به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، در شرایطی که دولت آمریکا از توقف مذاکرات با ایران خبر داده، سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران نشان میدهد واشنگتن همچنان به دنبال باز نگه داشتن کانالهای غیرمستقیم ارتباط با ایران است؛ کانالی که این بار ظاهراً مأموریت آن نه صرفاً انتقال پیام، بلکه سنجش میزان آمادگی تهران برای بازگشت به مذاکرات بر اساس چارچوبهای مورد نظر آمریکاست.
رسانه اماراتی «ارم نیوز» در گزارشی اختصاصی نوشت، سفر اخیر ژنرال عاصم منیر به تهران پس از تماس دونالد ترامپ با فرمانده ارتش پاکستان انجام شده است؛ تماسی که در آن، رئیسجمهور آمریکا از اسلامآباد خواسته از روابط خود با تهران برای سوق دادن ایران به سمت بازگشت به مسیر مذاکره استفاده کند.
اهمیت این تحرک زمانی بیشتر میشود که ترامپ تنها یک هفته پیش اعلام کرده بود تماسها با تهران متوقف شده است. از سوی دیگر، مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در چارچوب «تفاهم اسلامآباد» نیز بدون دستیابی به توافق نهایی به پایان رسیده است. با این حال، همزمان با ادامه فشارهای سیاسی و اقتصادی واشنگتن، پاکستان بار دیگر بهعنوان کانال ارتباطی میان دو طرف فعال شده است.
بر اساس این گزارش، سفر عاصم منیر را میتوان تلاشی برای پاسخ به این پرسش دانست که آیا تهران حاضر است از برخی مواضع قبلی خود عقبنشینی کرده و تفاهمات پیشین را وارد مرحله اجرا کند یا اینکه همچنان بر شروط خود اصرار خواهد داشت.
واشنگتن این بار دنبال «پاسخ عملی» است
یک دیپلمات آمریکایی نزدیک به دفتر امور خاور نزدیک وزارت خارجه آمریکا به «ارم نیوز» گفته است که واشنگتن پیش از سفر عاصم منیر از طرف پاکستانی خواسته پاسخ تهران به دو مسئله مشخص را دریافت کند.
نخست اینکه ایران تا چه اندازه آماده اجرای تعهداتی است که پیشتر در چارچوب یادداشت اسلامآباد پذیرفته بود، بدون آنکه مفاد این تفاهم دوباره وارد دور تازهای از مذاکرات شود.
مسئله دوم نیز به ساختار تصمیمگیری در ایران مربوط میشود؛ اینکه چه نهادی در نهایت اختیار تثبیت و تضمین تعهدات احتمالی تهران را در اختیار دارد.
این موضوع از نگاه آمریکا اهمیت ویژهای دارد، زیرا طی هفتههای گذشته مواضع متفاوتی از سوی مقامهای مختلف ایران مطرح شده و واشنگتن اکنون در پی تفکیک میان اظهارات سیاسی و تصمیماتی است که قابلیت تبدیل شدن به سیاست رسمی را دارند.
بر اساس اطلاعات این منبع، آمریکا همچنین از پاکستان خواسته مشخص کند آیا تهران برای اجرای بخشهای باقیمانده تفاهم قبلی، جدول زمانی مشخص و قابل اجرا ارائه خواهد کرد یا اینکه از سفر عاصم منیر برای طرح شروط تازه و به تعویق انداختن اجرای تعهدات استفاده میکند.
این درخواست نشان میدهد مسئله اصلی واشنگتن دیگر صرفا برقراری ارتباط با تهران نیست، بلکه کاخ سفید در پی دریافت نشانههای عملی از تغییر رفتار ایران است.
آزمون واقعی برای پاکستان
در واقع، فعال شدن دوباره مسیر اسلامآباد را میتوان بخشی از راهبرد فشار و مذاکره همزمان دولت ترامپ دانست؛ به این معنا که واشنگتن از یک سو ابزارهای فشار خود علیه ایران را حفظ میکند و از سوی دیگر، از کانالهای غیرمستقیم برای ارزیابی امکان بازگشت به گفتوگو استفاده میکند.
یک تحلیلگر آمریکایی که با «ارم نیوز» گفتوگو کرده، معتقد است استفاده مجدد از کانال پاکستان به دولت ترامپ امکان میدهد بدون کاستن از فشارهای موجود، نیت واقعی تهران را محک بزند.
بر اساس این تحلیل، ارزش این کانال برای واشنگتن نه در استمرار تماسها، بلکه در نتیجهای است که میتواند تولید کند. اگر تهران صرفاً مواضع قبلی خود را تکرار کند، نقش پاکستان برای آمریکا محدودتر خواهد شد و واشنگتن گزینههای دیگری را در دستور کار قرار خواهد داد؛ اما اگر در مواضع عملی ایران تغییری ایجاد شود، امکان شکلگیری مسیر مشخصتری برای مذاکرات وجود خواهد داشت.
از این منظر، سفر عاصم منیر را نباید صرفا یک سفر دیپلماتیک معمولی تلقی کرد؛ این سفر میتواند نوعی «آزمون میدانی» برای سنجش فاصله میان مواضع اعلامی تهران و امکان دستیابی به یک تفاهم عملی باشد.
پاکستان در جستوجوی نقش جدید
برای اسلامآباد نیز شرایط نسبت به مرحله نخست میانجیگری متفاوت شده است.
بلال زبیر، مدیر پژوهشهای مرکز مطالعات راهبردی بینالمللی در اسلامآباد، به «ارم نیوز» گفته است که مأموریت کنونی پاکستان دیگر صرفاً باز کردن کانال ارتباطی میان تهران و واشنگتن نیست، بلکه این کشور باید نشان دهد آیا میتواند از انتقال پیامها فراتر رفته و در تثبیت یک تفاهم پایدار میان دو طرف نقشآفرینی کند.
این مسئله برای اسلامآباد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اعتبار میانجیگری پاکستان اکنون به نتیجه عملی این مسیر وابسته شده است.
اگر سفر عاصم منیر بتواند مسیر گفتوگو را در چارچوبی مشخص حفظ کند، پاکستان همچنان میتواند بهعنوان یکی از کانالهای مهم ارتباطی میان تهران و واشنگتن مطرح باشد. اما در صورت باقی ماندن اختلافات اصلی، نقش اسلامآباد احتمالاً به انتقال محدود پیامها تقلیل خواهد یافت.
مأموریت منیر؛ مذاکره یا سنجش مواضع؟
با کنار هم گذاشتن تحولات اخیر، به نظر میرسد مأموریت عاصم منیر را باید در چارچوبی فراتر از «میانجیگری پاکستان» دید.
ترامپ از یک سو اعلام توقف مذاکرات را مطرح کرده و فشار اقتصادی و سیاسی علیه ایران را حفظ کرده و از سوی دیگر، از کانال پاکستان برای دریافت اطلاعات مستقیمتر درباره موضع تهران استفاده میکند. این رویکرد نشان میدهد توقف مذاکرات الزاما به معنای کنار گذاشتن کامل مسیر دیپلماتیک نیست؛ بلکه واشنگتن در حال آزمودن این مسئله است که آیا فشارهای موجود میتواند تهران را به پذیرش چارچوبی جدید یا اجرای تفاهمات قبلی نزدیک کند یا خیر.
در چنین شرایطی، پیام اصلی سفر عاصم منیر برای واشنگتن احتمالا نه «آیا ایران حاضر به گفتوگو است؟» بلکه پرسش دقیقتری است: آیا تهران حاضر است برای بازگشت به مذاکره، از مواضع قبلی خود فاصله گرفته و وارد مرحله اجرای تعهدات شود؟
پاسخ تهران به این پرسش میتواند تعیینکننده جایگاه پاکستان در ادامه این روند و همچنین محاسبات بعدی دولت ترامپ درباره ایران باشد.