به گزارش خبرآنلاین، همزمان با تشدید تهدیدات امنیتی در دریای سرخ و انسداد تقریباً کامل تنگه هرمز در پی جنگ ایران که کشتیها را مجبور به دور زدن طولانیمدت قاره آفریقا کرده است، غولهای اقتصادی آسیا توجه خود را معطوف به شمال کره زمین کردهاند. شرکت چینی «سی لجند» نخستین خط منظم کانتینری هفتگی خود را از مسیر قطب شمال راهاندازی کرد تا رویای دیرینه پکن برای احیای «جاده ابریشم قطبی» به واقعیت بپیوندد.
با این حال، چین تنها بازیگر این مسیر نیست. به گزارش رویترز کشتی کانتینری «پناستار آکرو» متعلق به کرهجنوبی نیز نخستین سفر آزمایشی و تجاری خود را از بندر بوسان به مقصد بنادر بریتانیا، هلند و پولند آغاز کرد تا قابلیتهای تجاری این مسیر را بسنجد. لی جائه میونگ، رئیسجمهور کرهجنوبی توسعه خطوط دریانوردی قطبی را در اولویت برنامههای کشورش قرار داده و هدف از آن را تبدیل بندر بوسان به یک هاب بینالمللی تا سال ۲۰۳۰ عنوان کرده است. نام جائه هون، معاون وزیر اقیانوسها و شیلات کرهجنوبی نیز اخیراً تاکید کرد که مسیر قطب شمال «قطعاً به جایگزینی برای مسیرهای خاورمیانه تبدیل خواهد شد.»
هند و ژاپن در صف ورود به مسیر شمالی
به نوشته ساوت چاینا مورنینگ پست در کنار چین و کرهجنوبی، دهلینو نیز در حال آمادهسازی نخستین کشتی باری خود برای اعزام از این راهروی شمالی در سال آینده است. اس ونکاتاساپاتی، مدیرکل وزارت کشتیرانی هند در همایش مناطق قطبی در آرخانگلسک روسیه اعلام کرد: «ما در حال برنامهریزی هستیم تا در سال ۲۰۲۷ نخستین کشتی آزمایشی خود را از مسیر دریایی شمال عبور دهیم و پتانسیلهای عظیمی در این مسیر میبینیم.»
تحلیلگران معقتدند ورود هند به این مسیر علاوه بر صرفهجویی زمان، پیام «استقلال استراتژیک» دهلینو را به واشنگتن مخابره میکند و دسترسی مستقیم هند به منابع نفتی، گازی و معدنی شرق دور روسیه را تسهیل خواهد کرد. همچنین ایوان لیداروف، کارشناس امنیت آسیا در موسسه مطالعات آسیای جنوبی در سنگاپور تاکید کرد که ژاپن و برخی کشورهای جنوب شرقی آسیا مانند سنگاپور نیز در صورت مساعد بودن شرایط ژئوپلیتیک، به این مسیر خواهند پیوست.
مزایای اقتصادی و چالشهای ژئوپلیتیک
به نوشتته رویترز استفاده از مسیر دریایی شمال (NSR) زمان ترانزیت کالا میان آسیا و شمال اروپا را در مقایسه با مسیر کانال سوئز تا دو هفته (حدود ۴۰ درصد مسافت) کاهش میدهد. به عنوان نمونه، شرکت چینی سی لجند اعلام کرده است که زمان سفر از بندر نینگبو چین تا بریتانیا از ۴۰ روز به ۲۰ روز کاهش مییابد.
با این حال، این مسیر چالشهای خاص خود را دارد. سفر کرهجنوبی از این مسیر به دلیل لزوم هماهنگی با مسکو، ریسک ایجاد اصطکاک با متحدان غربی را که به دنبال انزوای روسیه هستند، به همراه دارد. از سوی دیگر، محدودیتهای فنی مانند یخزدگی آبها در بخش عمدهای از سال، عمق کم برای عبور کشتیهای غولپیکر و هزینههای بالای بیمه باعث شده تا کارشناسان این مسیر را صرفاً یک راهروی فصلیابی مکمل بدانند.
مسیر قطبی جایگزین کامل تنگه هرمز نیست
با وجود رشد چشمگیر ترانزیت در این مسیر، که بر اساس آمار مرکز لوگویستیک قطب شمال در نروژ، از ۴۳ شناور در سال ۲۰۲۲ به ۱۰۳ شناور و ۸۸ کشتی در سال گذشته رسیده است، کارشناسان تاکید دارند که این مسیر نمیتواند جایگزین تنگه هرمز شود.
چدومیر نشتوروویچ، استاد ژئوپلیتیک در مدرسه بازرگانی ESSEC به ساوت چاینا مورنینگ پست میگوید: «مسیر قطب شمال (NSR) تحت هیچ شرایطی نمیتواند جایگزین تنگه هرمز یا تنگه مالاکا برای تامین امنیت انرژی آسیا شود. راهروی قطبی تنها زمینههای انرژی روسیه و شمال اروپا را به شرق آسیا متصل میکند و از نظر جغرافیایی ارتباطی با جریان انرژی خاورمیانه ندارد.»
مسیر قطبی فرآوردههای انرژی خاورمیانه را پوشش نمیدهد و تنها انتقال انرژی روسیه به آسیا را آسانتر میسازد. علاوه بر این، نهادهای زیستمحیطی مانند «اتحادیه قطب شمال پاک» هشدار دادهاند که دوده ناشی از خروجی کشتیها با نشستن بر برفهای قطبی، جذب گرمایش را افزایش داده و روند آب شدن یخها را سرعت میبخشد.
۴۲/۴۲
∎