شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو استاد سطوح عالی حوزه ومدیر گروه تاریخ وسیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه در یادداشتی به مناسبت آغاز ماه ربیع الاول اینگونه آورده است: «ماه ربیعالاول در هندسه زمانی امت اسلامی، جایگاهی یگانه دارد. این ماه، موسم ولادت پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی (ص) است؛ شخصیتی که «محورِ مشترک» و «کانونِ پیوند» تمامی مسلمانان، فارغ از تفاوتهای فقهی، کلامی و تاریخی است. در دنیای پرآشوب امروز که گسلهای هویتی، فرقهای و سیاسی، پیوندهای امت اسلامی را به چالش کشیدهاند، بازخوانی مفهوم وحدت در بستر این ماه، نه یک تعارف دیپلماتیک یا شعاری مناسبتی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای بقا و اعتلای تمدنی است. ربیعالاول فرصتی است تا امت اسلامی، بار دیگر بر «حبلالمتین» نبوی چنگ بزند و از تکثرِ طبیعیِ موجود در میان مذاهب اسلامی، نه بستری برای تفرقه، بلکه عرصهای برای همافزایی و تمدنسازی بسازد.
۱. شخصیت پیامبر (ص)؛ محورِ ساز وحدت
نخستین و بنیادینترین پایه برای وحدت در ربیعالاول، بازگشت به جایگاه بیبدیل پیامبر (ص) است. در تحلیل جامعهشناختی، جوامع پیرامون یک «هسته مرکزی» شکل میگیرند. در امت اسلامی، این هسته، پیامبر اکرم (ص) است. محبت به پیامبر، فراتر از مرزهای مذهبی، در قلب هر مسلمانی جاری است. در ربیعالاول، مسلمانان با هر گرایشی به تکریم و بزرگداشت میلاد آن حضرت میپردازند. این محبتِ مشترک، پتانسیل عظیمی برای گفتگو و تقریب دارد. اگر مسلمانان بتوانند بر سر این نقطه مرکزی به اشتراک برسند و از آن به عنوان قطبنمای اخلاقی و رفتاری استفاده کنند، بسیاری از اختلافاتِ روبنایی که بر اثر جهل یا تعصبات تاریخی ایجاد شدهاند، به حاشیه خواهند رفت. وحدت، به معنای نفی تفاوتهای فکری نیست؛ بلکه به معنای تعریف یک «اولویتبندی» است: اولویتدادن به آنچه ما را به یکدیگر پیوند میدهد، بر آنچه ما را از هم جدا میکند.
۲. تبدیل اختلافِ روایات به فرصتِ تقریب
یکی از نمونههای بلوغ فکری در جهان اسلام، تدبیرِ اعلام «هفته وحدت» در فاصله میان روایات مختلف میلاد پیامبر (ص) است. این اقدام، یک ابتکار نمادینِ هوشمندانه است که ثابت میکند تفاوت در روایتها و قرائتها، لزوماً به معنای تضاد نیست. ربیعالاول به ما میآموزد که میتوان از دلِ اختلاف، «وحدت» بیرون کشید. آنجا که برخی به واسطه اختلاف در روز میلاد، ممکن بود به جای گفتگو، به تقابل روی آورند، امت اسلامی با خردورزی، این بازه زمانی را به فرصتی برای تجدید عهد و همبستگی تبدیل کرده است. این الگو، باید در سطوح دیگر حیات اسلامی نیز تکثیر شود. تفاوت در فقه، کلام یا شیوه سلوک، بخشی از غنای فکری اسلام است، به شرط آنکه به «تفرقه سازمانی» و «ستیزهجویی» منجر نشود. وحدت در ربیعالاول، تمرینی است برای پذیرشِ دیگری در چارچوبِ کلیِ اسلام.
۳. آسیبشناسیِ تفرقه در جهان اسلام
برای درک ضرورت وحدت در این ماه، باید نگاهی به آسیبهای ناشی از تفرقه داشت. تاریخ نشان داده است که هرگاه امت اسلامی به سمت واگرایی حرکت کرده، هزینههای سنگینی از جمله از دست رفتن استقلال، عقبماندگی علمی و فرهنگی، و تضعیف جایگاه تمدنی خود را پرداخته است. دشمنانِ همبستگیِ اسلامی، همواره بر طبل تفاوتها کوبیدهاند تا با ایجاد «دیگریسازی»، ظرفیتهای داخلی امت را در جنگهای فرسایشیِ داخلی هدر دهند. ربیعالاول، زمانی برای بازنگری در این مسیر است. مسلمانان در این ماه باید از خود بپرسند: آیا تمرکز بر اختلافات مذهبی، ما را به سیره نبوی نزدیکتر کرده یا از آن دور؟ آیا پیامبر (ص) که رحمت برای عالمیان بود، مروج خشونت و حذفِ طرف مقابل بود، یا منادی مهربانی و مدارا؟ بازگشت به اخلاق نبوی در ربیعالاول، داروی اصلیِ دردهای ناشی از تفرقه است.
۴. وحدت نه به معنایِ یکسانسازی، بلکه همافزایی در مقابل دشمنان واستعمار
یک سوءتفاهم بزرگ در بحث وحدت، تصورِ «یکسانسازی» است. وحدتِ اسلامی به معنای آن نیست که همه مذاهب یا اقوام، ویژگیهای خاص خود را کنار بگذارند و به یک قالب واحد درآیند. چنین چیزی نه ممکن است و نه مطلوب. زیبایی اسلام در تنوع فکری و کثرتِ استنباطهاست. وحدتِ حقیقی در ربیعالاول یعنی ایجاد یک «کلِ منسجم» از اجزای متنوع. همانطور که اعضای یک بدن، در عین داشتن کارکردهای متفاوت، برای بقای حیات یکدیگر را یاری میدهند، امت اسلامی نیز باید در عین تفاوتهای دروندینی، برای اهداف عالیتر همچون عدالت، پیشرفت علمی، مبارزه با فقر و استکبارستیزی، دست به دست هم دهند. ربیعالاول فرصتی است تا این «کثرت در عین وحدت» را تمرین کنیم ودر مقابل فزون خواهی و سلطه طلبی استعمارگران در جغرافیای ممالک اسلامی همگرایی و هم افزایی داشته باشیم و اجازه ندهیم دشمن از امکانات ممالک اسلامی اعم از منابع خدادادی وطبیعی و صنعتی علیه وحدت امت اقدم های کینه توزانه و دشمنی نموده و ایجاد تفرقه نماید ؛ دراین زمان این مولفه مهمترین دست آورد ماه ربیع الاول وولادت پیامبر خاتم (ص) باید باشد ؛ امت اسلام باید در کنار نام مبارکش در یک صف قرار بگیرد و برای آزادی قدس عزیز و رهایی ملت مسلمان فلسطین هم افزایی نماید .
۵. راهکارهای عملی برای ترویج وحدت در ربیعالاول
برای آنکه وحدت در این ماه از سطح شعار فراتر رود، نیازمند سازوکارهایی عینی هستیم:
گفتگوی نخبگانی: عالمان و اندیشمندان مذاهب مختلف باید در این ماه، نه برای بحثهای جدلی، بلکه برای یافتنِ «مشترکاتِ تمدنی» به گفتگو بنشینند.
رسانههای مسئول: رسانههای جهان اسلام باید در ربیعالاول، به جای دمیدن بر آتش اختلافات، به بازنمایی زیباییهای سیره نبوی و تأکید بر همبستگی امت بپردازند.
دیپلماسیِ وحدت: نهادهای فرهنگی و اجتماعی باید با برگزاری مراسمهای مشترک و دعوت از پیروان مذاهب مختلف، فضای «برادری» را عملاً پیاده کنند.
آموزشِ نسل جوان: بهترین راه برای نهادینه کردن وحدت، انتقال این فرهنگ به نسل نو است. مدارس و دانشگاههای اسلامی باید در ربیعالاول، درسهای وحدتبخش سیره نبوی را محور آموزش قرار دهند.
۶. پیامبر (ص)؛ الگوی وحدت عملی
شاید هیچ چیز به اندازه نگاه به رفتار پیامبر (ص) در مدینه، درسآموز نباشد. او میان مهاجر و انصار عقد اخوت بست؛ پیمانهای صلح با قبایل مختلف (حتی غیرمسلمانان) امضا کرد و جامعهای را ساخت که در آن هر کسی با هر عقیدهای، تحت چترِ نظم و عدالت اسلامی، احساس امنیت میکرد. مدینهالنبی، مدلِ اولیه و موفقِ «وحدت» است. در ربیعالاول، مسلمانان باید مدینه را نه یک شهرِ تاریخی، بلکه یک «مدلِ حکمرانی» ببینند. اگر پیامبر (ص) توانست قبایلِ متخاصمِ «اوس و خزرج» را که سالها در جنگ بودند، به «برادرانِ ایمانی» تبدیل کند، امروز نیز امت اسلامی با بهرهگیری از همان منطقِ محبت و اخلاق، قادر است بر شکافهای موجود فائق آید.
نتیجهگیری
ماه ربیعالاول، با نسیمِ ولادتِ پیامبر (ص)، فرصتی دوباره برای احیای روحِ برادری در کالبدِ امت اسلامی است. وحدت در این ماه، یک انتخاب نیست؛ بلکه شرطِ لازم برای حضورِ مقتدرانه در جهانِ پیچیده امروز است. اگر امت اسلامی بخواهد در میان تمدنهای رقیب، صدای خود را به گوش جهان برساند و ارزشهای نبوی را ترویج کند، چارهای جز کنار گذاشتنِ اختلافاتِ ویرانگر و تمرکز بر مشترکاتِ انسانساز ندارد. وحدت، کلیدی است که دروازههای تمدن نوین اسلامی را باز میکند؛ تمدنی که در آن، عدالت، عقلانیت، معنویت و رحمت، حرف اول را میزند. ربیعالاول، آغازی برای این عزمِ همگانی است؛ ماهِ بهارِ جانها، فصلِ رویشِ دوبارهی همدلی، و موسمِ بازگشت به همان «حبلالمتین» الهی که همه مسلمانان را به یکدیگر پیوند میدهد. در این ماه، بیاییم بر آن چیزی که پیامبر (ص) بر آن تأکید داشت تکیه کنیم: «همه ما در کنار هم، پیکرِ واحدِ امتِ اسلامیم.»