تورج امرایی؛ معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم اظهار کرد: قانون «تولید بار اول» که در قالب ماده 10 قانون جهش تولید دانشبنیان پیشبینی شده، یکی از مترقیترین ابزارهای قانونی کشور برای بومیسازی فناوریهای راهبردی و توسعه بازار شرکتهای دانشبنیان به شمار میرود.
وی گفت: قانون جهش تولید دانشبنیان که در سال 1401 به تصویب رسید، شامل 20 ماده است که چند ماده آن، نقش محوری در توسعه فناوریهای راهبردی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان دارد. یکی از مهمترین این مواد، ماده 10 و سازوکار «تولید بار اول» است.
امرایی افزود: بر اساس این ماده، اگر کالایی پیش از این بهصورت تجاری در داخل کشور تولید نشده باشد و مشابه داخلی آن در دسترس نباشد، اما توان ساخت آن در شرکتهای ایرانی وجود داشته باشد، امکان صدور ابلاغیه «تولید بار اول» فراهم میشود.
وی ادامه داد: تشخیص مشمولبودن یک محصول برای استفاده از این سازوکار، بر عهده کارگروهی در معاونت علمی است که نمایندهای از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در آن حضور دارد. پس از تأیید این کارگروه، ابلاغیهای با عنوان «تولید بار اول» صادر میشود که مهمترین ویژگی آن، امکان ترک تشریفات مناقصه برای دستگاه متقاضی است.
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی تصریح کرد: دستگاههای متقاضی میتوانند با تأیید معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، بدون برگزاری مناقصه نسبت به سفارش ساخت و بومیسازی تجهیزات مورد نیاز خود اقدام کنند.
امرایی با اشاره به سابقه اجرای این قانون گفت: سازوکار تولید بار اول از حدود سالهای 1397 و 1398 در کشور اجرایی شده و تاکنون حدود 215 ابلاغیه تولید بار اول صادر شده است. ارزش مجموع قراردادهای مرتبط با این ابلاغیهها نیز به حدود 750 میلیون دلار میرسد.
وی افزود: از این میزان، حدود 400 میلیون دلار قرارداد در دو سال اخیر و در دولت چهاردهم محقق شده است. طبیعی است که اجرای یک قانون جدید، نیازمند زمان برای آشنایی دستگاههای اجرایی با ظرفیتها و سازوکارهای آن باشد؛ اما اکنون این ابزار بیش از گذشته مورد استفاده قرار میگیرد.
امرایی تأکید کرد: هر قرارداد تولید بار اول، به معنای بومیسازی یک کالای راهبردی یا تحریمی است که پیش از آن امکان تأمین آن از داخل کشور وجود نداشته است. این اقدام علاوه بر کاهش وابستگی، صرفهجویی ارزی قابل توجهی نیز به همراه دارد.
وی گفت: برآورد ما این است که حتی در بدبینانهترین حالت، هر یک دلار قرارداد تولید بار اول میتواند دستکم سه دلار صرفهجویی ارزی ایجاد کند. بر این اساس، قراردادهای 750 میلیون دلاری تولید بار اول میتوانند حدود 2٫2 میلیارد دلار صرفهجویی ارزی برای کشور به دنبال داشته باشند.
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی افزود: البته اهمیت این سازوکار تنها به صرفهجویی ارزی محدود نمیشود؛ زیرا در صنایع کلیدی مانند نفت، گاز و برق، گاهی دستگاه متقاضی به تجهیزاتی نیاز دارد که تأمین آنها از خارج کشور ممکن نیست یا با محدودیتهای تحریمی مواجه است. در چنین شرایطی، توانمندی شرکتهای دانشبنیان به کمک کشور میآید و این اقلام از مسیر تولید بار اول بومیسازی میشوند.
امرایی با اشاره به نمونههای این طرح گفت: بومیسازی پمپهای چندفازی، سامانههای امنیت سایبری و تجهیزات مرتبط با هوشمندسازی مصرف گاز، از جمله نمونههای شاخص پروژههای تولید بار اول است.
وی درباره پروژه هوشمندسازی مصرف گاز اظهار کرد: یکی از تکالیف برنامههای توسعه کشور، حرکت به سمت هوشمندسازی مصرف گاز است. هدف پروژه تولید بار اول در این حوزه، بومیسازی کنتورهای هوشمند گاز و طراحی سامانههای مرتبط با مدیریت مصرف با استفاده از ظرفیت سه شرکت دانشبنیان است.
امرایی افزود: در گام نخست این طرح، مقرر شده است حدود 450 هزار کنتور هوشمند در بخش خانگی تولید و نصب شود. همچنین سامانه گردآوری، پایش، کنترل و نظارت بر دادههای این کنتورها نیز طراحی خواهد شد.
وی گفت: دادههای حاصل از این کنتورها در یک مرکز پایش مصرف یا مرکز دیسپاچینگ تجمیع میشود تا مشترکان پرمصرف شناسایی شوند. علاوه بر این، امکان ارسال فرمان از راه دور از این مرکز وجود خواهد داشت تا مدیریت مصرف گاز با دقت و اثربخشی بیشتری انجام شود.
امرایی تصریح کرد: پیش از اجرای این پروژه، شرکتهای داخلی توان تولید کنتور گاز را داشتند، اما کنتور هوشمندی که بتواند دادهها را بهصورت تلهمتری به یک مرکز پایش ارسال کند و از همان مرکز فرمانهایی مانند قطع و وصل را دریافت کند، در کشور وجود نداشت.
امرایی خاطرنشان کرد: ابلاغیه این پروژه بهتازگی با امضای معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور صادر شده است. بر اساس این ابلاغیه، در مرحله نخست 450 هزار کنتور هوشمند خانگی تولید و نصب میشود و پس از تکمیل این گام، برنامه برای تحقق تعهد توسعه این طرح تا سقف یکمیلیون و 500 هزار کنتور دنبال خواهد شد.
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری در ادامه اظهار کرد: پروژه هوشمندسازی مصرف گاز، یکی از نمونههای ابلاغیههای تولید بار اول است که در گامهای بعدی توسعه خواهد یافت.
وی افزود: همچنین در هفته دولت، از حدود 250 میلیون دلار پروژه تولید بار اول که طی یک سال گذشته تعریف و اجرایی شدهاند، در معاونت علمی رونمایی خواهد شد. بخش عمده این پروژهها مربوط به وزارت نفت و وزارت نیرو است.
امرایی با تأکید بر اهمیت پروژههای تولید بار اول گفت: همه پروژههایی که در قالب این سازوکار تعریف میشوند، از پروژههای فاخر و راهبردی کشور هستند؛ چراکه به بومیسازی تجهیزاتی منجر میشوند که پیشتر تأمین آنها از خارج کشور انجام میشد یا کشور در تأمین آنها با محدودیت مواجه بود.
وی افزود: یکی از نمونههای شاخص این پروژهها، بومیسازی پمپهای چندفازی است که هماکنون در تلمبهخانه شماره چهار اهواز نصب شده و در فرایند تولید نفت کشور مورد استفاده قرار میگیرد.
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی ادامه داد: بومیسازی انواع کمپرسورها نیز از دیگر دستاوردهای تولید بار اول است که اکنون در صنایع مختلف مورد استفاده قرار گرفتهاند.
امرایی با اشاره به نمونهای از پروژههای حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات اظهار کرد: یک شرکت ایرانی در چارچوب این ظرفیت، سامانهای برای شناسایی و مقابله با حملات منع سرویس توزیعشده، موسوم به حملات «دیداس» (DDoS)، طراحی کرده است.
وی گفت: این سامانه بومی در چند حمله سایبری اخیر علیه کشور توانست بخش عمدهای از حملات را شناسایی و دفع کند که نمونهای روشن از نقش شرکتهای دانشبنیان در تأمین امنیت سایبری کشور است.
امرایی تصریح کرد: پروژههای متعدد دیگری نیز در قالب تولید بار اول در حال اجرا یا بهرهبرداری است، اما به دلیل ماهیت و کاربرد برخی از آنها، امکان انتشار جزئیات کاملشان وجود ندارد و بخشی از این پروژهها محرمانه هستند.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا شرکتها و مجموعههای وابسته به وزارت نفت در پروژههای تولید بار اول و همچنین استفاده از مشوقهایی مانند اعتبار مالیاتی نقش پررنگتری دارند، گفت: در حال حاضر حدود 70 درصد پروژههای تولید بار اول مربوط به وزارت نفت است.
معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان معاونت علمی افزود: در این زمینه باید از مدیران وزارت نفت تشکر کرد؛ زیرا به توانمندی شرکتهای ایرانی و دانشبنیان اعتماد کردهاند. یکی از دلایل اصلی پیشتازی این وزارتخانه، اراده مدیران برای استفاده از ظرفیتهای داخلی و بومیسازی تجهیزات مورد نیاز است.
امرایی ادامه داد: البته عوامل دیگری نیز در این موضوع مؤثر است. صنعت نفت معمولاً در خط مقدم تحریمها قرار دارد و تأمین بسیاری از کالاها و تجهیزات کلیدی این صنعت، با محدودیت جدی مواجه میشود.
وی گفت: تجهیزاتی نظیر انواع کمپرسورها، توربینها، لولههای بدون درز، پکیجهای تولید نیتروژن و دیگر تجهیزات تخصصی صنعت نفت، در مقاطع مختلف یا قابل تأمین نیستند و یا در صورت امکان تأمین، با قیمتهایی چند برابر قیمت واقعی در اختیار کشور قرار میگیرند.
امرایی گفت: در چنین شرایطی، بهترین و منطقیترین راهکار، اعتماد به شرکتهای ایرانی و توانمندی شرکتهای دانشبنیان برای ساخت داخل این تجهیزات است. اراده مدیریتی برای اتکا به توان داخلی و همچنین قرار گرفتن صنعت نفت در معرض تحریمهای گسترده، دو دلیل اصلی پیشتازی وزارت نفت در بومیسازی تجهیزات راهبردی و اجرای پروژههای تولید بار اول به شمار میرود.
انتهای پیام/