به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب الأربعین عن الأربعین فی فضائل أمیر المؤمنین علیهالسلام، تألیف ابوسعید محمدبن احمدبن حسین خزاعی نیشابوری رازی، از آثار ارزشمند و کمترشناختهشدهٔ حدیثی در موضوع فضائل امیرالمؤمنین، علیهالسلام، است. این اثر که بهتازگی با ترجمهٔ امرالله درفش و با همکاری سید محمدناصر طباطبائی از سوی انتشارات علمیه منتشر شده است، افزونبر اهمیت حدیثی، ازجهت شیوهٔ خاص مؤلف در گردآوری روایات و نقل سلسلهٔ استادان او جایگاهی ویژه دارد.
چهل حدیث از چهل استاد
مفید نیشابوری این کتاب را به درخواست یکی از همعصران خود، هادیبن حسینبن مهدی علوی حسینی، تألیف کرده است. بنابر تصریح مؤلف در مقدمه، هادیبن حسین از او میخواهد مجموعهای از احادیث فضائل امیرالمؤمنین، علیهالسلام، را برای او گردآورد و مفید نیشابوری نیز این درخواست را میپذیرد و کتاب حاضر را سامان میدهد.
با وجود آنکه نام هادیبن حسین در مقدمهٔ کتاب آمده، شخصیت و جایگاه علمی او تاکنون برای پژوهشگران بهروشنی شناخته نشده است.
مفید نیشابوری در این اثر، چهل حدیث دربارهٔ فضائل امیرالمؤمنین، علی(ع)، را از چهل تن از استادان شیعه و سنی خود نقل کرده است. همین شیوۀ متفاوت، ویژگی اصلی کتاب و وجه تمایز آن از بسیاری از آثار چهلحدیثی است.
مؤلف در سند بسیاری از روایات، تنها به ذکر نام راویان بسنده نکرده و شیوه، زمان و مکان دریافت حدیث را نیز بیان کرده است. ازاینرو، کتاب افزون بر ارزش حدیثی، اطلاعاتی قابل توجه دربارهٔ چگونگی انتقال و دریافت روایت در اختیار پژوهشگر قرار میدهد.
سندی که از مراغه تا مؤلف امتداد مییابد
متن کتاب با سند روایت اثر آغاز میشود. راوی آغازین کتاب شناخته نیست، اما او تصریح میکند که شجاعالدین محمدبن ابیاحمد بیهقی، کتاب را در سیزدهم صفر سال ۵۳۴ ه.ق. در شهر مراغه برای او املا کرده است.
محمدبن ابیاحمد، سند کتاب را از طریق مرتضیبن داعی رازی به عبدالرحمان نیشابوری، برادر مؤلف، و پس از آن به خود مفید نیشابوری میرساند. بنابراین، کتاب با چهار واسطه نقل شده است. حضور مرتضیبن داعی رازی و عبدالرحمان نیشابوری در میان راویان، از ویژگیهای مهم این سند به شمار میرود و بر ارزش پژوهشی آن میافزاید.
چرا عدد چهل؟
مفید نیشابوری پس از نقل حدیث چهلم، تصریح میکند که فضائل امیرالمؤمنین، علیهالسلام، بسیار فراتر از آن است که بتوان آن را در چهل حدیث محدود کرد. وی پس از نقل ابیاتی در فضیلت امیرالمؤمنین و اهلبیت، علیهمالسلام، علت انتخاب عدد چهل را نیز توضیح میدهد و به حدیث مشهور پیامبر اکرم، صلیاللهعلیهوآله، دربارهٔ حفظ چهل حدیث از سنت آن حضرت استناد میکند.
بر این اساس، کتاب الأربعین عن الأربعین را باید در امتداد سنت «چهلحدیثنگاری» دانست، با این تفاوت که مؤلف در اینجا شیوهای خاص و کمسابقه را برگزیده و هریک از چهل حدیث را از یکی از استادان خود روایت کرده است. این ویژگی، کتاب را از حیث تاریخ حدیث و شناخت شبکهٔ استادان و مشایخ مفید نیشابوری نیز حائز اهمیت میکند.
کتابی که مورد توجه عالمان قرار گرفت
این شیوهٔ تألیف پس از مفید نیشابوری نیز مورد توجه قرار گرفته است. شیخ منتجبالدین رازی، در الفهرست، ضمن معرفی کتاب، از عرضه شدن آن در مجلس یکی از بزرگان و شگفتی او از این اثر سخن گفته است، نشانهای از آنکه شیوۀ ابتکاری مؤلف در زمان خود نیز مورد توجه بوده است.
آخرین تصحیح اثر براساس پنج نسخهٔ خطی
متن اصلی کتاب الأربعین عن الأربعین در دورههای مختلف چندین بار به چاپ رسیده است. آخرین تصحیح و تحقیق این اثر در سال ۱۴۳۷ ه.ق. به کوشش بخش امور فکری و فرهنگی آستان قدس حسینی و بر اساس پنج نسخهٔ خطی انجام شده است. در این چاپ، علاوه بر ثبت نسخهبدلها، منابع متعدد احادیث نیز شناسایی و ذکر شده است.
ترجمهٔ حاضر بر اساس همین چاپ فراهم آمده و مترجم کوشیده است ضمن وفاداری به متن اصلی، ترجمهای روان و پیراسته در اختیار خوانندگان قرار دهد.
توجه ویژه به سندها و استادان مؤلف
یکی از ویژگیهای ترجمهٔ تازهٔ این اثر، توجه جدی به سلسلهٔ اسناد و نام استادان مفید نیشابوری است. در برخی ترجمههای پیشین، سندهای کتاب ترجمه نشده و نام استادان مؤلف نیز که اساس و ویژگی ممتاز این مجموعه را تشکیل میدهند، در ترجمه بازتاب کاملی نیافته بود. در این چاپ، تمامی سلسلهسندها ترجمه و برای تفکیک از متن احادیث، با قلمی ریزتر درج شدهاند.
ترجمهٔ فارسی کتاب الأربعین عن الأربعین فی فضائل أمیر المؤمنین علیهالسلام، با نام چهل حدیث از چهل راوی در فضائل امیر مؤمنان، امام علی، علیهالسلام، به قلم امرالله درفش با همکاری سید محمدناصر طباطبائی، بهتازگی ازسوی انتشارات علمیه منتشر شده است.