ليلا لطفي
بازار بورس روز گذشته سبزپوش شد. روز گذشته شاخص كل مرز 6 ميليون واحد را پشت سر گذاشت؛ مرزي كه از نگاه تحليلگران بورس بايد با آن با احتياط برخورد كرد. اگرچه در روزهاي پاياني هفته گذشته ورود به ركورد جديد پيشبيني ميشد. همانگونه كه اكنون گروهي از تحليلگران پيشبيني ميكنند، در صورت تداوم ثبات نسبي در فضاي سياسي، روند صعودي بازار در هفتههاي پيش رو رقم بخورد. همزمان با اين پيشبيني كارشناسان بازار به سرمايهگذاران توصيه ميكنند از خريدهاي هيجاني و ورود يكباره به بازار پرهيز كرده و با رويكردي تدريجي و متنوع، تصميمگيري كنند؛ چراكه هرچند چشمانداز بازار در مقطع فعلي اميدواركننده است، اما ادامه مسير صعودي همچنان به ثبات سياستگذاري، ورود پايدار نقدينگي و كاهش ريسكهاي اقتصادي و سياسي وابسته است.
سيدمحمدرضا اعلمي، كارشناس بازار بورس در گفتوگو با «اعتماد» مروري بر بازار سهام در آخرين روز معاملاتي هفته گذشته مياندازد و ميگويد: بازار سهام در آخرين روز معاملاتي هفته با موجي گسترده از تقاضا همراه شد و تصويري مثبت از تابلوي معاملات به نمايش گذاشت. شاخص كل بورس تهران با رشد ۱.83 درصدي، در سطح ۶ ميليون و 61 هزار واحد قرار گرفت و شاخص هموزن نيز با افزايش ۱.82 درصدي به محدوده يك ميليون و ۷۱۷ هزار واحد رسيد. نزديكي بازدهي روزانه اين دو شاخص، مهمترين نكته معاملات بود؛ زيرا نشان ميدهد رشد بازار صرفا متكي به شركتهاي بزرگ و شاخصساز نبوده و بخش قابلتوجهي از سهام كوچك و متوسط نيز در سمت تقاضا قرار گرفتهاند. او در ادامه وضعيت نمادهاي روز گذشته (31 مردادماه) را بررسي ميكند: ۶۱۵ نماد با بازدهي مثبت، در برابر ۱۰۴ نماد منفي معامله شدند.
همچنين تعداد نمادهاي داراي صف خريد به ۴۰۷ نماد رسيد، در حالي كه تنها ۲۱ نماد در صف فروش قرار داشتند. چنين تركيبي معمولا از بهبود انتظارات كوتاهمدت، افزايش ريسكپذيري سرمايهگذاران و غلبه تقاضا بر عرضه حكايت دارد. با اين حال، تداوم اين وضعيت منوط به آن است كه رشد شاخصها با افزايش پايدار ارزش معاملات خرد و ورود مستمر نقدينگي همراه شود. به گفته سيد محمدرضا اعلمي، ارزش معاملات خرد بازار در اين روز حدود ۲۱.۴ هزار ميليارد تومان بود. اين رقم اگرچه سطح قابل قبولي براي نشان دادن تحرك بازار است، اما اندكي پايينتر از ميانگين ماهانه معاملات خرد، يعني حدود ۲۳.۵ هزار ميليارد تومان، قرار دارد. بنابراين، نميتوان تنها بر اساس يك روز معاملاتي پر تقاضا، از آغاز يك روند صعودي پايدار و بدون وقفه سخن گفت. بازار براي تثبيت مسير مثبت، نيازمند افزايش عمق معاملات، كاهش رفتارهاي هيجاني و پشتيباني ورود نقدينگي جديد است. از منظر جريان پول نيز نشانههاي مثبتي ديده ميشود. خالص ورود پول حقيقي در معاملات روز مورد بررسي حدود ۲ هزار ميليارد تومان گزارش شده كه از تمايل معاملهگران حقيقي براي حضور فعالتر در سهام خبر ميدهد. با اين وجود، بايد توجه داشت كه بخشي از نقدينگي در اقتصاد همچنان ميان بازار سهام، طلا، صندوقهاي سرمايهگذاري و ابزارهاي با درآمد ثابت در حال جابهجايي است. در نتيجه، هر تغيير در انتظارات تورمي، نرخ سود يا فضاي اقتصادي ميتواند مسير اين جريان را به سرعت تغيير دهد. او در ادامه تحليل بازار روز شنبه درباره نقش صنايع بزرگ در رشد بازار ميگويد: صنايع بزرگ و صادراتمحور نقش قابلتوجهي در رشد شاخص كل ديروز داشتند. نمادهايي نظير فملي، فارس، فولاد، وغدير، تاپيكو، شتران و وبملت در زمره اثرگذارترين شركتها بر شاخص بودند. حضور همزمان شركتهاي فلزي، معدني، پتروشيمي، پالايشي، هلدينگ و بانكي در فهرست نمادهاي اثرگذار نشان ميدهد كه رشد بازار تنها به يك گروه محدود نمانده است. با اين حال، در افق كوتاهمدت و ميانمدت، همچنان ميتوان نگاه مثبتتري به صنايع ارزآور و صادراتي داشت. شركتهاي فلزي و معدني، پتروشيميها، پالايشيها و برخي هلدينگهاي بزرگ، از جمله صنايعي هستند كه در صورت حفظ شرايط عملياتي، ميتوانند از افزايش نرخ فروش، رشد ارزش داراييها و بهبود درآمدهاي ريالي ناشي از صادرات منتفع شوند. در اين ميان، صنايع وابسته به قيمتهاي جهاني نيز بايد با دقت بيشتري رصد شوند؛ زيرا تحولات بازارهاي جهاني و قيمت كالاهاي پايه تأثير مستقيمي بر سودآوري آنها دارد. او ادامه ميدهد: چشمانداز صعودي نفت ميتواند بهطور نسبي فضاي تحليلي مطلوبتري براي گروه پالايشي و بخشي از صنايع وابسته به زنجيره انرژي ايجاد كند؛ هرچند اثر نهايي افزايش نفت بر سود شركتها، به نحوه قيمتگذاري محصولات، نرخ خوراك، نرخ تسعير و سياستهاي داخلي بستگي دارد. بنابراين، صرف افزايش قيمت نفت بهتنهايي نبايد مبناي تصميمگيري سرمايهگذاري قرار گيرد. در سوي ديگر، صنايع ريالي نيز بهطور كامل از دايره توجه خارج نيستند، اما انتخاب در اين گروهها بايد با حساسيت بيشتري انجام شود. صنايعي كه با قيمتگذاري دستوري، رشد هزينه مالي، وابستگي بالا به مواد اوليه وارداتي يا ضعف در جريان نقد عملياتي مواجهاند، ممكن است در شرايط افزايش نرخ سود و تشديد هزينههاي مالي، با محدوديت سودآوري روبهرو شوند. از منظر تكنيكال شرايط بورس از نگاه اكثر تحليلگران تالار شيشهاي مثبت اما مستعد نوسان است. سيد محمدرضا اعلمي در اين باره ميگويد: بررسي نمودار شاخص كل و شاخص هموزن نشان ميدهد هر دو شاخص در ساختار صعودي قرار دارند و بالاتر از محدودههاي مهم روندي معامله ميشوند.
رشد همزمان شاخص كل و هموزن، از نظر تكنيكال نشانه مثبتي محسوب ميشود؛ چرا كه مشاركت بخش بيشتري از بازار را تأييد ميكند. با اين همه، شاخصها پس از رشد قابل توجه اخير به محدودههاي حساس نزديك شدهاند. در چنين شرايطي، افزايش عرضه، شناسايي سود معاملهگران كوتاهمدت و نوسانهاي رفتوبرگشتي كاملا طبيعي است. بنابراين، انتظار رشد خطي و بدون اصلاح از بازار واقعبينانه نيست. سرمايهگذاران بايد ميان «روند مثبت ميانمدت» و «نوسان يا اصلاح كوتاهمدت» تمايز قائل شوند. آيا ميتوان ريسكهاي موجود را ناديده گرفت؟ سيد محمدرضا اعلمي درباره اين پرسش ميگويد: اگرچه وضعيت فعلي بازار اميدواركننده است، اما ريسكهاي سيستماتيك همچنان بالاست. نخستين ريسك، احتمال افزايش نرخ سود بانكي و بازدهي اوراق است. در صورتي كه سياستگذار براي مديريت متغيرهاي پولي به سمت انقباض بيشتر حركت كند، بخشي از نقدينگي ميتواند به سمت داراييهاي كمريسكتر حركت كند و نسبت ارزشگذاري سهام تحت فشار قرار گيرد. ريسك دوم، كسري بودجه و شيوه تأمين مالي آن است. افزايش انتشار اوراق يا اتخاذ تصميمهايي كه هزينه تأمين مالي شركتها را افزايش دهد، ميتواند جذابيت بازار سهام را كاهش دهد. همچنين، تغييرات ناگهاني در مقررات مربوط به نرخ خوراك و سوخت، ماليات، عوارض صادراتي، حقوق دولتي و قيمتگذاري محصولات، از جمله ريسكهاي مهم براي صنايع بزرگ به شمار ميروند. او معتقد است: ناترازي انرژي نيز موضوعي جدي است. محدوديت برق در تابستان و احتمال محدوديت گاز در نيمه دوم سال، ميتواند توليد و فروش شركتهاي انرژيبر، بهويژه فولادي، سيماني، معدني و پتروشيمي را تحت تأثير قرار دهد.
افزون بر اين، احتمال درگيريهاي منطقهاي و اختلال در تجارت، حملونقل، زنجيره تأمين و انتظارات سرمايهگذاران نيز بايد در سناريوهاي ريسك مورد توجه قرار گيرد. به باور اين كارشناس بورس در كنار اين موارد، طلا و صندوقهاي مبتني بر طلا همچنان رقيبي جدي براي بازار سهام هستند. روند افزايشي بهاي جهاني طلا به سبب خريد مستمر بانكهاي مركزي، افزايش تقاضا براي داراييهاي پوشش دهنده تورم به جهت احتمال افزايش نرخ دلار داخلي، موجب شده است كه بخشي از سرمايهگذاران طلا را به عنوان ابزار متنوعسازي سبد خود در نظر بگيرند. در اين شرايط بهترين پيشنهاد به سرمايهگذاران و مقامات دولتي چيست؟ سيد محمدرضا اعلمي در اين باره ميگويد: براي سرمايهگذاران عمومي، توصيه اصلي در شرايط فعلي پرهيز از خريد هيجاني و ورود يكباره به بازار سهام است. وضعيت بازار مثبت است، اما با توجه به رشد اخير شاخصها و وجود ريسكهاي متعدد، رويكرد مناسبتر، خريد پلهاي و تشكيل سبدي متنوع از شركتهاي بنيادي، نقدشونده و داراي چشمانداز سودآوري است. تمركز بر صنايع صادراتي و شركتهايي كه از توان فروش، ترازنامه مناسب و ريسك عملياتي پايينتري برخوردارند، ميتواند انتخاب منطقيتري باشد. نگهداري بخشي از دارايي در ابزارهاي كمريسك و بخشي در طلا نيز براي كنترل ريسك سبد، بهويژه براي سرمايهگذاران غيرحرفهاي، قابل تأمل است. براي بهبود پايدار بازار سرمايه نيز لازم است سياستگذاري اقتصادي از تصميمات ناگهاني و غيرقابل پيشبيني فاصله بگيرد. ثبات در مقررات، شفافيت در سياستهاي انرژي و ارزي، پرهيز از قيمتگذاري دستوري، كاهش مداخلات مقطعي و توجه به تأمين مالي غيرتورمي، مهمترين پيششرطهاي بازگشت اعتماد به بازار سهام هستند. بازار سرمايه بيش از هر چيز به قابليت پيشبيني نياز دارد؛ زيرا سرمايهگذار زماني افق بلندمدت ميسازد كه بتواند قواعد بازي را شفاف، پايدار و قابل اتكا ببيند.
نگاهي به شاخص
روز گذشته شاخص كل از مرز 6 ميليون واحد گذشت.
به عبارتي مهمترين مقاومتهاي رواني خود را از نگاه تحليلگراني همچون اميرعباس باقري، پشت سر گذاشت تا در محدوده سقف تاريخي خود قرار بگيرد. اين اتفاق از منظر رواني و تكنيكال هم براي بازار مهم است؛ چراكه تثبيت در سطوح بالاتر ميتواند زمينه را براي ادامه روند صعودي شاخص فراهم كند.
اميرعباس باقري تحليلگر بازار سرمايه در گفتوگو با «اعتماد» در مورد وضعيت شاخص كل در روزهاي اخير ميگويد: شاخص در روزهاي گذشته درگير مقاومت رواني سطح 6 ميليون و 61 هزار واحد بود و اگرچه در مقاطعي فشار عرضه افزايش پيدا كرد، اما در نهايت تقاضا توانست بر عرضه غلبه كند و بازار را به سمت فتح اين محدوده هدايت كند. او ميافزايد: نكته قابل توجه در شرايط فعلي، رفتار بازار سرمايه در برابر تحولات اقتصادي و سياسي است. در شرايطي كه اخبار سياسي همچنان از تداوم تنش ميان ايران و امريكا حكايت دارد، به نظر ميرسد سناريوي «نه جنگ و نه صلح» همچنان محتملترين وضعيت در كوتاهمدت باشد؛ به اين معنا كه نه شاهد شكلگيري يك توافق پايدار و روشن هستيم و نه نشانهاي از ورود قطعي به يك درگيري گسترده وجود دارد. در چنين شرايطي، فشارهاي اقتصادي و تحريمي ميتواند ادامه داشته باشد و همين موضوع همچنان يكي از مهمترين ريسكهاي پيش روي اقتصاد و بازار سرمايه محسوب ميشود. با اين حال، از نگاه اميرعباس باقري، نكته مثبت اين است كه بورس در برابر اين شرايط واكنش منفي شديدي نشان نداده است. افزايش نرخ ارز و رشد قيمت طلا در كنار تداوم ريسكهاي سياسي، در مجموع باعث نشده بازار سهام از مسير خود خارج شود. به نظر ميرسد سرمايهگذاران تا حدي در حال تطبيق پرتفوي خود با شرايط جديد اقتصادي هستند و بخشي از نقدينگي نيز به سمت بازار سرمايه حركت كرده است. در واقع، بازار در حال حاضر تلاش ميكند خود را با واقعيتهاي جديد اقتصاد كلان، بهخصوص تورم و افزايش نرخ ارز، هماهنگ كند. اين تحليلگر اقتصادي ميگويد: از منظر صنايع نيز همچنان ميتوان انتظار داشت گروههايي كه از تقاضاي داخلي پايدار برخوردارند، مورد توجه سرمايهگذاران قرار بگيرند. صنايع غذايي و دارويي از جمله گروههايي هستند كه به دليل ماهيت محصولات و تقاضاي نسبتا پايدار، ميتوانند در اين شرايط جذابيت بيشتري داشته باشند.
در كنار آنها، صنايع پتروشيمي و پالايشي نيز همچنان از منظر بنيادي قابل توجه هستند. نرخهاي فروش، وضعيت بازارهاي جهاني و بهخصوص كركاسپرد در صنعت پالايشگاهي، همچنان عواملي هستند كه ميتوانند سودآوري اين شركتها را در سطوح مناسبي حفظ كنند. او ادامه ميدهد: با وجود اين، ريسكهاي سياسي و احتمال تشديد تنشهاي منطقهاي همچنان مانع از شكلگيري اقبال گسترده و بدون نگراني به برخي از صنايع بزرگ بازار، بهخصوص گروههاي صادراتمحور شده است. به همين دليل، اگرچه جذابيت بنيادي اين صنايع همچنان پابرجاست، اما رفتار سرمايهگذاران در آنها تا حد زيادي به اخبار سياسي و چشمانداز روابط خارجي وابسته خواهد بود. در مجموع از نگاه اميرعباس باقري، به نظر ميرسد بازار سرمايه وارد مرحله جديدي شده است؛ مرحلهاي كه در آن عبور از مقاومتهاي تاريخي ميتواند اعتماد بيشتري در ميان سرمايهگذاران ايجاد كند.
اگر در روزهاي پيش رو شاهد انتشار خبر منفي و غيرمنتظرهاي در حوزه سياسي نباشيم و شرايط «نه جنگ و نه صلح» ادامه پيدا كند، انتظار ميرود بورس بتواند روند رو به رشد خود را ادامه دهد. البته عبور از سقف تاريخي به تنهايي به معناي تداوم قطعي رشد نيست و تثبيت شاخص در سطوح جديد و افزايش ارزش معاملات ميتواند مهمترين نشانه براي تأييد ادامه اين روند باشد. در نهايت، او ميگويد: بورس در شرايط فعلي بيش از هر زمان ديگري به متغيرهاي كلان اقتصادي و سياسي واكنش نشان ميدهد. با اين حال، عبور شاخص كل از مرز ۶ ميليون واحد نشان ميدهد بازار توانسته خود را با بخشي از شرايط جديد وفق دهد و در صورت تداوم ثبات نسبي در فضاي سياسي، ميتوان به ادامه روند صعودي بازار در هفتههاي پيش رو اميدوار بود.