آلودگي نفتي از روز دوشنبه وارد آب‌هاي ساحل جزيره قشم در استان هرمزگان شد، لكه‌هاي نفتي كه از سواحل عمان به سوي سواحل كشورمان در حركت بود و پاكسازي آن سه روز طول كشيد. شايد هنوز هم آلودگي در برخي سواحل موجود باشد و كامل از بين نرفته باشد.  بنا به اظهارات اسماعيل مكي‌زاده، معاون دريايي اداره‌كل بنادر و دريانوردي هرمزگان، عمليات ميداني از صبح روز سه‌شنبه ۲۰ مرداد پس از برگزاري نشست هماهنگي با بخشدار و شهردار بخش شهاب و تشريح دستورالعمل‌هاي فني پاكسازي، وارد مرحله اجرايي شد و تجهيزات لازم از جمله بسته‌هاي پد جاذب براي تسريع در روند عمليات در اختيار تيم‌هاي عملياتي قرار گرفت.  اما آنچه در اين ميان از اهميت بالايي برخوردار بود، منشا آلودگي بود. به گفته مقامات وزارت امور خارجه، منشا اين آلودگي، يك كشتي فله‌بر خارجي است. اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه در پيامي اعلام كرد كه بر اساس شواهد اوليه، آلودگي به سمت ساحل آمده و در سه نقطه و بخش‌هايي از سطح دريا مشاهده شده است. او اين حادثه را نمونه‌اي از آلودگي‌هاي «چند دهه گذشته» دانست كه به مناطق ساحلي ايران «خسارت‌هاي تريليون ‌دلاري» وارد كرده است. تصاوير و ويديوهاي منتشر شده از لكه‌ها و پسماندهاي تيره‌رنگ در آب و نوار ساحلي قشم حكايت دارد و گزارش‌هاي محلي و رسمي نشان مي‌دهد كه آلودگي از سواحل جنوبي جزيره به مناطق ديگري از جمله شيب‌دراز و جنگل‌هاي حرا در روستاي نقاشه نيز گسترش يافته است. او گفت: «چه كسي مسوول جبران اين خسارات و آسيب‌هاست؛ كشورهاي مصرف‌كننده انرژي ارزان صادراتي منطقه، شركت‌هاي بيمه كشتيراني يا طرف‌هاي متجاوز و شركاي آنها.»
سخنگوي وزارت امور خارجه ايران همچنين تاكيد كرد كه ايران به عنوان كشوري برخوردار از سواحل گسترده در خليج‌فارس و درياي عمان نمي‌تواند نسبت به وضعيت زيست‌محيطي اين منطقه بي‌تفاوت بماند و گفت: «ترميم زيست‌بوم دريايي تنگه هرمز، خليج‌فارس و درياي عمان و جلوگيري از تشديد آلودگي آنها بايد بخشي از ترتيبات مديريت آتي تنگه هرمز باشد و همه طرف‌هاي منتفع از كشتيراني تجاري در اين آبراه، در قبال ترميم آسيب‌هاي زيست‌محيطي مسووليت قانوني و اخلاقي دارند.»
چه كسي مسوول جبران خسارات وارده است؟
شينا انصاري، رييس سازمان حفاظت محيط‌زيست، اما آلودگي نفتي سواحل جنوبي قشم را از پيامدهاي آشكار تجاوزهاي نظامي دانست كه بر زيست‌بوم دريايي تحميل شده است. انصاري در صفحه شخصي خود در شبكه ايكس درباره آلودگي نفتي سواحل جنوبي قشم نوشت: «آلودگي نفتي در سواحل جنوبي قشم و جزيره هنگام، بخشي از پيامدهاي آشكار تجاوزات نظامي است كه بر زيست‌بوم ساحلي و دريايي كشور ما تحميل شده است. عمليات پاكسازي توسط همكاران ما با مشاركت دستگاه‌هاي اجرايي و جوامع محلي در حال انجام است و تاكنون بخشي از نوار ساحلي سوزا پاكسازي شده است. آلودگي نفتي سواحل جنوب قشم تنها يك نمونه از آلودگي‌هاي گسترده‌اي است كه طي چند دهه گذشته زيست‌بوم دريايي منطقه را تخريب كرده است. چه كسي مسوول جبران خسارات وارده است؟ آيا كشورهاي مصرف‌كننده انرژي صادراتي از منطقه ما يا طرف‌هاي مجاور اين منطقه را جولانگاه عمليات نظامي كرده‌اند؟» كاظم غريب‌آبادي، معاون امور حقوقي و بين‌المللي وزارت امور خارجه نيز در خصوص نشت لكه‌هاي نفتي در خليج‌فارس و ساحل قشم در شبكه ايكس نوشت: «آلودگي نفتي سواحل جزيره قشم، ناشي از آثار تجاوز نظامي خارجي در منطقه است. اين قبيل خسارات وارده بر محيط‌زيست سواحل ايراني خليج‌فارس، ضرورت تعريف و اعمال سازوكار مديريت تنگه هرمز توسط ايران به عنوان كشور ساحلي را بيش از پيش برجسته مي‌كند.» اما آنچه بعد از انتشار خبر آلودگي نفتي در سواحل هرمزگان در اين استان انجام شد، تنها اظهارنظر نبود. عبدالرزاق نريماني، دادستان عمومي و انقلاب قشم پس از انتشار تصاوير و ويديوهايي از آلودگي، دستور ويژه‌اي براي شناسايي منشا آلودگي، مهار، جمع‌آوري و پاكسازي نوار ساحلي صادر كرده است. او از اداره‌كل بنادر و دريانوردي هرمزگان، اداره بنادر و دريانوردي قشم و ديگر دستگاه‌هاي مسوول خواست تا ضمن نمونه‌برداري و مستندسازي مناطق آلوده، گستره آلودگي و منشا احتمالي نشت يا تخليه مواد نفتي را بررسي كنند. شهرداري‌ها و دهياري‌هاي قشم نيز موظف شده‌اند تا ماشين‌آلات، نيروي انساني و امكانات مورد نياز عمليات پاكسازي را در اختيار گروه‌هاي مسوول قرار دهند. 
32هزار مترمربع از سواحل قشم آلوده شده
حبيب مسيحي‌تازياني، مديركل حفاظت محيط زيست هرمزگان از رصد آلودگي نفتي در ۳۲هزار مترمربع از سواحل قشم خبر داد و گفت: «در دريا محدوده‌اي به وسعت حدود ۹۰هزار مترمربع آلوده شده است.» او همچنين با اشاره به عمليات مهار اين آلودگي گفت: «آلودگي نفتي دريايي و ساحلي در برخي نقاط جزيره قشم مديريت شده، با تلاش نيروهاي حاضر در منطقه، آلودگي‌هاي مشاهده‌ شده در جنوب جزيره قشم تا غروب روز چهارشنبه تقريبا به‌طور كامل جمع‌آوري شد و بخش قابل توجهي از سواحل آلوده پاكسازي شده است.» معاون محيط‌زيست دريايي و تالاب‌هاي سازمان حفاظت محيط زيست نيز ضمن تاييد آمار اعلام شده از سوي مسيحي، از آلودگي نفتي ۳.۲ هكتاري سواحل قشم خبر داد. احمدرضا لاهيجان‌زاده با اشاره به بررسي‌هاي ميداني و گشت‌هاي دريايي و ساحلي كارشناسان محيط زيست اظهار كرد: «آلودگي نفتي در جنوب جزيره قشم، سواحل سوزا، شيب‌دراز، نقاشه، محدوده جنگل‌هاي حراي دست‌كاشت جنوب جزيره، سواحل شمال‌شرقي جزيره هنگام و بخش‌هايي از آب‌هاي ساحلي حدفاصل قشم و هنگام مشاهده شده است.» به گفته او، برآوردهاي اوليه نشان مي‌دهد حدود ۳.۲ هكتار از سواحل درگير آلودگي شده و وسعت آلودگي در آب‌هاي ساحلي نيز حدود ۹ هكتار برآورد مي‌شود. بررسي‌هاي ميداني و گشت‌هاي دريايي نشان مي‌دهد منشا آلودگي دريايي بوده و جريان‌هاي دريايي و بادهاي موسمي در انتقال آن به سمت خط ساحلي موثر بوده‌اند. عمق نفوذ آلودگي در بخش‌هايي از ساحل به‌طور متوسط حدود ۱۰ سانتي‌متر و در برخي مناطق كم‌عمق دريايي تا حدود ۳۰ سانتي‌متر برآورد شده است. وي با اشاره به مشاهده تاربال‌هاي متعدد در سواحل شمال‌شرقي جزيره هنگام و مسير دريايي بين قشم و هنگام گفت: «اين موضوع احتمال گسترش آلودگي به محدوده‌هاي فراتر از مناطق شناسايي‌ شده اوليه را مطرح مي‌كند و به همين دليل پايش مستمر و گسترده منطقه همچنان در دستور كار كارشناسان قرار دارد.» لاهيجان‌زاده، ساحل شيب‌دراز را يكي از نقاط حساس منطقه عنوان كرد و گفت: «اين ساحل از زيستگاه‌ها و سايت‌هاي مهم تخم‌گذاري لاك‌پشت‌هاي دريايي است و به همين دليل حفاظت از آن در جريان عمليات پاكسازي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.» وي همچنين درباره وضعيت ساحل نقاشه اظهار كرد: «در اين منطقه لكه‌هاي قيري و قيرواره‌اي به‌ صورت پراكنده مشاهده شده كه نشان‌دهنده رسوب تركيبات سنگين نفتي روي بستر شني و ماسه‌اي است. در بخش‌هايي از سواحل جزيره هنگام نيز آلودگي هم در آب و هم در ساحل مشاهده شده و بررسي وضعيت ساير مناطق همچنان ادامه دارد.» عمليات پاكسازي ساحلي با حضور جوامع محلي، نيروهاي مردمي، صيادان و سازمان‌هاي مردم‌نهاد محيط‌زيستي انجام شد. لاهيجان‌زاده اعلام كرد: اين گروه‌ها با حضور ميداني در سواحل و مشاركت در جمع‌آوري مواد نفتي و پاكسازي مناطق آلوده، كمك قابل توجهي به سرعت بخشيدن به عمليات كرده‌اند. در جريان عمليات پاكسازي، از مواد پخش‌كننده (ديسپرسنت) نسبت به كنترل و كاهش تراكم آلودگي نفتي اقدام شد. در همين ارتباط براي جلوگيري از گسترش آلودگي نفتي به تاسيسات آب شيرين‌كن و مزارع پرورش ماهي، بوم‌هاي حائل در اين مناطق نصب و اقدامات حفاظتي و پيشگيرانه صورت گرفت.
جنگل‌هاي حرا نفتي شد
آنچه در حادثه نشت لكه نفتي تحت تاثير قرار مي‌گيرد، كل اكوسيستم جنوب و آب‌هاي استان هرمزگان است. جنگل‌هاي حرا كه از مهم‌ترين زيست‌بوم‌هاي ساحلي قشم و محل زيست و تكثير گونه‌هاي مختلف آبزي و پرندگان محسوب مي‌شود نيز از اين حادثه تاثير گرفته و طبق ويديوها و عكس‌هايي كه از استان هرمزگان و جنگل حرا ديده مي‌شود، آلودگي نفتي به اين زيست‌بوم ساحلي نيز رسيده است.  همزمان با آلودگي سواحل قشم، نشت نفت از نفتكش «كارولين بزنگي» نيز به سواحل عمان رسيده است. مقام‌هاي عمان در 19 مرداد (10 آگوست)، وسعت لكه نفتي را حدود ۳۹۰ كيلومتر مربع اعلام كردند، اما تصاوير ماهواره‌اي بررسي شده توسط رويترز در 21 مرداد (12 آگوست) از گسترش لكه به بيش از ۲ هزار كيلومتر مربع حكايت داشت. منطقه حفاظت شده دريايي حلانيات و سواحل نزديك راس مدركه و جزيره مصيره در معرض خطر قرار دارند. اين نفتكش پيش از رسيدن به آب‌هاي عمان، در هشتم ژوئن در نزديكي سواحل يمن دچار حادثه شد؛ منابع دريايي از احتمال وقوع انفجار خبر داده‌اند، اما علت حادثه و احتمال حمله همچنان مشخص نيست و تاكنون هيچ طرفي مسووليت آن را نپذيرفته است. سازمان بين‌المللي دريانوردي نيز وضعيت كشتي و آلودگي را زيرنظر دارد. از سوي ديگر، به ادعاي سايت تانكر تركرز به نظر مي‌رسد آلودگي جزيره قشم ناشي از حمله به كشتي فله‌بر «مينويان پايونير» (Minoan Pioneer) در آب‌هاي عمان در 12 مرداد (3 آگوست) باشد. كشتي‌اي كه پيش‌تر در نزديكي تنگه هرمز هدف قرار گرفته بود.  تانكر تركرز گفته است مواد نفتي نشت ‌كرده از اين كشتي پس از عبور از تنگه هرمز، به سمت آب‌هاي ايران حركت كرده و به سواحل جنوبي قشم رسيده‌اند. «مينو‌ان پايونير» روز ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ در حدود ۲۰ مايل دريايي شمال‌شرقي «خصب» در استان مسندم عمان هدف يك پرتابه قرار گرفت. اين كشتي فله‌بر با پرچم ليبريا و مديريت يك شركت يوناني، پس از اصابت دچار آتش‌سوزي و خاموشي كامل موتورخانه شد. يكي از خدمه آن نيز مفقود شده است.  تانكر تركرز اين حمله را به ايران نسبت داده و برخي شركت‌هاي امنيت دريايي نيز گفته‌اند حملات پيشين در اين محدوده از سوي نيروهاي ايراني انجام شده‌اند. مقامات ايران دخالت در اين حمله را تاييد نكرده‌اند. تصاوير ماهواره‌اي گرفته ‌شده دو روز پس از حمله، لكه‌هاي نفتي را در اطراف كشتي آسيب‌ديده نشان مي‌دادند. يك گزارش تخصصي همان زمان اعلام كرده بود كه به‌ دليل محدوديت وضوح تصاوير، تعيين قطعي منشا همه لكه‌هاي مشاهده‌ شده ممكن نيست.