به گزارش خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا- دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) در نخستین پیشنشست همایش علمی بینالمللی «آیتالله العظمی مرعشی نجفی؛ نسابه قرن»، به تبیین پیوند عمیق میان واقعه غدیر، نهاد سیادت، تمدن اسلامی و گفتمان مقاومت پرداخت. وی با تأکید بر ضرورت بازخوانی نقش تبارشناسی و انساب در خدمت به انسجام امت اسلامی، ابعاد معرفتی و اجتماعی حاکمیت صالحان را ذیل آموزههای غدیر تشریح کرد.
ضرورت حرکت تمدنی و عبور از نزاع؛ تبیین ارکان سهگانه مناسبتهای ملی و اسلامی
آیتالله رمضانی با اشاره به تلاقی سه مناسبت مهم اسلامی و ملی یعنی هفته وحدت، هفته بسیج و هفته دولت اظهار داشت: «مهمترین این مناسبتها هفته وحدت است؛ قطعاً مراد از وحدت در اینجا، وحدت در عقاید و احکام و امثال اینها نیست؛ بلکه به نظر میرسد مراد از وحدت، آنگونه که امام شهید هم بیان فرمودند، عدم تنازع در میان امت اسلام است».
وی در تشریح دستاوردهای تمدنی این نگاه تصریح کرد: «اگر ما در میان امت اسلام و در امور مشترک، اصل "عدم تنازع" را حاکم کنیم، جامعه و امت اسلامی — که حتی میتواند در قالب یک نهاد منسجم تشکیل شود — به یک اقتدار جهانی در تمامی حوزههای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و سایر عرصهها دست خواهد یافت؛ به گونهای که جامعه مسلمانان و امت اسلام میتواند مقتدرترین قدرت در جهان باشد.»
وی در ادامه با بیان اینکه حرکت به سوی آرمانهای انقلاب نیازمند شتاببخشی معرفتی و انگیزشی است، تصریح کرد: «در خصوص مناسبت دوم که هفته بسیج است، اگر در این حرکت تمدنی که جریان غدیر به دنبال آن است، ما از معرفت دقیق و عمیق و جامع برخوردار باشیم و از انگیزه قوی برخوردار شویم، میتوانیم در این مسیر به درستی حرکت کنیم. تفکر بسیج یک تفکر اینچنینی باید باشد که هم با معرفت و هم با انگیزه، برای رسیدن به اهداف متعالی انقلاب تلاش کند.»
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) همچنین با گرامی داشت هفته دولت، به تبیین مراحل پنجگانه نهضت اسلامی از دیدگاه امام شهید پرداخت و ابراز امیدواری کرد که دولتمردان و مسئولان جامعه برای حرکت تمدنی و رسیدن به اهداف بلند انقلاب اهتمام ویژهای داشته باشند و «نهضت بزرگ خدمترسانی» را سرلوحه کار خود قرار دهند.
وی افزود: «ما یک انقلابی داشتیم که این انقلاب به مرحله نظام رسید؛ بعد از آن دولت اسلامی و بعد از آن کشور اسلامی و در نهایت تمدن اسلامی که شاخصهای ویژهای را دارد… این پنج مرحله را امام شهید ما بیان فرمودند که از انقلاب به نظام و دولت اسلامی و کشور اسلامی و در نهایت به حرکت تمدنی، که البته همه اینها باید برای رسیدن به آن مدنیت اسلامی به صورت جامع منجر بشود.»
مهندسی نظام رهبری در غدیر؛ تقابل اسلام علوی با جاهلیت مدرن و استعمار فرانو
بخش دوم سخنان آیتالله رمضانی به تبیین عمیق جایگاه معرفتی و ساختاری غدیر اختصاص داشت. وی با تأکید بر اینکه هیچ شک و شبههای در اصل و سند غدیر وجود ندارد، به تحلیل آیات کلیدی این واقعه بزرگ پرداخت و گفت: «مهمترین آیه، “الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا” است؛ تمام وظایف پیامبر اکرم غیر از وحی، به صاحب غدیر سپرده شده است؛ غیر از وحی، چه در حوزه تبیین باشد (لتبین للناس)، چه در همه بخشهای مختلف تبیین و تفسیر و همه آن وظایفی که بر عهده پیامبر اکرم بوده، همه آنها بر عهده صاحب غدیر گذاشته شده است و در نهایت رهبری، که رهبری مهمترین رکن است. اگر این رهبری تعریف نمیشد، ما هیچ نوع تضمینی در رابطه با بقای اسلام نداشتیم و رهبری است که این ضمانت را ایجاد خواهد کرد.»
آیتالله رمضانی با اشاره به ترابط تکوینی میان بعثت، غدیر، عاشورا و مهدویت اظهار داشت: «اگر غدیر تعریف نمیشد و تحقق پیدا نمیکرد، از بعثت خبری نبود؛ چنانکه اگر از عاشورا که تجسم غدیر است خبری نبود، از غدیر هم خبری نبود. پاسداشت غدیر به عنوان یک امر ضروری سالانه باید به عنوان یکی از برنامههای مهم مسلمانان باشد تا ما بتوانیم جریان رهبری را در اسلام به صورت دقیق تبیین و نهادینه کنیم».
وی در تبیین نقش مردم در این واقعه به کلام امام خمینی (ره) استناد کرد و افزود: «امام رضواناللهعلیه میفرمایند که غدیر نقشش از این جهت برجسته است که آمده است تا مردم در سرنوشت خودشان حضور داشته باشند؛ لذا آن بیعت سه روزه در آنجا خیلی پرمعناست و باید مورد توجه پژوهشگران ما قرار بگیرد».
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) واقعه غدیر را «معرفی بهترینها برای حاکمیت» خواند و تصریح کرد: «خداوند گزینه خود را معرفی کرد، اما این اراده الهی به عللی محقق نشد.اگر در دنیای امروز مسئولان جامعه ما و حاکمیت در دنیا جزو بهترینها بودند و شاخصهای بهترین را میداشتند، در این صورت امروز اسلام جایگاه ممتازی در دنیا می داشت.
اما این اتفاقات در طول تاریخ رقم نخورد، حالا چه قبل از اسلام چه بعد از اسلام. برای اینکه بهترینها حاکم نبودند؛ اگر بهترینها نباشد، لااقل باید نزدیک به بهترینها باشد، از خیرالموجودین باشد».
وی غدیر را «یکی از بنیادیترین رخدادهای هویتساز برای فهم نسبت دین، قدرت، جامعه و هدایت» برشمرد و تأکید کرد که ولایت نباید صرفاً به محبت و مودت قلبی محدود شود، بلکه باید به اقدام و مسئولیت متقابل میان ولی و جامعه تبدیل گردد. آیتالله رمضانی با نقد شدید قرائتهای تحریفشده از دین تصریح کرد: «اگر غدیر نبود، اسلام اموی و اسلام عباسی که اسلام مکر، اسلام سلطه و اسلام تشریفاتی است حاکم میشد؛ شاخصهای اسلام اموی و عباسی در کنار اسلام علوی و اسلام غدیری باید قرار بگیرد تا حقیقت بعثت روشن شود».
وی با تشریح مفهوم کرامت در گفتمان اسلامی اظهار داشت: «غدیر در حقیقت به نوعی ولایتی را برای مؤمنان معنا میکند که قرار است امت را پس از ختم نبوت در مسیر حق، عدالت و صراط مستقیم قرار بدهد بر اساس یک حرکت کرامتِ کنشگرانه؛ چون کرامتی که در اسلام برای انسان مطرح است، کرامت کنشگرانه است نه انفعالی»
آیتالله رمضانی با تبیین سه مشکل عمده جامعه بشری یعنی «جهل»، «جهالت» و «جاهلیت»، بر این نکته تأکید کرد که جهل با تعلیم و جهالت با تربیت نفس برطرف میشود، اما نظام جاهلیت که مبتنی بر بربریت, نژادپرستی و بیعدالتی است، تنها با نظام امامت و رهبری نابود میگردد.
وی نظام ولایت فقیه را جلوهای از نظام امامت دانست که مهمترین وظیفهاش مقابله با نظام جاهلیت است.
آیتالله رمضانی در ادامه با بیان اینکه ماهیت نظام سلطه امروز دگرگون شده است، تصریح کرد: «جاهلیت مدرن مبارزهاش سختتر از جاهلیت زمان رسول خداست؛ روایت داریم از امام صادق (ع) که جاهلیت آن زمان یک نوع جاهلیت بود و پیغمبر با آن مبارزه کرد، ولی مبارزه با جاهلیت آخرالزمان خیلی سختتر است در آن زمان سنگ و بت میپرستیدند، اما در جاهلیت آخرالزمانی ما با یک نوع تفکر انحرافی مواجه هستیم که معتقدیم زمینه یک استعمار فرانو را فراهم کرده است؛ زیرا از واژگان و مفاهیم به ظاهر عقلانی و انسانی استفاده میکنند که در آن زمان نبود؛ امروزه بیش از همه آنها مدعی دفاع از حقوق انسان هستند و سازمانهای بینالمللی را آنها تشکیل میدهند؛ اما در عمل هدف آنها استثمار انسان ها حفظ سلطه خودشان است.»
دو سطح سیادت و مسئولیت انتساب؛ شرافت خاندان نبوی در آینه مجاهدت و شهادت
آیتالله رمضانی در ادامه وارد تبیین مبانی قرآنی و روایی جایگاه سادات شد و با اشاره به روایات ائمه اطهار (ع) درباره احترام به ذریه پیامبر اظهار داشت: «از امام علیه الصلاة و السلام سؤال میکنند که النظر الی ذریتنا عباده؟ یعنی به ایشان عرض شد یا بن رسولالله، آیا نظر به ائمه از شما عبادت است یا نظر به تمامی ذریه پیامبر (ص)؟ حضرت فرمودند: بل النظر الی جمیع ذریة النبی (بلکه نگاه به تمامی ذریه پیامبر عبادت است)؛ منتها با دو شرط مهم: اول “ما لم یفارقوا منهاجه” (تا زمانی که از راه و روش پیامبر جدا نشده باشند) و دوم “و لم یتلوثوا بالمعاصی” (و به گناهان آلوده نگشته باشند)؛ این دو تا خیلی مهم است».
وی با رد دیدگاههای تبعیضآمیز یا عافیتطلبانه در میان سادات تصریح کرد: «اینطور نیست که سادات بما هو سادات یک نوع امتیازی داشته باشند که همه آنچه جزو امتیازات ذاتی است برای انسان کنار گذاشته بشود و این امتیاز بشود یک امتیاز پایه و اصل بلکه این انتساب مسئولیت مضاعف است. سادات منتسب به پیامبر هستند و از این جهت مسئولیتشان بیشتر است؛ لذا در منظر دینی، سیادت دو سطح دارد: یک سطح نسب است و دوم مسئولیت انتساب؛ یعنی اینها به واسطه این انتسابی که دارند، مسئولیتشان سنگینتر میشود. اینها باید در رأس تحقق آرمانهای دینی قرار بگیرند؛ اگر در حوزه حاکمیت قرار میگیرند در بحث عدالت و تحقق کرامتهای انسانی، و اگر در حوزه صفات اخلاقی قرار میگیرند، به واسطه این انتساب، صفات اخلاقی از آنها احسن خواهد بود و اگر صفات غیراخلاقی باشد، از آنها اقبح و قبیحتر خواهد بود».
آیتالله رمضانی با اشاره به بیانات امام خمینی (ره) در جریان شهادت شهید محراب آیتالله دستغیب، پیوند عمیق میان سیادت و جهاد را ترسیم کرد و گفت: «امام در پیامی که به مناسبت شهادت آیتالله عبدالحسین دستغیب دادند اینطور فرمودند: “شهادت برای فرزندان اسلام و ذریه پیامبر عظیمالشأن (ص) و اولاد فاطمه و یادگاران حسین (ع) در راه هدف و اسلام عزیز و قرآن کریم، چیزی غیرعادی و پدیدهای غیرمعهود نیست.”» وی با تحلیل این کلام عمیق اظهار داشت: «حضرت امام شرافت سیادت را در پیوند با شهادت و مجاهدت معنا میکنند؛ یعنی اینطور نیست که ذریه پیامبر، صرفِ ذریه بودن دلیلی برای عافیتطلبیشان باشد یا فاصله گرفتن از میدان جهاد؛ بلکه اینها اولیٰ هستند به این امر»
نقد جدی به اصطلاح اسلام رحمانی جریانهای روشنفکر
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) با نقد صریح برخی جریانهای روشنفکری غافل در حوزه و جامعه که به نام «اسلام رحمانی» اصول جهاد و مقاومت را نادیده میگیرند، تصریح کرد: «برخی از روشنفکران حتی در حوزه از این نکته غافلند؛ یعنی امروزه یک اصطلاح “اسلام رحمانی” را میآورند؛ بله خیلی روشن است، اسلام رحمت است و اصلاً تمام مقولات اسلام برای انتشار رحمت است؛ اما همین پیامبر اکرم که محور اخلاق است و برای مکارم اخلاق مبعوث شد، همین پیغمبر مأمور میشود به مقاومت و جنگ؛ مقاومت برای رسیدن به صلح عادلانه است؛ لذا بحث مقاومت در ذیل رحمت الهی تعریف میشود؛ در عین اینکه اسلام، اسلام رحمت است، اما در برابر نظام سلطه، اسلامِ مقاومت است».
وی تأکید کرد که سادات به واسطه انتساب خود باید به عنوان یک سرمایه هویتی، اخلاقی و اجتماعی، در رأس جبهه مقاومت و قیامهای عدالتخواهانه علیه ظلم تاریخ قرار داشته باشند.
عقلانیسازی و تمدنسازی مقاومت؛ ویژگیهای مکتب سید شهدای مقاومت در تحول جهانی
آیتالله رمضانی در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین نقش بیبدیل شهید سید حسن نصرالله به عنوان مظهر و «سید شهدای مقاومت» در امتدادبخشی به گفتمان مقاومت از رهبری سیاسی تا افق تمدنی اختصاص داد و ویژگیهای مکتب وی را برشمرد.
وی ویژگی اول را «تبیین مبانی نظری مقاومت» به بهترین شکل ممکن دانست و به نقل از شهید نصرالله گفت: «ایشان میفرمودند که بحث مقاومت یک رفتار نظامی یا امنیتی نیست، بلکه ترجمان اجتماعیِ ایمان، عزت، توکل، بصیرت و نفی سلطهپذیری است».
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) ویژگی دوم را «عقلانیسازی مقاومت» برشمرد و با اشاره به هجمههای رسانهای غرب علیه مفاهیم اسلامی اظهار داشت: «شما اکنون در اروپا ببینید، واژه جهاد به واسطه بحثهای اسلامهراسی (اسلامفوبیا) به یک واژه نامقدس تبدیل شده است؛ در حالی که ما باید یک تبیین عقلانی از جهاد و مقاومت داشته باشیم تا مقدس بودن آن با ادبیات بینالمللی به دنیا منتقل شود و امام شهید چنین نقشی را ایفا کردند».
وی سایر ویژگیهای برجسته مکتب سید شهدای مقاومت را «جهانیسازی مفهوم مقاومت در چارچوب امت اسلامی»، «ادبیاتسازی برای مقاومت»، «پیوند دادن مقاومت با آیندهسازی تمدنی» و «نمادین بودن شخصیت ایشان در تثبیت این گفتمان» دانست. آیتالله رمضانی با اشاره به آخرین و مهمترین ویژگی این مکتب تصریح کرد: «آخرین نکته، تبدیل مقاومت به یک فرهنگ عمومی بود که به برکت خون این سید شهدای مقاومت به وجود آمد و آن را به یک بعثت جهانی تبدیل کرد؛ بعثتی که نه فقط در میان شیعیان و مسلمانان و موحدان، بلکه در میان تمام مستضعفان جهان پدید آورد».
وی با اشاره به فرادینی شدن الگوهای مقاومت و قیام سیدالشهدا (ع) خاطرنشان کرد: «امام حسین (ع) صرفا اسوه برای شیعیان یا مسلمانان یا موحدان عالم نیست، بلکه برای کل مستضعفان و کل بشریت الگوست؛ چنانکه طبق آمارهای رسمی، امسال چندین موکب از مسیحیان و حتی یهودیان در پیادهروی اربعین برپا شد که نشاندهنده عمق تمدنی و فرادینی این حرکت عظیم است. هنر ما این است که از این فرصت بینظیر پدیدآمده در دنیای اسلام به درستی استفاده کنیم و اجازه ندهیم این فرصتها از دست برود».
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع)، در بخش دوم نشست که در قالب پرسش و پاسخ مطرح شد به سوالات حضار پاسخ داد و به تبیین جایگاه رفیع سادات، اهمیت علم انساب و تحلیل قیامهای تاریخی علوی پرداخت.
ارادت خاص به آیتالله مرعشی نجفی و ضرورت احیای آثار انساب
آیتالله رمضانی با بیان خاطرهای از دوران طلبگی خود تصریح کرد: «با اینکه در قم و مشهد شخصیتهای بزرگی حضور داشتند، بنده سال ۱۳۶۴ از مشهد به قم آمدم تا محضر آیتالله العظمی مرعشی نجفی شرفیاب شوم و عمامه خود را به دست مبارک ایشان بر سر بگذارم که خاطرات بسیار خوبی هم از آن دوران دارم.»
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) با پذیرش کامل پیشنهادهای مطرحشده در خصوص احیای آثار این مرجع فقید افزود: «ما در این زمینه تسلیم هستیم و حتماً پیشنهادهای خوبی است؛ بهویژه کار بزرگی که آیتالله مرعشی نجفی نسبت به کتاب شریف “احقاق الحق”، تعلیقات آن و برنامههای قاضی نورالله شوشتری انجام دادند، واقعاً جای توجه و کار دارد.»
وی در ادامه با تبیین شرافت و جایگاه والای سادات بر اهمیت علم انساب تأکید کرد و گفت: «سادات از این حیث واقعاً جای توجه دارند که ریشه و شجرهنامه آنها مشخص است و این موضوع به برکت خود معصومین (علیهمالسلام) است؛ در حالی که برای دیگران اینگونه نیست و ریشه آنها خیلی معلوم نیست.»
آیتالله رمضانی با اشاره به استثنائات تاریخی همچون شیخ انصاری که نسبش به جابر بن عبدالله انصاری بازمیگردد، اظهار داشت: «این موارد بسیار کمپیداست چرا که عموماً شجرهنامه وجود ندارد؛ اما برای سادات به
واسطه همین کرامت، با واسطه قرار گرفتن چهار یا پنج شخصیت، پدر و پدربزرگها مشخص میشوند و معلوم میگردد که نسب آنها به کدامیک از ائمه معصومین (ع) برمیگردد. خود این موضوع یک کرامت و انتسابی کرامتمحور است.»
وی در پاسخ به نگرانی یکی از حضار نشست دربارۀ پدیده مدعیان دروغین سیادت تصریح کرد: «امروز در جاهای مختلف افرادی به ما مراجعه میکنند و به خاطر اینکه در آن مناطق سادات شریف حضور دارند، خود را به سادات منتسب میکنند. گاهی با بستن شال و پاچههای سبز و امثال آن صورت میگیرد و به ما متوسل میشوند که تکلیف نسب آنها را روشن کنیم. اینها بحثهای بسیار مهمی در جهان اسلام است که در حال حاضر تشکیلات و نهاد مشخصی برای حل علمی و قاطع این مشکل وجود ندارد.»
آیتالله رمضانی برگزاری چنین همایشهای علمی را در استانها بسیار ارزشمند ارزیابی کرد و خواستار فعال شدن نمایندگان ولی فقیه جهت تبیین این مباحث علمی شد. وی همچنین با اشاره به پیشنهادهای مطرحشده در خصوص توسعه ادبیات غدیر تصریح کرد: «معرفی غدیر با ادبیات امروزی به دنیای بینالملل کار بسیار مهمی است. ما اگر غدیر را دارای ۱۰۰ ظرفیت بدانیم، شاید امروز تنها از ۵ درصد ظرفیت آن استفاده میکنیم؛ در حالی که غدیر ظرفیت بسیار عظیمی دارد و نسخهای شفابخش و نجاتبخش برای بشریت است.»
آیتالله رمضانی در پاسخ به پرسش یکی از حاضران پیرامون علت عدم تأیید مستقیم برخی قیامها مانند قیام مختار ثقفی و زید بن علی از سوی ائمه معصومین (ع) اظهار داشت: «این بحث علمی، موضوعی تخصصی و اختلافی است. بنده در این خصوص مطالعه مفصلی داشتهام اما تخصص من نیست و اساتید تاریخشناس در این زمینه متخصص هستند. اما بر اساس مطالعات بنده در دهها کتاب، به این نتیجه رسیدهام که این قیامها همگی به نوعی مویَّد و تأییدشده هستند.»
وی در ادامه تصریح کرد: «گاهی ائمه (ع) سفارش میفرمودند که شما در این جریان پیروز نظامی نخواهید شد؛ همانطور که در جریان قیام جناب زید بن علی رخ داد، اما همواره دعا و عنایت ائمه شامل حال ایشان بود.»
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) با ابراز ارادت شخصی به شخصیت جناب مختار ثقفی اظهار داشت: «بنده شخصاً احترام خاصی برای جناب مختار قائلم. بر اساس مطالعات تاریخی، قیام ایشان از طریق جناب محمد بن حنفیه، مورد تأیید امام سجاد (علیهالسلام) بود و در فیلم ساختهشده (مختارنامه) نیز به زیبایی این موضوع مندرج شده است.»
وی با تحلیل شرایط خفقان شدید دوران امامت امام سجاد (ع) تصریح کرد: «علت عدم تأیید مستقیم قیامها از سوی ائمه (ع)، شرایط خفقان شدید حاکم بر آن دوران بود. تا جایی که سال رحلت امام زینالعابدین (ع) را “سنة الفقهاء” مینامند؛ یعنی جامعه آن روز حتی جایگاه امامت و سلاله پیامبر بودن حضرت را نمیشناخت و ایشان را صرفاً به عنوان یکی از فقهای مدینه معرفی میکرد. این شرایط سخت سیاسی حتماً باید در تحلیلها مورد توجه قرار گیرد.»
آیتالله رمضانی در بخش دیگری از سخنان خود به پشت صحنه برخی جریانها در زمان امام صادق (ع) اشاره کرد و گفت: «برخی افراد نزد امام صادق (ع) میآمدند و درخواست تأیید داشتند و تعهد میدادند که در صورت پیروزی، حکومت را به ایشان بسپارند؛ اما حضرت میدانستند که پشت این جریانات سیاسی، اهداف دیگری، مانند عباسیان، نهفته است.»
وی در ادامه با بیان اینکه برخی از تودهها، حضرات معصومین (ع) را به عنوان منجی و مهدی موعود میپنداشتند، تصریح کرد: «ائمه (ع) برای اصلاح این انحرافات میفرمودند که آن اتفاق موعود هنوز زمانش فرانرسیده یا بداء حاصل شده است؛ چنانکه “امام شهید” نیز در بیانات خود اشاره دارد که این رخداد و زمینه آن دو بار پدید آمد اما آنگونه که باید محقق نشد.»
دبیرکل مجمع جهانی اهلبیت (ع) در پایان با تأکید بر لزوم بررسی علمی و تفکیکشده این قیامها اظهار داشت: «این بحث بسیار تخصصی و مورد اختلاف محققان است. با این حال شاهدیم که وقتی امام معصوم (ع)، ابراهیم فرزند جناب مختار را ملاقات میکند، در حق پدر او دعا و طلب رحمت میفرماید. لذا از نظر برخی محققان، این قیامها تأیید شده و از نظر برخی دیگر تأیید نشده است؛ از این رو موضوع قیام سادات باید همواره در حوزههای علمیه مورد تدقیق، تحقیق و تعمیق بیشتری قرار گیرد.»
...........
پایان پیام