به گزارش خبرگزاری حوزه، مقاله علمی–پژوهشی جدید دکتر محمدتقی اسلامی، استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با عنوان «اخلاق میانجی‌گر در سیره علمی و عملی ملاعبدالله بهابادی یزدی؛ تأملی در سبک استدلال و رفتار اجتماعیِ یک عالم شیعی» در تازه‌ترین شماره دوفصلنامه علمی-پژوهشی «تأملات اخلاقی» (دانشگاه زنجان) منتشر شد.

این پژوهش دانشگاهی با بازخوانی زیست‌علمی، سلوک اجتماعی و متون اجتهادی علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی (متوفی ۹۸۱ ق) ــ از فقها و منطق‌دانان برجسته دوره صفوی و صاحب اثر ماندگار «حاشیه علی تهذیب المنطق» ــ نشان می‌دهد که این عالم برجسته الگویی عینی از کنش‌گری را پی‌ریزی کرده که نویسنده از آن با عنوان «اخلاق میانجی‌گر» یاد می‌کند.
محورهای کلیدی این پژوهش علمی

بر اساس یافته‌های این مقاله، ابعاد سه‌گانه الگوی رفتاری و علمی علامه بهابادی عبارت‌اند از:

*عقلانیت سنت‌مند در سبک استدلال:

ملاعبدالله بهابادی ضمن وفاداری عمیق به تراث و مبانی اصیل اسلامی، استدلال‌ورزی را بر پایه انصاف، دقت عقلی و نقد درونی بنا کرده و با پرهیز از شتاب‌زدگی و جدال‌های قطبی‌ساز، شیوه گفت‌وگو و داوری منصفانه را در ساحت اندیشه نهادینه ساخته است.

* فقه به‌مثابه ابزار تنظیم‌گری و کاهش نزاع‌های اجتماعی:

این پژوهش با تکیه بر آثاری چون «حاشیه بر ارشاد الأذهان» تبیین می‌کند که فقه در نگاه علامه یزدی، صرفاً احکامی منتزع از عینیت جامعه نیست؛ بلکه سازوکاری حقوقی-اخلاقی برای دفع ضرر نامتعارف، مدیریت ریسک در معاملات، توجه به عرف در تطبیق مصادیق و صیانت از توازن میان حق و تکلیف در مناسبات اقتصادی و اجتماعی است.

* مدل تعامل با حاکمیت و جامعه (نفی انزوا و ردّ هضم‌شدگی):

مقاله با واکاوی مناسبات ملاعبدالله با حکومت وقت، نشان می‌دهد حضور اجتماعی وی نه به شکل انزوای بی‌خاصیت بوده و نه ادغام در ساختار قدرت؛ بلکه او جایگاه عالم دینی را در مقام «واسطه امین، مصلح اجتماعی و تنظیم‌گر خدمت‌محور» میان مردم و دستگاه حکمرانی تعریف کرده است.

* تبیین راهبردی: درس‌های الگوی میانجی‌گری برای چالش‌های معاصر

دکتر اسلامی در این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب مفهومی «عقلانیت سنت‌مند» بر این نکته تأکید می‌کند که تجربه تاریخی علمای پیشامدرن شیعه پاسخ‌های درخوری برای حل دوگانه کاذب «تجددستیزی منفعلانه» و «خودباختگی در برابر تجدد» دارد.

یافته‌های این پژوهش روشن می‌سازد که «اخلاق میانجی‌گر» نه یک تساهل بی‌قاعده یا مماشات صوری، بلکه کنش و رویکردی مبتنی بر فقه اصیل و عقلانیت مذهبی است که می‌تواند در دوران کنونی نیز الگویی راهگشا برای کاهش اصطکاک‌های اجتماعی، تقویت انسجام درون‌تمدنی، مهار منازعات فکری و بازتولید کارآمدی فقه در سامان‌بخشی به مسائل نوپدید جامعه اسلامی باشد.

پیوند دریافت اصل مقاله از تارنمای نشریه: https://jer.znu.ac.ir/article_738360.html?lang=fa