اما من اميدوارم بتوانم از اين ظرفيت براي اثرگذاري مسووليتم كه مسووليتي بينالمللي است، استفاده كنم. ما به خاطر شرايطمان درگير مسائلي درباره جهان هستيم كه بايد به آنها بپردازيم. اگر درباره ايران حرف نزنم، ميگويند چرا حرف نزده، گاهي وقتها درگير كارم يا در سفرم، ميگويند چرا چيزي نگفته، يك وقتي حرفي ميزنم، بررسي ميكنم، واكنش نشان ميدهم، ميگويند تو سازمان مللي، اصلا چرا درباره ايران حرف ميزني! به هر حال ايران، وطن من است، حتما به آن ميپردازم، اما مسووليت من جهاني است، اميدوارم از اين ظرفيتي كه دارم، اين اعتبار اضافهتري كه اين جايزه ميدهد و در راستاي اهدافي كه داشتم از آن استفاده كنم.
فكر ميكنيد گرفتن نوبل آب توسط شما تاثيري بر مسائل زيستمحيطي ايران خواهد داشت؟
نميدانم چه اثري ميتواند داشته باشد. من در ايران تصميمگيرنده نيستم، اما شايد روزي بعضيها بخواهند سوال كنند، كارشناسان خوب زيادي در ايران داريم كه ميتواند در اين خصوص انتقال تجربه اتفاق بيفتد. اگر گوش شنوايي باشد، دوست دارم از اين طريق به ايران كمك كنم، اما چگونه نميدانم.
خيلي از هموطنان بعد از شنيدن خبر خوشحال شدند. خبر اوليه زمان جنگ آمدهبود، اينترنت آن زمان قطع بود. خيليها بعد از وصل اينترنت پيام دادند. از اينكه اين خبر به آنها اميد داده و لبخند روي لبانشان آورده، خوشحالم. خوشحالم از اينكه هموطنانم افتخار ميكنند كه يك ايراني در اين سن، اين جايزه را ميگيرد. اين اعتبار كشورمان است، آن هم در اين شرايط كه فشار روحي زيادي روي ايرانيان است، تصوير بدي از ايران ارايه ميشود. اين يادآوري ميكند ما چه داريم، چه ميتوانيم بكنيم. از آن سو هم يكسريها فحش ميدهند، تهمت خواهند زد كه اين دارد مزد جاسوسياش را ميگيرد، يكسري هم ميگويند اين جايزهها سياسي است بدون اينكه توجه كنند فرآيند انتخاب و اعطاي جايزه چيست. يك آكادمي علوم است، يكسري دانشمند آنجا نشستهاند، دارند انتخاب ميكنند، پژوهشگرند، فعال سياسي كه نيستند. به هر حال اين مسائل هم خواهد بود. اميدوارم بتوانيم در راستاي سربلندي ايران و كمك به جهان از آن استفاده كنيم.
توصيهتان براي پژوهشگران جواني كه انگيزه بالايي براي رقابتهاي علمي دارند، چيست؟
باعلاقه ادامه دادن، نااميد نشدن، دلسرد نشدن در اين سالها به من كمك كرده. من شرايط و روزهاي سخت زياد داشتم، اما تلاش كردم تا جايي كه خودم ميتوانم كاري انجام دهم.
ميخواهم چند سوال درباره محيطزيست ايران بپرسم. شما مدتي در سازمان حفاظت محيط زيست سمت دولتي داشتيد. اما بعد از خروج از كشور، با وجود اينكه به دليل اتهامات وارده، امكان حضور در كشور را نداشتيد، مسائل آب و محيطزيست ايران را رصد ميكرديد. در شبكههاي اجتماعي دايما درباره مسائل آب و محيطزيست ايران اظهارنظر ميكرديد. باتوجه به بحرانهاي زيستمحيطي ايران و تسلطي كه همچنان بر اين مبحث با وجود بعد مكان داريد، مساله ورشكستگي آب در ايران را در چه مرحلهاي ميدانيد؟
اينكه ميگوييم آب در ايران در مرحله ورشكستگي است، اينكه ميگوييم كشور ايران، به اين معني نيست كه همه شهرها، همه استانها، همه حوضههاي آبريز، همه سفرههاي آب زيرزميني به اين مرحله رسيدهاند، اما با تعريف رسمي كه از ورشكستگي آب وجود دارد، و بر اساس آن گزارش ورشكستگي آبي جهاني كه در 2026 منتشر شد، ايران آن مشخصات را در بسياري از مناطق دارد و اين به اين معني است كه از مرحله بحران عبور كرده است. اين هم به اين معني نيست كه مساله قابل بهبود نيست، به اين معني است كه خيلي از خساراتي كه ايجاد شده، در يك بازه زماني كوتاهمدت غيرقابل بازگشت است. بعضيهايشان هم ممكن است ابدي باشند؛ به خاطر از بين رفتن گونههاي گياهي يا جانوري. طبيعت خيلي وقتها رفيق ماست، مهربان است، كمك ميكند آن شرايط برطرف شود. سال گذشته ما در بعضي از شهرهاي مهم تا نزديك روز صفر آبي رفتيم، كشور وضعيت جالبي نداشت. كشور براي چند سال پشت هم دچار خشكسالي بود، بعد بارندگي آمد. اينبارندگي اين اثر را دارد كه آدمها يادشان ميرود چه خطري از بيخ گوششان گذشته و فراموش ميكنند، مثل وقتي كه مريضي مسكن تزريق ميكند و مريضي يادش ميرود. مشكل سرجاي خودش هست. كما اينكه الان اين اتفاق افتاده، بعضيها بر اين باورند با اينبارندگيها درياچه اروميه احيا شده، تالابها احيا شدند، رودخانهها و سدها آب دارند، ديگر مشكلي وجود ندارد. چهار تا تئوري توطئه هم وجود دارد. يك گروه ميگويند رادارها را زدند، يك گروه ميگويند سايتهاي هستهاي و موشكي را زدند، اين اتفاق افتاده و مشكل حل شده است و هركسي بگويد مشكل داريم دروغ ميگويد. اما اگر به جهان نگاه كنيم، ميبينيم وضعيت در خيلي مناطق ديگر جهان به همين شكل است. همانطور كه گزارش ورشكستگي آبي هم ميگويد خيلي از كشورها هستند كه به مرحله ورشكستگي آبي نزديكند. اين اتفاق هرجا كه انسانها زندگي ميكنند، افتاده است. نمونههاي زيادي داريم در گوشه و كنار جهان. وضعيت دانوب بد است، وضعيت راين خوب نيست، سدهاي انگلستان آب ندارند، دو سد مهم امريكا كه از بزرگترين مخازن ذخيره امريكا بهشمار ميروند، در پايينترين سطح تاريخيشان قرار گرفتند. مشكلات كلرادو برقرار است، بحرالميت وضعيت خوبي ندارد، درياچه نمك يوتا وضعيت بدي دارد. اين وضعيت در همه جاي جهان مشابه هم است. حكمرانان ايران يا كساني كه خيلي تعصب دارند فكر ميكنند اگر ما ميگوييم ايران اين مشكل را دارد، يعني جاهاي ديگر جهان مشكل ندارد. نه، اين مشكلي است كه خيلي جاها تكرار ميشود، شباهت دارد. مسيري كه كشورها طي كردند متفاوت است، راهحلها متفاوت است، كشوري كه اقتصادش خوب است، قدرت واكنش متفاوتي نسبت به كشوري كه اقتصادش تحت تحريم يا در جنگ است، دارد. اين محدوديتهايي براي پاسخگويي ايجاد ميكند، اما مشكلات را در نقاط مختلف جهان ميبينيم. مهم اين است كاري كنيم، ياد بگيريم و سعي كنيم اين خسارات را كم كنيم.
با توجه به اينكه جنگ ۴۰ روزه و حتي روزهاي بعد از آتشبس خسارات محيطزيستي زيادي به كشور وارد كرد، به عنوان كسي كه دغدغه محيطزيست كشور را داريد، اوضاع را در چه حد بحراني ميبينيد؟
واقعيت اين است كه در هر جامعهاي ماهيت مديريت نسبي است. يكي از اولين مقالاتي كه بعد از بازگشت از مسووليت اجرايي و بازگشت به دانشگاه نوشتم، اين بود كه آب در كجاي سياستگذاري قرار دارد؟ اين را مطرح كردم كه آب معمولا فقط در شرايطي كه بحرانها رخ ميدهند؛ مثل سيل و خشكسالي، مورد توجه عمومي قرار ميگيرد، چون دولتها مسائل ديگري دارند و نميتوانند به آب بپردازند. بحرانها هستند كه به ديده شدن مسائل آب كمك ميكنند. همهچيز در جوامع نسبي است. هرچه جوامع مشكلاتشان بيشتر باشد، موقعيت آب شكنندهتر است. اينكه ميگوييم محيطزيست در چه حد بحراني است، بايد ببينيم نسبت به چه چيزي ميخواهيم بسنجيم. بايد اين را يادمان باشد وقتي ميگوييم وضعيت بحراني محيطزيست، در سوئد يك معنا دارد، در غزه يك معنا دارد، در ايران يك معنا دارد، در امارات يك معنا و در ايالات متحده يك معنا دارد، چون شرايط اينها متفاوت است. نسبت به خيلي مسائلي كه اين جنگ با خود به ارمغان آورده، محيطزيست هم يكي از قربانيان آن است. اتفاقاتي كه دارد در خليج فارس ميافتد خيلي مهم است، براي زيست بومش خسارات ماندگار آلودگي به همراه آورده است. حمله به انبارهاي نفت تهران همينطور. اما در مقايسه با چه چيزي؟ شايد بشود گفت اين هم يكي از وجهههاي خسارات است كه آثار ماندگار دارد، اما خيلي چيزها هستند كه آثار ماندگار دارند. من يك نگراني براي محيطزيست دارم كه محصول حمله مستقيم به پالايشگاهها و زيرساختهاي صنعتي است. يك نگراني ديگر دارم كه از آن مهمتر است، اين است كه وقتي اقتصاد يك كشور را ضعيف ميكنيد، وقتي يك كشور را در حالت جنگي قرار ميدهيد، توان و ظرفيت آن را براي پرداختن به محيطزيست كاهش ميدهيد. بنابراين دايم محيطزيست از اولويت خارج ميشود. مردمي كه چندين ماه گذشته درباره محيطزيست حرف ميزدند، وقتي شرايط اقتصادي بدتر ميشود، وقتي آدمها كشته ميشوند، اتفاقات دي را داشتيم، جنگ را داشتيم، شايد در آن شرايط به محيطزيست فكر كردن ديگر، اتفاقي لوكس باشد. جامعهاي كه درگير جنگ است، درگير تورم است، درگير بقاست، شايد به محيطزيست و گونههاي گياهي و جانوري فكر نكند. فكر ميكنم اين اتفاق، اثر ماندگارتري است و آثارش را در درازمدت نشان خواهد داد.
از نگاه شما خسارات زيستمحيطي وارده به خليج فارس و درياي عمان و سواحل جنوبي ايران تا چه حد قابل رفع است؟ يا قرار است سالها گريبان مردم استانهاي جنوبي و شايد همه كشور را بگيرد؟
بخشي از اين خسارات قابل رفع است و بخشياش قاعدتا نيست. لاكپشتي كه از بين رفته را نميتوانيم برايش كاري بكنيم. آثار ماندگار آلايندگي شايد براي مدتها بماند. اما آنچه مهم است، اين است كه قدرت پاسخگويي پايين است. شرايط، شرايط جنگي است. كارها آنطور كه بايد انجام نميشود. در خيلي موارد ميبينيم سازمان محيطزيست نميتواند اعلام نظر بكند يا نميداند منبع آلودگي چيست. شرايط نشان ميدهد كشور توان و ظرفيت براي پاسخ يا واكنش كوتاهمدت يا اضطراري را ندارد، نميتواند يا شرايط به او اجازه نميدهد اين كارها را بكند. قطعا آثار باقي خواهد ماند.
مساله آب را چندمين بحران ايران و جهان ميدانيد؟
مساله آب يكي از مسائل مهم جهان است. هر روز هم دارد اهميتش بيشتر ميشود. شرايط النينويي كه امسال داريم هم مزيد بر علت ميشود. جنگهاي تجاري- تعرفهاي كه دارد رخ ميدهد، مسائل ديگري چون تنگه هرمز، همه اين موارد باعث ميشود اهميت آب بيشتر شود. دولتها مجبور ميشوند بيشتر به آن بپردازند. در ايران هم اين مساله حياتي است. تا مسائل اقتصادي و روابط بينالملل حل نشود، من گشايش معناداري نميبينم. اميدوارم روزهاي بهتري در انتظار ايران باشد.
درباره جايزه آب استكهلم
جايزه آب استكهلم يك جايزه سالانه براي تقدير از دستاوردهاي برجسته در زمينه استفاده پايدار از منابع آب جهان و حفاظت از آنهاست. اين جايزه كه به عنوان «نوبل آب» شناخته ميشود، معتبرترين جايزه آب در جهان است. از زمان تاسيس آن در سال ۱۹۹۱، اين جايزه هر سال به افراد و سازمانهايي اعطا شده است كه سهم قابلتوجهي در استفاده پايدار و حفاظت از منابع آب جهان داشتهاند و از اين طريق به بهبود سلامت و رفاه انسانها و همچنين اكوسيستمها كمك كردهاند. در سال ۲۰۱۵ نيز طراحي جايزه با الهام از مفهوم آب تغيير كرد. بنياد آب استكهلم اين جايزه را با همكاري آكادمي سلطنتي علوم سوئد اعطا ميكند و كارل شانزدهم گوستاف، پادشاه سوئد، حامي رسمي و اهداكننده آن است. جايزه شامل يك ميليون كرون سوئد و يك تنديس كريستالي ويژه است. تنديس جايزه آب استكهلم توسط دو طراح سوئدي، يوناس تورستنسون و ليندا روياس طراحي شده است. تنديسها بهصورت دستساز توليد ميشوند و از شيشه كريستالي سازگار با محيط زيست ساخته شدهاند. رنگهاي آبي و سبز موجود در شيشه نمادي از تنوع آب هستند. برنده هر سال در ماه مارس، همزمان با روز جهاني آب معرفي ميشود و سپس در ماه آگوست، طي مراسمي سلطنتي در هفته جهاني آب، رسما مورد تقدير قرار ميگيرد؛ جايي كه برنده نقش محوري در جشنهاي اين هفته دارد.
