گروه شهری 

 در 15ماه گذشته تهران با تجربه 2جنگ، روزها و شب‌های دشواری را پشت سر گذاشت. مدیریت شهری از همان دقایق نخست هردو جنگ، در صف اول حمایت از شهروندان آسیب‌دیده، برای بازسازی خانه‌های تخریب‌شده داوطلبانه قدم به میدان گذاشت و برای این کار طرح‌های متنوعی به‌کار گرفت. به تازگی در جلسه شورای‌عالی شهرسازی و معماری درباره بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده تهران و روند تامین هزینه‌ بازسازی خانه‌ها ابهاماتی مطرح شده است. اما اصل ماجرا چیست و در بیان این ابهامات، از پرداختن به چه موضوعاتی غفلت شده است؟

وقتی شهرداری داوطلب کمک می‌شود
51724واحد مسکونی در جنگ 40روزه و 8452واحد در جنگ 12روزه آسیب دیدند، واحدهایی که براساس نوع آسیب، از شکستگی شیشه گرفته تا آسیب سازه‌ای و ویرانی کامل، در 3گروه دسته‌بندی شدند. از همان نخستین دقایق وقوع جنگ، شهرداری تهران با قبول مسئولیت اسکان آسیب‌دیدگان، تعمیر، مقاوم‌سازی و نوسازی خانه‌ها تلاش کرد در کنار آسیب‌دیدگان بایستد و با موافقت رئیس‌جمهور بار بزرگی را از دوش دولت بردارد. رئیس‌جمهور هم در دیدار با شهردار تهران، گزارش عملکرد شهرداری در بازسازی مناطق آسیب‌دیده و اسکان خانواده‌ها را بررسی و بر تسریع این روند تأکید کرد. کار در واحدهای نیازمند تعمیرات جزئی به سرعت آغاز شد و همزمان، شهرداری برای خانواده‌هایی که امکان بازگشت به خانه خود را نداشتند، ابتدا هتل و سپس خانه اجاره‌ای درنظر گرفت.

هزینه 30همتی بر دوش شهرداری
از میان واحدهای آسیب‌دیده، 652واحد از جنگ 12روزه و 1480واحد از جنگ 40روزه، نیازمند تخریب کامل و از نو ساختن هستند. مدیریت شهری برای بازسازی، صدور رایگان پروانه، مشوق تراکمی، انتخاب پیمانکار و امکان تهاتر ملک آسیب‌دیده با املاک شهرداری را پیشنهاد داد تا راهکارهای مناسبی برای تامین هزینه بازسازی خانه‌های جنگ‌زده به‌کار گرفته شود. آنطور که لطف‌الله فروزنده، معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران در اظهارنظری اعلام کرده، خسارت وارد شده به واحدهای آسیب‌دیده حدود 30همت برآورد شده است؛ رقمی که نه فقط برای ساخت ساختمان‌های تخریب‌شده، بلکه برای تعمیر ده‌ها هزار واحد، مقاوم‌سازی، آواربرداری، اسکان اضطراری، پرداخت پول رهن و اجاره و نوسازی کامل ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پیشنهاد تهاتر برای تأمین هزینه‌ها
شهرداری تهران در مواجهه با هزینه‌های سنگین اسکان موقت آسیب‌دیدگان و بازسازی واحدهای آسیب‌دیده که البته داوطلبانه پذیرفته، طرح‌های مختلفی پیشنهاد داده که یکی از آنها مدل تهاتر است، یعنی مالکی که خانه‌اش در جنگ کاملا تخریب شده، بتواند ملک خود را با قیمت کارشناسی قبل از اصابت، با یکی از املاک شهرداری معاوضه کند. این مدل روشی کارآمد برای بازگشت به زندگی برای آسیب‌دیدگانی است که نمی‌خواهند حدود 2سال منتظر بمانند تا خانه‌شان دوباره ساخته شود. اما وزارت راه و شهرسازی، با مخالفت با این مدل ممکن است مهم‌ترین ابزار شهرداری برای تأمین هزینه بازسازی خانه‌های جنگ‌زده را مسدود کند و این نهاد را با مسئولیت و بدهی تنها بگذارد.
مخالفت، بدون گزینه جایگزین
هرچند در جلسه شورای‌عالی شهرسازی و معماری، پیشنهادی برای جلوگیری از استفاده شهرداری از ظرفیت‌های ملکی و شهرسازی در بازسازی خانه‌های جنگ‌زده مطرح شد، اما این پیشنهاد با مخالفت نمایندگان برخی دستگاه‌ها ازجمله وزارت کشور، وزارت دفاع و وزارت میراث فرهنگی رأی نیاورد و برای بررسی بیشتر به کمیسیون ماده پنج ارجاع شد. اگر این پیشنهاد تصویب می‌شد، می‌توانست مدل تهاتر را متوقف و شهرداری را با تعهدی حدود 30همت، بدون منبع مالی روشن روبه‌رو کند. مطرح‌کنندگان پیشنهاد حتی به این پرسش پاسخ نداده که جایگزین 30همت هزینه بازسازی چیست و چه زمانی پرداخت خواهد شد؟

مردم، متضرر اختلاف دستگاه‌ها
در شرایطی که رئیس‌جمهور مسئولیت بازسازی خانه‌ها را به شهرداری سپرده و بر تسریع آن تأکید کرده است، مخالفت برخی اعضای وزارت راه دولت چهاردهم با مدل تهاتر و سنگ‌اندازی در مسیر تامین هزینه‌های بازسازی زخم‌های جنگ، افکار عمومی را با این پرسش مواجه کرده که چه‌کسی از کند شدن یا توقف روند بازسازی‌ها سود می‌برد و تلاش می‌کند خانواده‌های آسیب‌دیده را در میان اختلاف دستگاه‌ها، بیش از این متضرر کند؟ درحالی‌که شهرداری تهران در دوره ششم علاوه بر پذیرش هزینه‌های جنگ بخش بزرگی از بدهی‌های بانکی و پیمانکاری باقیمانده از دوره‌های گذشته را نیز تسویه کرد، ایجاد یک تعهد 30همتی بدون اجازه استفاده از ابزارهای تأمین مالی، جز وارد کردن دوباره مدیریت شهری به چرخه بدهی چه دستاوردی دارد؟

ارجاع به کمیسیون ماده پنج
همزمان با سنگ‌اندازی‌ها در تسریع بازسازی واحدهای آسیب‌دیده، افکار عمومی منتظر است وزارت راه صورتجلسه، متن دقیق پیشنهاد و نتیجه رأی‌گیری را منتشر کند تا مشخص شود چه کسانی و با چه استدلالی به‌دنبال محدودکردن مسیر تأمین مالی خانه‌های جنگ‌زده هستند؟ هرچند با توجه به مخالفت نمایندگان وزارت دفاع، وزارت میراث فرهنگی، وزارت کشور و ستاد مدیریت بحران کشور و لغو مصوبات 712و 716برای تداوم بازسازی‌های ناشی از جنگ مقرر شد موضوع در کمیسیون ماده پنج شهرداری تهران بررسی شود، شهرداری تهران همچنان در میدان بازسازی واحدهای آسیب‌دیده ایستاده و تلاش می‌کند با رفع موانع تامین هزینه‌ها، به شهروندان بی‌گناهی که سرپناه خود را در جنگ از دست داده‌اند کمک کند تا زودتر زیر سقف خانه‌های خود به آرامش و آسایش برسند.