به گزارش خبرنگار ایلنا، این مراسم با قرائت آیاتی از قرآن کریم و اجرای سرود جمهوری اسلامی ایران توسط گروه موسیقی ارتش آغاز شد.
حسین زارع زاده مدیر شبکه تلویزیونی مستند و دبیر جشنواره نهم مستند در ابتدای این مراسم اظهار کرد: فیلم مستند، فقط ثبت آنچه رخ داده نیست، مستند کشف معنای رویدادها است. دوربین مستندساز اگر با صداقت و مسئولیت همراه باشد تنها تصویر نمیگیرد بلکه حافظه یک ملت را شکل میدهد و لحظههای فراموش نشدنی تاریخ را برای نسلهای آینده به یادگار میگذارد.
وی اظهار کرد: در روزهای دشوار جنگ تحمیلی دوازده روزه و نیز در ایام جنگ رمضان، مستندسازان عکاسان و گزارشگران میهن دوست ما بار دیگر نشان دادند که روایت حقیقت گاه در سختترین و پرخطرترین شرایط شکل گرفت. آنان برخلاف برخی هنرمندان در کنار مردم ایستادند در متن حادثه حضور یافتند و با دوربین قلم و نگاه انسانی خود وقایع را به شکلی اثرگذار و ماندگار ثبت کردند. تصاویری که در آن روزها ثبت شد تنها گزارش یک جنگ نبود، روایت ایستادگی مردم، روایت رنجها و امیدها روایت همدلی و غیرت ملی بود این مستندسازان عکاسان بودند که عظمت و شکوه مراسم میلیونی تشییع پیکر قائد شهید انقلاب را برای جهانیان و حتی آیندگان ثبت و منعکس نمودند.
دبیر نهمین جشنواره تلویزیونی مستند گفت: این تلاشها شایسته قدردانی است چرا که بخشی از تاریخ معاصر ما به همت همین هنرمندان و روایتگران از گزند فراموشی در امان مانده است. نهمین دوره جشنواره تلویزیونی مستند برای ما دورهای در مسیر تحول و بلوغ بیشتر بود. این جشنواره در شرایط بحرانی ایام بین دو جنگ تحمیلی طی دو ماه و به بهترین نحو ممکن اجرا شد. امسال بخش محیط زیست و تنوع زیستی را به جشنواره اضافه کردیم، زیرا باور داریم آینده این سرزمین به میزان توجه ما به آب و خاک هوا حیات وحش و زیست بومهای ایران وابسته است. بخش قابل توجهی از بودجه تولیدات شبکه مستند نیز به این موضوع اختصاص یافت. البته باید صادقانه بگوییم که متاسفانه این حوزه آنچنان که شایسته اهمیتش بود، از سوی برخی مسئولان و نهادهای ذی ربط مورد اقبال و حمایت قرار نگرفت با این حال تلویزیون همچنان بر این باور بود که مستند میتواند زنگ بیدار باش جامعه باشد و برای نجات طبیعت آگاهی و مطالبه عمومی ایجاد کند.
وی افزود: برای ارتقای دقت عدالت و اعتبار داوری نیز تعداد داوران را در این دوره افزایش دادیم این تصمیم گامی مهم و مثبت برای بهره گیری از نگاههای متنوعتر و تخصصیتر بود چرا که داوری آثار مستند داوری درباره نگاهها تجربهها و روایتهای گوناگون از ایران و جهان هست امسال برای نخستین بار شورای سیاست گذاری جشنواره را به صورت رسمی شکل دادیم تا از نظرات متنوع تخصصی و حرفهای بهرهمند شویم و مسیر آینده جشنواره را با دقت و دوراندیشی بیشتری ترسیم کنیم. در کنار حضور فیلمسازان شاخص و نام آشنا امسال شاهد حضور پررنگ فیلمسازان جوان نیز بودیم جوانانی که با نگاه تازه جسارت و دغدغههای بسیار جدی به عرصه مستندسازی آمدند. به پیشنهاد دبیرخانه و هیئت داوران جایزهای با عنوان فیلمساز جوان به جشنواره امسال اضافه شد، زیرا باور داریم آینده سینمای مستند ایران در گروی کشف و حمایت از همین استعدادههای تازه نفس است.
زارع زاده گفت: رای و نظر مردم نیز همچنان برای ما جایگاهی ویژه دارد استقبال مخاطبان از جشنواره و مشارکت آنان در انتخاب آثار سرمایه بسیار ارزشمند ماست از همه مخاطبان عزیز که با تماشا همراهی و رای خود به جشنواره معنا بخشیدند، صمیمانه سپاسگزارم جشنواره زمانی زنده و پویاست که با مردم و برای مردم سخن بگوید و مردم نیز در سرنوشت آن سهیم باشند در پایان باید عرض کنم که امسال از نظر تعداد جوایز و حمایت از آثار گامی بلند برداشتم و شاهد رشد ریالی بیش از ۱۱۷ درصدی نسبت به دوره گذشته بودیم. این رشد فقط یک عدد نیست، نشانه اعتماد بیشتر به مستند توجه جدیتر به این گونه ارزشمند و ارادهای برای حمایت از هنرمندانی است که حقیقت را با زبان تصویر روایت میکنند.
وی در پایان عنوان کرد: از همه فیلمسازان داوران اعضای شورای سیاست گذاری همکاران زحمتکش خودم در شبکه مستند دبیرخانه جشنواره و تمامی کسانی که برای برگزاری این رویداد تلاش کردند سپاسگزارم به همه برگزیدگان تبریک میگویم و برای همه شرکت کنندگان چه آنان که امروز نامشان خوانده میشود و چه آنان که آثارشان شایسته احترام و دیده شدن است آرزوی سربلندی دارم.
غنی سازی حقیقت توسط مستندساز صورت می گیرد
پیمان جبلی رئیس رسانه ملی در این مراسم عنوان کرد: اگر روایت حقیقت را وظیفه ذاتی رسانه در نظر بگیریم غنی سازی آن توسط مستندساز صورت می گیرد. واقعاً شغل مستندسازی جزو حرفه مورد حسادت افراد رسانهای است. چون مستندساز نزدیکترین عنصر رسانهای با حقیقت است؛ نمایش و بازنمایی حقیقت جز با مستندسازی اتفاق نمیافتد.
رئیس رسانه ملی گفت: این دوره از جشنواره مستند مثل همه دوره ها روندی رو به رشد داشت و بیش از ۴ هزار اثر به دبیرخانه رسید. این حتما نشانه یک واقعیت است؛ همانطور که ما در رسانه ملی میزبان مستندسازان بودیم، مستندسازان نیز با تلویزیون همافزایی داشتند، تا اثر خود را به قضاوت و رای عمومی بگذارند.
وی با اشاره به اتفاقات یک سال اخیر گفت: همیشه در سختیها، بحرانها و جنگها، مستندساز رشد میکند و بهشت مستندسازان در دل بحران شکل میگیرد. با وجود همه تلخیها، تنوع موضوعات در بحران، دایره تجربه و یادگیری را برای مستندساز گسترده میکند. امروز حرفهایترین مستندسازان منطقه غرب آسیا در فلسطین، عراق، لبنان و ایران عزیز ما مشغولند. جنگهایی که پشت سر گذاشتیم جنگ اول، دوم و جنگ سوم تحمیلی ۱۷ روزه در تنگه هرمز که ما آن را نبرد هرمز نامیدیم بهترین فرصت برای مستندسازی کشور فراهم کرد.
وی با اشاره به کار مستندسازان روی همه این سوژه ها عنوان کرد: درباره لامرد کمتر صحبت شد. درباره دختربچه ۲ ساله ای که در حیاط خانه اش در حال بازی بود و در معرض ۲۴ سلاح و ترکش و گلوله های کشنده آمریکایی و … قرار گرفت کمتر شنیدیم.
جبلی افزود: در کنار این حوادث تلخ، رویدادهای امیدبخشی چون رشادتها و شجاعتهای نیروهای مسلح را شاهد بودیم که باید سالیان سال در قالب مستندهای حرفهای و هنرمندانه به جامعه رسانهای تزریق شود. با این حال تولیدات مستند را به تلویزیون محدود نکنیم؛ به تولیدات میکرو برای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی نیز توجه ویژه داشته باشیم و رسانه ملی برای نمایش تمام انواع تولیدات مستند، اعلام آمادگی میکند.
وی با بیان نکته ای خطاب به مستندسازان گفت: رواج بی رویه هوش مصنوعی در تولیدات رسانه ای می تواند بزرگترین آفت در مستندسازی باشد. هوش مصنوعی نباید جایگزین حضور فیزیکی مستندساز در میدان باشد. هوش مصنوعی زخمی و مجروح و شهید نمی شود مستندساز قداست دارد و رنج می کشد و شهید می شود. بیش از پیش باید میدان برای مستندسازان حقیقی فراهم باشد.
رئیس رسانه ملی گفت: دوره تحول را بر هویت و عدالت بنا کردیم که هر ۲ اینها سرفصل کار گسترده ای برای مستندسازان است.
وی در پایان اضافه کرد: هفته آینده رویداد ایران جان در قزوین برگزار می شود. در دوره تحول تمام شبکه های استانی و شبکه های سیما جز یک یا دو مورد به کیفیت اچ دی رسید.
تقدیر از کارکنان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
در بخش دیگری از این مراسم، از رشادتهای کارکنان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران تقدیر شد.
امیر مقدم، معاون هماهنگکننده نیروی دریایی ارتش، با اشاره به مستند «فرمانده و دریا» گفت: از همه همکارانم در منطقه یکم نیروی دریایی ارتش در بندرعباس که مشغول خدمت هستند، تشکر میکنم. همچنین از هنرمندانی که برای ثبت این رشادتها تلاش کردند، قدردانی دارم.
وی افزود: برای دفاع از این آبوخاک، بهای زیادی پرداخت شده است. مستند «فرمانده و دریا» که درباره ناوشکن دنا ساخته شده، تنها گوشهای از این تلاشها و فداکاریها را روایت میکند تا این رشادتها برای همیشه به یادگار بماند.
امیر مقدم ادامه داد: عظمت و قدرت ملتها به شجاعتی بازمیگردد که گاهی یک گروه کوچک از خود نشان میدهد. ناوشکن دنا از زمان ساختهشدن، در رویدادهای مهمی نقشآفرینی کرده است و بخشهایی از این افتخارات در مستند ساختهشده توسط آقای دهنوی به تصویر درآمده است.
سنگینی مسئولیت و بار روایت بر دوش مستندساز
محسن برمهانی، معاون سیمای رسانه ملی، در آیین اختتامیه نهمین جشنواره تلویزیونی مستند، با اشاره به رویدادهای مهم و تلخ یک سال گذشته، بر نقش مستندسازان در ثبت و روایت این وقایع تأکید کرد.
وی گفت: امسال سالی را پشت سر میگذاریم که شاید هیچگاه یک مستندساز به اندازه امروز، سنگینی مسئولیت و بار روایت را بر دوش خود احساس نکرده باشد. در طول یک سال گذشته، اتفاقات بزرگی رقم خورد که آثار آن بر تاریخ و تمدن ایران ماندگار خواهد بود.
برمهانی با اشاره به شهادت امام شهید و حوادث و جنگهای یک سال گذشته افزود: در این مدت، عزیزانی را از دست دادیم و شاهد رخدادهای تلخی بودیم؛ از شهادت بیش از ۱۵۰ کودک در یکی از مراحل این حوادث گرفته تا آزمایش یکی از خطرناکترین محصولات جنایتکارانه آمریکا در شهر لامرد. در شرق تهران نیز یک جنایت جنگی رخ داد و یک محله به طور کامل ویران شد. همچنین ناوشکن دنا مورد اصابت قرار گرفت؛ در حالی که این مجموعه در حال انجام عملیات رزمی نبود و اعضای آن به شهادت رسیدند و عامل این جنایت، آن اقدام را «برای سرگرمی» توصیف کرد.
معاون سیمای رسانه ملی ادامه داد: همه این اتفاقات، سوژههایی هستند که باید از آنها مستند ساخته شود و به تصویر کشیده شوند. گاهی روایت زندگی و شهادت یک کودک میتواند به نمادی جهانی تبدیل شود.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: امیدوارم رسانه ملی و دیگر نهادهای فعال در حوزه تولید فیلم مستند بتوانند وظیفه خود را در قبال ثبت و روایت این روزهای تمدنساز به درستی انجام دهند.
بیش از هر زمان دیگری به انسجام، همدلی و یکرنگی نیاز داریم
رضا صالحی امیری وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در اختتامیه نهمین جشنواره مستند، نیز با گرامیداشت مقام شهدا و تبیین نقش آنان در امنیت و عزت ملی گفت: پیش از هر سخن و روایتی، سر تعظیم فرود میآوریم به ساحت مقدس شهدا؛ انسانهای بزرگی که با اهدای جان خود، امنیت، شرافت، غیرت و پیروزی را برای ملت ایران به ارمغان آوردند. اگر امروز احساس امنیت در این سرزمین داریم، مدیون دائمی شهدای گرانقدر انقلاب اسلامی هستیم. پیروزی ما در برابر جنگ ظالمانه حاکمان بیخرد کاخ سفید و کودککشان تلآویو، مرهون تصمیم یک ملت برای مقاومت در برابر زیادهخواهی دشمنان بود؛ تصمیمی که برای همیشه به جهانیان پیام داد که ایران هرگز تسلیم بیگانگان نخواهد شد.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی درباره نقش راهبردی صداوسیما و مستندسازان در انتقال حماسهها به نسلهای آینده اظهار کرد: ای کاش مستندسازان ما در سراسر کشور و صداوسیمای جمهوری اسلامی، آنچه را که در یک سال اخیر در صحنه میدان و خیابان رخ داد، به مستندهایی ماندگار تبدیل میکردند تا نسلهای آینده از آن بهره گیرند. از رسانه ملی تقاضا داریم که تصویر واقعی مقاومت ملت را به نمایش بگذارد و مستندسازان باید تلاش کنند برای نسل امروز و فردا، روایتگری کنند که ایران را به ایرانیان و جهانیان بهدرستی معرفی کند. مستند، تصویر پیروزی یک ملت در همه عرصههاست و این انتظاری است که از شما داریم.
وی درباره تحول بنیادین نگاه جهانی به ایران و نقش مستند در آن تصریح کرد: در مجامع بینالمللی مانند یونسکو و اجلاس گردشگری مادرید، تصویری جدید از ایران دیدیم که پیش از آن وجود نداشت. پیشتر، ذهنیتهای ناصواب و تصاویر مخدوشی از ایران در جهان شکل گرفته بود، اما وقتی از مقاومت ملت ایران، شجاعت فرماندهان و رهبری شهید سخن گفتیم و نشان میناب را به عنوان نماد مقاومت به ۱۷۶ کشور معرفی کردیم، همگان دچار حیرت شدند که چگونه ملتی میتواند هم فرماندهان و هم رهبر خود را در صحنه نبرد شهید ببیند، اما ایستاده و مقاوم، راه خود را ادامه دهد. این پدیده در دنیا بینظیر است و مستندسازان باید این روایت بینظیر را به تصویر بکشند.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به رسالت صداوسیما در بازنمایی انسجام ملی و پیروزیهای میدان گفت: بیش از هر زمان دیگری، به انسجام، همدلی و یکرنگی نیاز داریم. صدای واحد یک ملت در برابر دشمنان متکثر، یک ضرورت قطعی است و رسانه ملی میتواند با تولید مستندهای فاخر، این انسجام را به تصویر بکشد. آنچه امروز در جنوب و خلیجفارس رخ داده، یک پیروزی قطعی است؛ ملت ایستاده، رزمندگان ایستادهاند، رهبری، دولت و نظام حکمرانی پایدار ماندهاند و دشمنان در باتلاق خلیجفارس گرفتار شدهاند. ما باید این صحنهها را به تصویر بکشیم و مستند سازیم و صداوسیما باید پرچمدار این روایت باشد.
وی درباره قدرت تمدنی ایران و لزوم مستندسازی از ظرفیتهای تاریخی برای معرفی به جهان خاطرنشان کرد: امروز یک میلیون اثر تاریخی در کشور شناسایی شده است که بزرگترین ظرفیت تاریخی دنیای امروز را شکل میدهد. ما ۴۳ هزار اثر را ثبت ملی و ۳۰ اثر را ثبت جهانی کردهایم و ۵۸ اثر دیگر در فهرست موقت یونسکو قرار دارند که تا ۵۸ سال آینده ظرفیت ثبت دارند. اگر یونسکو عنصر زمان را بردارد، با ۵۰۸ اثر فعلی، قدرت اول تمدنی جهان خواهیم بود. از مستندسازان و صداوسیما انتظار داریم که این ظرفیت عظیم را بهدرستی روایت کنند و به جهان معرفی نمایند تا جهانیان بدانند شهدای ما از بزرگترین قدرت تمدن جهان دفاع کردهاند.
صالحی امیری درباره تخریب آثار تاریخی توسط دشمنان و لزوم آگاهیبخشی از طریق مستند گفت: دشمنان آگاهانه و عامدانه، ۱۴۹ اثر تاریخی ما را در ۲۰ استان از جمله اصفهان، شیراز، تهران و کردستان تخریب کردند. پس از تأمل بسیار به این باور رسیدم که آنان که تمدنی ندارند، از تمدن ما حسرت میبرند و کینه میورزند، اما نمیدانند که تمدن فقط بنا و سازه نیست؛ تمدن در متن هویت جامعه ایران زیست میکند. رسانه ملی با تولید مستندهای تأثیرگذار میتواند این جنایتها را افشا کند و هوشیاری عمومی را نسبت به اهمیت میراث فرهنگی افزایش دهد.
وی بر ضرورت تولید مستندهای فاخر از مقاومت و پیروزیهای ملی برای آیندگان تأکید کرد و گفت: اصرار داریم که جنگ، جهاد، شهادت، میدان و خیابان و تلاشهای کارگزاران نظام را تصویر کنیم تا آیندگان بدانند که ارتش جهان برای شکستن مقاومت یک ملت همپیمان شد، اما این ملت برای بقای فرهنگ و تمدن ایران زمین ایستاد و پیروز شد. مستند یعنی تصویر پیروزی یک ملت در همه عرصهها؛ از جغرافیا و تاریخ گرفته تا هویت، فرهنگ، هنر، شعر، ادبیات و موسیقی. ایران را میتوان از دریچه شهدا، مقاومت، تمدن و زبان فارسی به تصویر کشید و این وظیفه صداوسیما و مستندسازان است.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در پایان با تأکید بر نقش رسانه ملی در ترویج همدلی و انسجام ملی گفت: ما بیش از هر زمان دیگری به انسجام، همدلی و یکرنگی نیاز داریم. رسانه ملی با تولید مستندهای الهامبخش و روایتگر حماسههای ملی، میتواند این انسجام را تقویت کند. تکرار این جنگ، ملت متفرق را منسجم کرد و این دستاوردی کمی نیست. از صداوسیما و همه مستندسازان عزیز میخواهیم که این صحنههای افتخارآمیز را برای دهههای آینده بیمه و واکسینه کنند.
برگزیدگان نهمین جشنواره تلویزیون مستند:
در ادامه برگزیدگان بخش «ایران عزیز» اعلام شد.
در این بخش در ابتدا، از ۳ مستندساز قدردانی شد. نفر اول سحر قناعتی برای فیلم «قلب شیشهای»، نفر دوم علی ترابی برای مجموعه «ماجرا» و نفر سوم محسن رضازاده برای فیلم «زهرا یک روایت شخصی»
سپس از جمعی از مستندسازان که در زمان جنگ رمضان فعالیتهای متنوعی را انجام داده بودند قدردانی شد که شامل این افراد بود؛ وحید فرجی فیلمساز، کیومرث محمد چناری صدابردار، فاطمه دولت آبادی عکاس، مجتبی عمارلو فیلمبردار، مهدی انصاری فیلمساز، محمدفرج صالحی فیلمساز و راوی، مسعود دهنوی کارگردان، احسان مفیدی کیا فیلمساز، محمدرضا گودرزی مهر فیلمساز، مطهره عدالتخواه فیلمساز، محسن اسلام زاده، حمید وکیلی، علی تک روستا.
در بخش بعدی از طرف سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ۲ جایزه به ۲ فیلمساز مستند یعنی مهدی زمانپور کیاسری برای مستند «پشت دیوارهای سبز» و رسول پولادی برای مستند «از نظر دیگران» اهدا شد.
در ادامه مراسم جایزه بهترین گوینده گفتار متن به رضا تنهایی برای فیلم مستند «خشت و خون» اهدا شد.
جایزه بهترین صداگذاری به سلمان ابوذر برای فیلمهای «هدف اکبر» و «خشت و خون» رسید.
جایزه بهترین پژوهش به محمد طالبی برای فیلم مستند «سفر نامه عراق عجم» رسید.
جایزه بهترین فیلمبرداری به مهدی آزادی برای فیلمهای «عزیز» و «خیره به خورشید» داده شد.
جایزه بهترین تدوین و جلوههای ویژه بصری به محمد بابایی برای فیلم «خون، حنا، باروت» داده شد.
جایزه ویژه هیئت داوران برای بهترین فیلمساز جوان به مصطفی توکل فرد برای فیلم «بابا موشک داد» داده شد.
هیئت داوران جشنواره از ابوالفضل توکلی از پیشکسوتان عرصه صدا و دوبله به بهانه ساخت مستند تجلیل کرد.
همچنین جایزه دیگر هیئت داوران به آرمان قلی پور دشتکی برای ساخت فیلم مستند «هستی و نیستی» داده شد.
جایزه ویژه حیات وحش و محیط زیست
در ادامه جوایز ویژه حیات وحش و محیط زیست اهدا شد که به ترتیب جایزه سوم این بخش به فرزانه حاتمی و محمدهادی اسفندیاری برای «مزرع سبز» فلک رسید. جایزه دوم هم به بابک عباسی برای فیلم مستند «آهنگی برای آب» داده شد. جایزه اول این بخش به حامد سعادت برای فیلم مستند «جنگل قائم» تعلق گرفت.
جایزه ویژه هیئت داوران این بخش هم به مهدی زمانپور کیاسری برای فیلم مستند «مرگ پشت دیوارهای سبز» داده شد.
سپس در بخش بهترین کارگردانی فیلم مستند کوتاه، دیپلم افتخار به مریم صبوری برای فیلم مستند «گلین بالا» رسید. همچنین جایزه بهترین کارگردانی مستند کوتاه به حسن جعفری برای فیلم «بیستا برمه» داده شد.
در بخش بهترین کارگردانی فیلم مستند نیمه بلند نیز دیپلم افتخار به علی شهاب الدین و محمدعلی یزدان پرست رسید.
همچنین جایزه بهترین کارگردانی به محمدرضا خوش فرمان برای فیلم «اسپانک» داده شد.
در بخش بهترین کارگردانی فیلم مستند بلند نیز دیپلم افتخار به جمشید ربات ترک برای فیلم «امین الضرب» رسید.
جایزه بهترین کارگردانی مستند نیمه بلند به جعفر صادقی برای فیلم مستند «رویای شهر حلقهها» داده شد.
جایزه ویژه دبیر جشنواره
جایزه ویژه دبیر جشنواره به پاس توجه مستمر به مسائل زنان و جامعه به مهدیه سادات محور داده شد.
جایزه ویژه دیگر دبیر جشنواره به سعید فرجی برای فیلم «فریمهای فلسطینی» تعلق گرفت.
جایزه بهترین فیلم مستند جشنواره به عقیل جماعتی برای فیلم مستند «خشت و خون» رسید.
در ادامه جایزه بهترین فیلم مستند کوتاه از نظر مخاطبان به رسول پولادی برای فیلم مستند «از نظر دیگران» اهدا شد.
پولادی جایزه خود را به شهدای مدرسه میناب تقدیم کرد.
جایزه بهترین فیلم مستند نیمه بلند از نظر مخاطبان نیز به وحید امرایی برای فیلم مستند «سایدا» رسید.
همچنین جایزه بهترین فیلم مستند بلند از نظر مخاطبان به رفیع الدین اسماعیلی برای فیلم مستند «بی مریم» اهدا شد.
در پایان جایزه ویژه میراث فرهنگی در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند به میلاد شاه جانی برای فیلم «آواز شمشیر بر پشت سنگرهای شیشه ای» رسید.