صاحبخبر - دکتر برنا واسیا، جامعهشناس برجسته و مدیر حوزه کشورهای بالکان در بنیاد تکریم ادیان و مذاهب، در یادداشتی به بررسی وضعیت تعاملات میان شیعیان و اهلسنت در این منطقه پرداخته است.
واسیا ضمن اشاره به تجربهٔ تاریخی همزیستی مسلمانان، ارتدوکسها و کاتولیکها در بالکان، تأکید کرد که این منطقه همواره بستری نسبی برای گفتوگوی ادیان بوده است. وی با بیان اینکه درگیری فرقهای میان شیعه و سنی در بالکان وجود ندارد، خاطرنشان ساخت که این به معنای نبود هیچ مشکلی نیست.
این جامعهشناس برجسته، کمبود شناخت نسبت به تشیع در جامعه را یکی از مهمترین عوامل سوءتفاهم و پیشدوری در این منطقه دانست و افزود: «جمعیت کم شیعیان باعث شده که حضور اجتماعی و مذهبی آنها کمتر دیده شود و این خلأ، زمینه را برای شایعات و برچسبزنی فراهم میکند.»
دکتر واسیا راه حل این معضل را نه در دوری از یکدیگر، بلکه در ایجاد پلهای گفتوگو و آشنایی متقابل عنوان کرد و اظهار داشت: «یک سنی و یک شیعه لازم نیست در همهٔ مسائل یکسان بیندیشند؛ اما با ایمان به خدای واحد، قرآن واحد و پیامبر واحد، میتوانند تفاوتهای یکدیگر را محترم بشمارند و بر ارزشهای مشترک تأکید کنند.»
دکتر برنا واسیا در ادامه با اشاره به چالشهای پیشروی جوامع شیعه در بالکان، از محدودیتهای جدی از سوی دولتها در برخی کشورهای این منطقه خبر داد و تصریح کرد که امکان برگزاری برنامههای بزرگ، کنفرانسها و فعالیتهای مذهبی گسترده تا حد زیادی از بین رفته است.
وی با ذکر مثالهایی از این محدودیتها، گفت: «در آلبانی کنسولگری جمهوری اسلامی ایران بسته شد و در کوزوو نیز انجمن و حسینیهٔ شیعیان به اتهام انجام فعالیتهای تروریستی تعطیل گردید. این برچسبزنیها، عملاً فضای فعالیت فرهنگی و دینی شیعیان را در این کشورها تنگ کرده است.»
مدیر حوزه بالکان در بنیاد تکریم ادیان و مذاهب، در عین حال ابراز امیدواری کرد که با آرامتر شدن نسبی شرایط در یکی دو سال اخیر، فعالیتهای دینی با احتیاط بیشتری ادامه یابد. وی به برگزاری کلاسهای آموزش دینی و قرآن برای دختران و همچنین برگزاری مراسم باشکوه به مناسبت میلاد امام مهدی(عج) در حسینیهها اشاره کرد و گفت: «اما این فعالیتها برای معرفی کامل هویت مذهبی شیعیان کافی نیست و نیاز به حمایتهای نهادی و بینالمللی بیشتر احساس میشود.»
دکتر برنا واسیا در ادامه، کنفرانس وحدت اسلامی را یک نهاد اجتماعی اثرگذار دانست که میتواند گفتمان غالب را تغییر دهد و با ارائهٔ یک تحلیل جامعهشناختی، فرصتهای این کنفرانس را در چهار محور اصلی تبیین کرد:
۱. مشروعیت دینی و سیاسی دوچندان:
وی قوت اصلی این کنفرانس را اتکای آن بر دو رکن اساسی دانست؛ نخست، پشتوانهٔ تاریخی فتوای علمای بزرگ تقریب همچون شیخ محمود شلتوت از الازهر که بر جواز عمل به مذهب جعفری تأکید داشت و دوم، تأسیس مجمع جهانی تقریب مذاهب با فرمان مستقیم رهبر شهید انقلاب که به این رویداد، کارکردی فراتر از یک همایش علمی و ماهیتی نهادینه و راهبردی بخشیده است.
۲. جامعیت و فراگیری مذهبی:
مدیر حوزه بالکان در بنیاد تکریم ادیان و مذاهب، با اشاره به حضور گستردهٔ علمای شیعه و اهلسنت از کشورهای مختلف از جمله هند، پاکستان، مصر، عراق، لبنان و کشورهای حوزهٔ خلیج فارس، تأکید کرد که این کنفرانس توانسته است به یک پلتفرم واقعی برای گفتوگوی بینمذاهب تبدیل شود و این حضور متوازن، موجب اعتباربخشی به بیانیههای پایانی آن میشود.
۳. تنظیم گفتمان نخبگانی:
دکتر واسیا این رویداد را یک فرصت طلایی برای تربیت نیروهای متخصص در حوزهٔ تقریب دانست و خاطرنشان کرد که بسیاری از شخصیتهای فعلی جهان اسلام که در عرصهٔ وحدت فعالیت دارند، اولین حضور جدی خود را در همین کنفرانس تجربه کرده و شبکههای علمی و دوستی گستردهای را شکل دادهاند که یکی از مهمترین دستاوردهای ناملموس این کنفرانس ارزیابی میشود.
۴. ظرفیت بیانیهسازی و صدور قطعنامه:
این جامعهشناس برجسته، کنفرانس وحدت اسلامی را بستری برای انعکاس صدای امت اسلام در قالب بیانیههای مشترک و قطعنامههای نافذ دانست که میتواند بر افکار عمومی کشورهای اسلامی تأثیر بگذارد و موضعگیری واحد در برابر بحرانهایی چون فلسطین را سامان دهد. وی این ظرفیت را برای منطقهٔ بالکان که همواره در معرض کشمکشهای هویتی است، بسیار مغتنم ارزیابی کرد.
دکتر برنا واسیا بر ضرورت ایجاد یک آگاهی و فهم مشترک در سطح جامعه تأکید کرد و اظهار داشت که کافی نیست جوامع شیعه و سنی فقط از جهت نظری یکدیگر را بشناسند؛ بلکه باید زمینههایی فراهم شود که جوانان در کنار یکدیگر آموزش ببینند، در فعالیتهای اجتماعی و مسئولیتهای مشترک شرکت کنند و برای مشکلات واقعی جامعه با یکدیگر راهحل پیدا کنند.
این جامعهشناس با بیان اینکه «چیزی که معمولاً انسانها را از یکدیگر دور میکند، فقط اختلاف مذهبی نیست؛ بلکه نشناختن یکدیگر است»، تصریح کرد: «اگر یک جوان شیعه، زندگی و دیدگاه یک جوان سنی را از نزدیک بشناسد، دیگر او را فقط به عنوان 'فردی از یک مذهب دیگر' نمیبیند، بلکه ابتدا او را یک مسلمان و یک انسان میبیند.»
دکتر واسیا در پایان، پیشنهاد کرد که در سطح جهانی، مراکز جوانان و برنامههای آموزشی مشترک میان مذاهب مختلف ایجاد شود تا در این برنامهها، علاوه بر قرآن، تاریخ اسلام و ارزشهای مشترک اسلامی، مسائل واقعی جامعه مانند عدالت، فقر، جنگ، مهاجرت و نابرابریهای اجتماعی نیز مورد بحث قرار گیرد. وی تأکید کرد: «در این صورت، وحدت فقط یک شعار یا موضوع کنفرانس نخواهد بود، بلکه به یک فرهنگ و آگاهی زنده در جامعه تبدیل خواهد شد.»
دکتر برنا واسیا از تمامی کسانی که در مسیر تقریب مذاهب گام برمیدارند، صمیمانه سپاسگزاری کرد و به ویژه از زحمات و دوراندیشی دکتر شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و از همه دست اندرکاران این کنفرانس، که با اخلاص و درایت خود، نقش بیبدیلی در گسترش گفتمان وحدت و همدلی میان مسلمانان ایفا کردهاند، تجلیل به عمل آورد.
وی ابراز امیدواری کرد که با ادامهٔ این مسیر و با حمایت از فعالیتهای میدانی مانند آنچه در کوزوو و بالکان در حال انجام است، جامعهای ساخته شود که در آن، تفاوتهای مذهبی نه عامل تفرقه، بلکه زمینهٔ گفتوگو، همکاری و زندگی مسالمتآمیز باشد و تأکید کرد: «وحدت به معنای یکسان شدن نیست؛ بلکه یعنی با وجود تفاوتها، در کنار هم بایستیم.»
انتهای پیام/∎